Lesbók Morgunblaðsins - 05.03.1967, Blaðsíða 9

ISLENZKIR LISTAMENN
Talað við Jón
Þórarinsson
FUGLINN . í fjörunni er vísa, sem
snemma er farið að syngja við börn.
Svo vel fellur lagið að þjóðvísunnx,
að maður gæti freistazt til að halda,
að Ijóð og lag hefðu slípazt saman
í munni fólksins í nokkra manrs-
aldra. Svo er þó ekki. Höfundur lags-
ins býr í Bólstaðarhlíðinni og er,
eins og allir vita, Jon Þórarinsson,
tónskáld.
— Hvað er langt síðan þú samdir
þetta lag, Jón?
Ætli það séu ekki um bað bil 30
ár síðan. Ég var þá í skóla og anlaði
mér að lesa 5. bekk utanskóla, en
það varð lítið um lestur. Tíminu fer
allur í vitleysu.
— í vitleysu? Áttu þá við, að hann
hafi farið í tónsmíðar?
Já, en það var mest föndur og
fikt. Ég kunni ekkert að þessu, en
maður lærir á svoleiðis föndri, ef
maður en nógu þolinmóður.
— Og fleiri lög frá þessum tíma?
Ég gæti nefnt íslenzkt vögguljóð,
sem varð til um sama leyti. Enginn
varð þó til að syngja þau nema Guð-
rún Ágústsdóttir og Þorsteinn Hann-
esson fyrr en ég var kominn hekn frá
námi, en þá voru bæði lögin giefin út.
— Var ekki nokkuð óalgengt, að
íslendingar legðu stund á háskóla-
nám í tónlistargreinum?
Nokkuð margir höfðu siglt til að
læra hljóðfæraleik, en það hafði, að
því er ég bezt veit, aðeins einn maður
annar lagt stund á tónfræði aðal-
lega. Það var dr. Hallgrímur Helga-
son. — Nú vissi maður auðvitað
ekkert, hvert skyldi halda, en það
var samkvæmt ráðleggingum dr.
Urbaneic, að ég fór vestur um haf
á Yaleháskólann, þar sem Hinde-
mitih var kennari. Á Yale var ég í
fjóra vetur, og sótti auk þess sumar-
námskeið við Juilliard tónlistarskól-
ann í New York. Námið við Yale
var bæði fræðilegt og praktískt, —
til Mus. B. prófs tók ég tónifræði
sem aðalgrein, skilaði ritgerð og tón-
smíðum, en fyrir meistarapróf söðl-
aði ég um og tók tónsmíði sem aðal-
grein, og var reyndar fyrsti maður-
inn sem Hindemitih veitti próf í
þeirri grein. Til prófs skilaði ég
tónverkum, m.a. Kantötu fyrir kór
og hljómsveit og Sónötu fyrir klari-
rvett og píanó, sem hefur verið spiluð
víða.
— Voru menn svo ekiki í vandræð-
um með, hvað gera skyldi við tón-
fræðimenntaðan mann, þegar heim
kom?
„Ég vil heldur tala um tónlistarlífið í borginni en um sjálfan mig“.
Nei, ekki var það nú, ég varð
strax starfsmaður í tónlistardeild
Ríkisútvarpsins, en þeir höfðu eigiii-
lega bundið mig nokkurs konar átt-
hagafjötrum. Þeir styrktu mig dá-
lítið við námið gegn því, að ég ynni
hjá þeim í nokkur ár. Svo fékk ég
jafnframt kennarastöðu við Tónlist-
arskólann, þar sem ég kenni enh
tónfræði og tónsmíði.
— Finnst þér þú hafa nægan tíma
til að sinna tónsmíðum?
Það er þá nóg til af músík, þó svo
ég hefði ekki tíma' — ahnars var
þetta erfiðara áður fyrr meðan ég
var hjá Útvarpinu og síðan um 5
ára skeið framkvæmdastjóri. Sinfön-
íuhljómsveitarinnar. Nú hef ég bara
skólann og það er miklu hægara um
vik að sinna öðrum áhugamálum,
hvort sem það eru tónsmíðar eða
annað.
— Ert þú með nýtt tóniverk í smíð-
um um þessar mundir?
Nei, og þó svo væri, mundi ég ekki
tala um það. Ég vil heldur tala um
tónlistarlífið í borginni en um sjálf-
an mig.
— Það væri þá skemmtilegt að
fræðast svolítið um Tónlistarskólann.
Er aðsókn góð?
Aðsókn að skólanum er mjög góð.
Áhugi á músik er loflega mikill
yfirleitt eins og sést á aðsókninni að
tónleikum í borginni. Starfsemi Tón-
listárskólans skiptist í fernt. Hann
er í ' fyrsta lagi alþýðumúsíkskóli
þ.e.a.s'. fyrir þá, sem hafa gaman af
að lsera að spila, þó að þeir ætli
sér ékki að hafa af því atvinnu. í
öðru lagi er Tónlistarskólinn „pro-
fessional“ skóli. Það eru alltaf ein-
hverjir, sem ætla áð leggja fyrir
sig hljóðfæraleik. í þriðja lagi er
hann' kennaraskóli og sem slíkur
starfar hann í samvir.nu við Kenn-
araskóla fslands. Úr þeirri deild út-
skrifast tónlistarkennarar annað
hvert ár. Þetta er mjög strangur skóli
og mikið námsefni, sem þarf að
ljúka — í rauninni eru tvö ár of
skammur tími. Nú — svo er nýhlaup-
in af stokkunum hljóðfærakennara-
deild. Enn er sú deild fámenn og
námið er framan af mjög svipað og
námið fyrir hljóðfæraleikara. Það er
heldur ekki nauðsynlegt að ákveða
snemma hvort nemendur enda sem
kennarar eða hljóðfæraleikarar, þótt
efnilegir nemeadur sýni sig raunar
fljótt.
— Finnst þér lögð nægileg á'herzla
á tónlistarkennslu í almennum skól-
um?
Það vantar svo sem ekki, að tón-
listarkennsla sé fagurlega skráð á
námsskrá, en ég efast um, að hún sé
í nokkrum skóla framkvæmd til hlít-
ar. Kennaraskortur er tilfinnanlegur
og einnig skortir sums staðar mikið
á, að tónlistarkennarar fái nægan
stuðning hjá skólastjóra og samkerm-
urum sínum. Sums staðar er hljoð-
færakosti líka ábótavant. Þrátt fyrir
þetta er unnið mjög gott starf í sum-
um skólum, en ég held, satt að segja,
að það sé að þakka nánast yfirdrif-
inni skyldurækni og fórnfýsi, ef
verulegur árangur næst.
— Og þú ert ánægður með að-
sókn að tónleikum í borginni?
Já, ég held, að músíklífið hér sé
fullt eins blómlegt og á sambæri-
legum stöðum erlendis. Þó hafa sum-
ar greinar lent illa útundan, sérstak-
lega kammermúsíkin. Það var miklu
meiri rækt lögð við hana áður en
Sinfóníúhljómsveitin var stofnuð. Þá
voru fluttir kammertónleikar á veg-
um Tónlistarskólans fyrir forgöngu
Árna Kristjánssonar, Björns Ólafs-
sonar og dr. Edelsteins og siðan þess-
ir tónleikar féllu niður er skarð fyrir
skildi. Kammermúsíkklúbburinn hef-
ur að visu haldið uppi nokkurri
starfsemi og er það góðra gjalda
vert, en það þarf að koma á fót föst-
um kammermúsílkflokkum. Það er
.margra ára starf að byggja upp og
samæfa slíka flokka, slík starfsemi
þarf að þróast á mörgum árum ng
verður ekki gripin upp á svipstundu.
Góðir kammertónleikar eru eitt af
þ’ví þezta sem völ er á á sviði tón-
listar og það vantar mikið í músík-
lífið, ef þeir eru vanræktir..
— Og íslenzk ópera?
Eðlilegast er, að íslenzk ópera rísi
við Þjóðleiklhúsið. f Kaupmannahöfn
t.d. verður Konunglega leilkhúsið að
gegna tveim hlutverkum, starfa bæði
sem óperuhús og leikhús, og það er
varla ástæða til fyrir okkur að
hugsa hærra, enda er það Þjóðleik-
húsinu fyllilega samboðið, að ópera
rísi þar. En þar er bara sá mikl;
hængur á, að húsakynni og aðstæður
eru ó'hentugar til slíkra hluta. Sér-
staklega er hljómsveitargryfjan lítil
og óhentug og það er nauðsynlegt að
fara að kanna möguleikana á að laga
aðstæður þar, þótt það kosti eitthvað.
Eins og er tííkmarkast verkefnaval-
ið af aðstæðum í gryfjunni — marg-
ar vinsælustu óperurnar er alls ekki
hægt að setja á svið í ÞjóðleikJhúsinu
og það hefur komið fyrir, að breyta
hefur þurft hljóðfæraskipan í þeim
óperum, sem settar hafa verið upp.
Slíkt er auðvitað mesta neyðarbrauð.
— Segðu mér að lokum, Jón, er
hér gott ándrúmsloft fyrir tónskáld?
Æ, nei. Hér ríkir áhugaleysi fyrir
nýjum tónverkum. Þótt menn sæki
tónleika baki brotnu, fara menn til
að hlusta á einhvern spila eða
syngja, ekki til að hlusta á tónlist.
Flytjendur hafa sölsað til sín mikið
af þeim áhuga, sem tónlistin ætti að
njóta. En þetta er raunar alþjóðlegt
vandamáL
sv. j.
S ögulegar heimildir staðhæfa að
fyrsti landnámsmaðurinn hafi búið I
Reykjavík, og hefir sú jörð því verið
höfuðból landnáms hans. Af vitnisburði
um landamerki jarðarinnar frá því um
1500, má glögglega sjá, að býlið Arnar-
hóll hefir verið byggt í Reykjavíkur-
landi, því að þá á það enn óskipt beiti-
land með höfuðbólinu.
Engar líkur eru til þess að Reykja-
víkurbær hafi nokkru sinni verið flutt-
ur, en býsna margt bendir til þess, að
hann hafi staðið á sama stað frá upp-
hafi og þar til verksmiðjurnar eignuðust
hann. Og þegar öll þau kurl koma til
grafar, þá má fullyrða, að bær fyrsta
landnámsmannsins á íslandi hafi staðið
undir Grjótabrekkunni, eða nánar til
tekið á svæðinu milli Grjótagötu og
Túngötu. Þarna er því óumdeilanlega
merkasti sögustaður á íslandi inni í
hjarta höfuðborgarinnar.
Menn geta látið svo, sem þeir viti
þetta ekki, eða að sér komi það ekki við.
En ég segi ykkur satt, að Borgnesingar
eru öfundsverðir af því að eiga haug
landnámsmanns síns þar í miðju þorp-
inu, og það er lofs vert hvernig þeir
hafa haldið honum við, friðað svæðið
umhverfis hann og gert þar fagran
skrúðgarð. Tvisvar, eða oftar, hafði
haugurinn verið rofinn, en nú mun
aldrei framar hætta á að hann verði
rifinn eða jafnaður við jörð. Borgnes-
ingar eru ríkir að eiga þennan minja-
stað.
Þó eiga Reykvíkingar enn merkari
stað í miðri höfuðborginni, en hafa enn
eigi sýnt honum neina ræktarsemi.
Ef til vill er það of mælt, að Reyk-
víkingar eigi þennan stað einir. Vegna
þess, að þarna reisti fyrsti landnáms-
maðurinn fyrsta landnámsbæ á íslandi,
mætti líta svo á, að staðurinn væri al-
þjóðar arfleifð.
Og þar við liggur sómi bæði höfuð-
borgar og alþjóðar, að þessi staður kom-
ist til vegs og virðingar, eins og hann
á skilið — þar liggur ekkert minna við
en sómi höfuðborgar, lands og þjóðar.
5. marz 1967
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 9