Lesbók Morgunblaðsins - 05.03.1967, Page 13

DÝRKUN
Framhald af bls. 12.
inþorra Sovétfþjóðanna. Hvað snertir
þessa tvo menn sjálfa, hafa þeir góða
möguleika á að verða taldir í sögu
Sovétríkjanna hafa verið annað og
meira en tóm nöfn eða bráðabirgða-
stjórn.
Sennilegt er, að núverandi samvirkni
muni fyrr eða síðar vikja fyrir kröft-
ugri forustu og endurreisn hugmynda-
fræðinnar í einni mynd eða annarri. En
þær upplýsingar, sem nokkuð má af
ráða og eru utanaðkomandi skoðendum
svo kærar, benda til þess nú þegar, að
þarna sé um líklega framtíðar-stjórn-
endur að ræða. En hver „sterkur mað-
ur“ framtíðarinnar, annar Krúséff eða
Stalin — og allt getur komið til greina
ef alvarleg innri bylting á sér stað —
verður að reikna með tímabili Brez-
hnevs og Kosygins, sem undanfara, þar
sem sameinuð stjórn og ábyrgðartil-
finning erfingja Lenins hafði einihverja
þýðingu og bar árangur.
r* m m
SMÁSAGAN
Framhald af bls. 3
pálmunum í dag“, sagði Masood. „Viltu
ekki vera viðstaddur?“
Samt fannst mér, að í raun og veru
óskaði hann ekki eftir nærveru afa
mins. Afi stökk samt á fætur, og ég sá,
að eitt andartak geisluðu augu hans af
áköfum lífsþorsta. Hann þreif í mig, og
við fórum til döðluuppskeru Masoods.
E inhver setti koll, klæddan uxa-
húð, undir afa, en ég stóð. Þarna var
mikill mannfjöldi samankominn. Enda
þótt ég þekkti alla viðstadda, fór ég af
einhverjum ástæðum að virða Masood
fyrir mér, þar sem hann stóð álútur ut-
an við mannþyrpinguna. Það var engu
líkara en honum kæmi þetta ekki við,
þrátt fyrir að það voru döðlupálmarmr
hans, sem nú átti að fara að tína af.
Stunduim hrökk hann upp við hvininn,
þegar stórir og bústnir döðluklasarnir
komu fljúgandi ofan úr loftinu. Einu
sinni hrópaði hann upp til drengs, sem.
sat efst í döðlupálma og ætlaði að fara
að höggva í klasa með langri, beittri
sigð: „Gættu þess að höggva ekki í
hjartastað pálmans“.
Enginn veitti orðum hans neina at-
hygli, og drengurinn, sem sat efst i
döðlupálmanum, hélt áfram að höggva
sigðinni í greinina, hratt og ákaft, og
döðluklasarnir byrjuðu að falla til jarð-
ar einn af öðrum, líkt og þeir féllu af
himnum ofan.
Ég hafði samt sem áður farið að velta
orðum Masoods fyrir mér — „hjarta-
staður pálmans". Ég ímyndaði mér
pálmatréð sem tilfinningaveru með lif-
andi hjarta. Ég minntist orða Masoods
eitt sinn, þegar hann sá mig að leik
með grein af ungu pálmaviðartré:
„Pálma viðartré, drengur minn, finna
til gleði og þjáninga á sama hátt og
Kiannleg vera“. Og ég hafði skammazt
tnin innra með mér ár, þess að vita
hvers vegna.
" egar mér varð aftur litið út á
sléttuna, sem teygði úr sér framundan,
sá ég unga félaga mina þyrpast líkt og
manra umhverfis viðarbolina, tína upp
döðlur, sem síðan hurfu flestar upp í
Þá. Döðlunum var hlaðið í hauga. Ég
honfði á fólk koma og vigta þær í mál-
nm og hella þeim síðan í poka, sem voru
wn þrjátíu talsins. Mannfjöldinn dreifð-
ist, þar til engir voru eftir nema Huss-
e»n kaupmaður, Mousa, landeigandinn
austan megin við okkar landareign, og
tveir menn sem ég hafði aldrei séð áður.
Ég heyrði lágt blisturshljóð og sá, að
afi hafði sofnað. Þá tók ég eftir því, að
Masood hafði ekki breytt um stöðu,
nema hvað hann hafði stungið strái upp
í munninn og japlað á því líkt og sá, sem
hefur étið yfir sig og er í vandræðum
með siðasta munnbitann.
Allt í einu vaknaði afi, stökk á fæt-
ur og gekk að döðlupokunum. Á eftir
fylgdu Hussein kaupmaður, Mousa,
landeigandinn austan megin við okkur,
og ókunnu mennirnir tveir. Ég leit sem
snöggvast á Masood og sá, að hann gekk
mjög hægt á eftir, líkt og maður sem
langar til að leggja á flótta, en gengur
viljalaus. Þeir stóðu allir í hring um-
hverfis pokana og byrjuðu siðan að
rannsaka þá; sumir átu eina eða tvœr
döðlur. Afi rétti að mér hnefafylli, og
ég byrjaði að muðla. Ég sá að Masood
fyllti hnefa beggja handa og bar þær
upp að vitum sér, setti síðan döðlurnar
aftur í pokann.
Svo sá ég þá skipta með sér pokunum.
Hussein kaupmaður tók tíu, ókunnu
mennirnir tóku hvor um sig fimm.
Mousa, landeigandinn austan megin við
okkur, tók fimm og afi fimm. Ég skildi
hvorki upp né niður, leit á Masood og
sá, að hann skotraði augunum ýmist til
hægri eða vinstri; þau voru eins og
tvær mýs, sem rata ekki heim.
„Þú skuldar mér ennþá fimmtíu
pund“, sagði afi við Masood. „Við tölum
um það seinna“.
Hussein kallaði á aðstoðarmenn
sína, sem komu með asnana; ókunnu
mennirnir tveir leiddu fram kameldýr,
cg síðan var pokunum staflað upp á
skepnurnar. Einn asninn fór að hneggja,
og þá froðufelldu kameldýrin og kvört-
uðu hástöfum. Ég færði mig ósjálfrátt
nær Masood og rétti höndina í áttina
til hans, án þess að geta að því gert,
ems og ég ætlaði að snerta skyrtufald
hans. Ég heyrði eitthvert hljóð koma upp
úr hálsi hans, líkt og kurr í lambi sem
er leitt til slátrunar. Af einhverjum
ókunnum orsökum fann ég skerandi
sársauka í hjartastað.
Ég hljóp út í buskann. Þegar ég
heyrði afa kalla á eftir mér, hikaði ég
eitt andartak, en hélt síðan áifram. Mér
fannst á þessu augnabliki, að ég hataði
hann. Það var eins og ég geymdi innra
með mér leyndarmál, sem ég þráði að
iosna við, og ég hraðaði för minni. Ég
kom að fljótsbakkanum nærri bugðunni,
þar sem það hvarf á bak við akasíu-
skóginn. Án þess að vita hvers vegna,
stakk ég fingrinum niðux í kok og ældi
öllum döðlunum, sem ég hafði étið.
HEIMSKAUT
Frarr.lhald af bls. 4.
Margskonar athuganir verða þarna
gerðar á einkennilegum, mjög lág-
tíðum radíó-útsendingum, sem virð-
ast koma frá — eða gegnum — ná-
lægan geim. Meðal þeirra má telja
fyrirbæri eins og „dögunarkórinn“,
„blístur" og „hvæs“ Ef þessi fyrir-
bæri væru betur kunn, gætu þau
gert vísindamönnum á jörðu niðri
fært að vita, hvað væri að gerast
mörg hundruð mílur uppi í loftinu.
Lif á Venusi.
Flestir vísindamenn munu hafa af-
skrifað Venus sem stað þar sem
nokkurt lif gæti verið. Ástæðan er sú,
að allt frá 1956 hafa ýmis útvarpsloft-
net uppgötvað radíóútsendingar frá
Venusi er gáfu til kynna, að yfir-
borðið þar væri, ef svo mætti segja,
kraumandi af hita.
Nokkrir bjartsýnismenn héldu því
fram, að þetta „kraurn", sem heyrð-
ist, gæti komið úr efra hluta gufu-
hvolfs Venusar. Hinn 14. desember
1962 flaug Mariner 2. fram hjá Ven-
usi og athugaði þessa „suðu“ til þess
að vita, hvort hún kæmi úr loftinu,
þ.e. aðallega frá röndinni á reiki-
stjörnunni, eins og hún sést úr fjarska
— eða frá yfirborði hennar. „Suðan"
virtist koma frá yfirborðinu, og það
gaf til kynna að Venus væri of heit
fyrir nokkurt líf, eins og við þekkj-
um það.
En í árslok 1964 lét samt hópur
manna við Johns Hopkins háskólann
enn í ljós þá trú sína, að líf á
Venusi væri hugsanlegt, þrátt fyrir
allt. Það var gizkað á, að þessar
radíóútsendingar gætu stafað firá
eldingum. Einnig var látinn í ljós
efi um það, að yfirborðið gæti raun-
verulega verið eins heitt og radíó-
bylgjurnar gáfu til kynna — eitt-
hvað um 800 °F
Ennfremur höfðu vísindamennirnir
frá áðurnefndum háskóla undir for-
ustu dr. Johns Strongs fundið með
litrófsrannsóknum frá mannlausum
loftbelg, að skýin sem þekja Venus
eru úr örsmáum ískristöllum, rétt
eins og efstu skýin við jörðina. Fyrr
á árinu leiddu þessar rannsóknir í
ljós merki um vatnsgufu í loftinu
uppi yfir skýjunum.
Þannig halda þeir fram, að Venus
hafi gnægð vatns. Nokkuð af því
hlýtur að klofna, fyrir verkan út-
fjólublárra geisla frá sólinni, í vetni
og súrefni. Og með vatni og súrefni
ætti líf aö geta þrifizt — svo fremi
hitinn væri hæfilegur.
SVIPMYND
Framhald af blaðsíðu 2.
inu yrði bezt varið. Til greina kom að
kjósa Allende og vona svo það bezta,
enda þótt vitað væori, að forsetakjör
hans mundi skapa óvild í garð Ohile
í Bandaríkjunum og yfirleitt í hinum
vestræna heimi. Þá kom einnig til
greina að kjósa bandalag fhaldsmianna,
hægrimanna og frjálslyndra. En sá bögg
ull fylgdi skammrifi, að bandalag þess-
ava flokíka áfcti ósigurinn því nær vísan.
í þriðja lagi kom svo til greina að gefa
Frei og Kristilega demókrataflokknum
aikvæði sitt, og reyna nýjar og áður
ókunnar leiðir í stjórn landsins.
F rei notaði sér þessar aðstæður til
Hitar og beitti kunnáttu spilamannsins
í kosningaáróðrinum. „Hér er aðeins um
eitt að velja“, var kjörorð stuðnings-
reanna hans. Þetta lagði hann áherzlu
á bæði innanlands og utan. Og í báðum
tilfellum með jafngóðum árangri.
Hann ræddi við valdamenn í Bandaríkj-
unum, bæði á þingi og í Hvíta húsinu,
og sannfærði þá um, að affararsælast
væri fyirir Bandaríkin að styðja kjör
sitt í Chile. Hann talaði einnig við
kaupsýslumennina í Wall Street og sagði
þeim, að hann ætlaði ekki að þjóðnýta
koparnámurnar, sem flestar eru í eigu
Ameríkumanna. „En við viljum mynda
hlutafélög um þær“, sagði hann. Og
Frei fékk fjárhagslegan stuðning í
Ba ndaríkj unum.
F rei varð þannig happasæll í fjár-
útvegun til að standa straum af kosn-
ingabaráttunni. En flokkur hans varð
engu síður happasæll í áróðri sínum
heima fyrir. Höfuðandstæðingurinn,
AJlende, var borinn þungum sökum fyr-
ir náið samhand sitt við kommúnista,
hann var ásakaður persónulega fyrir
Berlínarmúrinn og blóðbaðið í Ungverja
landi og hvern annan glæp, sem kornm-
únistar hafa á samvizkunni. Og Frei
tókst að sanna það, sem hann hafði
stefnt að: Kommúnisti verður aldrei
kjörinn þjóðarleiðtogi frjálsrar þjóðar í
frjálsuim ‘beimi.
BOKMENNTIR
Framhald af bls. 5.
„Það er satt, að við gerum okkar bezta
til að hjálpa honum“, sagði Barr, sem
vann kappsamlega að auglýsingu.
„Og víst hjálpið þið mér — og það
mikið“. Harði munnsvipurinn linaðist
ofurlítið og Albee rak upp hlátur.
Þetta var vel samstilltur hópur ein-
staklingshyggjumanna: Albee, á svipinn
eins og allar ímyndir Holdens Caulfields,
sem nokkurntíma hafa pínzt gegnum
gagnfræðaskóla; Clinton Wilder
(„kannski fjarskyldur frændi Thorntons
— við höfum alltaf ætlað að setjast nið-
ur og rannsaka það“) hlýr, fjörlegur,
glæsilegur í svart- og hvítköflóttum
jakka, skyrtan opin í hálsinn og þykkur
leikaralegur hárbrúskur; og loks Barr,
hávaxinn, kurteis, eins og skapaður til
að koma fram út á við, í svörtu skrif-
stofufötunum, og geislaði frá sér dugn-
aðinum.
essi þrenning, sem olli byltingu
í leikhússögu með því að koma fram
með nýjan stíl og nýja sýn Albees á
Broadway, er nú eins og heil aflstöð í
leikhússtarfseminni. Auk nýja leikrits-
ins eftir Albee og þriggja sýninga á
Thornton Wilder, tveggja einþáttunga
eftir Lee Kalcheim, sem hófust í Pro-
vincetown-leikhúsinu 11. október, var
„Butter and Egg Man“ eftir George S.
Kaufmann frumsýnt í Cherry Lane 18.
október, og tvö leikrit eftir framsækna
unga félaga í Leikskáldasambandinu
komu fram í Verkstæðisleikhúsinu í
Van Dam-stræti. Tvö síðastnefndu verk-
in voru aðeins sýnd boðsgestum.
En allar þessar sýningar, sem virðast
gjósa svona upp allt í einu, hafa raun-
verulega verið í undirbúningi árum sam
an. Síðan „Virginía Woolf“ öðlaðist sína
miklu hylli, hefur hópurinn Albee-Barr-
Wilder örvað unga höfunda með því að
styrkja Leikskáldasambandið, en það er
félagsskapur, sem stofnaður var til þess
að gefa upprennandi höfundum kost á
að fá verk sín sýnd af atvinnumönnum,
sem gerast sjálfboðaliðar. Elaine Stritch,
Ruth White, Kevin McCarthy, Ruth
Ford, Nancy Marchand og Geraldine
Fitzgerald eru meðal þeirra sem hafa
leikið í verkum nýrra höfunda í leikhús-
inu í Van Dam-stræti. Árangurinn af
þessari starfsemi hefur orðið sá, að
þrenningin hefur kynnt almenningi í
Cherry Lane-leikhúsinu ýmis verk eftir
félaga í samtökunum, þar á meðal
„Hollendinginn“, eftir LeRoi Jones. Nú
hefur Albarwildfélagið fengið Rocke-
fellerstyrk að upphæð 197.500 dollara til
þess að halda áfram með uppfærslur á
verkum manna úr Leikskáldasamband-
inu og setja upp í þrjá vetur sýningar á
gömlum og nýjum leikritum í Cherry
Lane. Meðal nýrra leikrita, sem sett
voru upp í vetur, má nefna tvo ein-
þáttunga eftir Albee.
Hvorki þessi styrkur né heldur
aukinn rekstur hefur breytt vinnuað-
ferðum þrenningarinnar Albee-Barr-
Wilder, en þeirra aðferð er sú að hafa
allt í smáu broti og persónulegt. „Við
höfum haft sama fólkið árum saman“,
segir Barr. „Við hittumst einu sinni í
viku og ræðum allt sem uppfærslunni
viðkemur, og svo ekki söguna meir“.
Yfirleitt koma þremenningarnir sér vel
saman og tekst að telja hver annan á
sitt mál. „En ef einhver vill vera alveg
laus við einhverja sýningu, eða ef hann
vill koma fram með eitthvað sjálfur, þá
gerir þann það bara. Þetta er ekki leik-
hús undir neinni stjórnarnefnd". Þetta
þægilega samkomulag kemur einnig
fram í því, að hverjum þeirra er frjálst
Framhald á bls. 15.
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13
5. marz W67