Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.1970, Síða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 14.06.1970, Síða 8
 Magda í Heimilinu eftir Sudermann. 25 ara lc.kaimæli 1918. Magda í Heimilinu (1905). FRÚ STEFANÍA Hún hefur átt til að bera töfrandi léttleika, þegar þvi var að skipta, mýkt og hógværð, og raddbeitingin var með þeim hætti að skýrt heyrðist í hverju horni í Iðnó Eftir Svein Einarsson Sennilega liafa fáar íslenzkar konur notiff jafnmikillar aðdá- unar um sína daga og Stefanía Guffmundsdóttir leikkona. í Ieikrýni á öndverffri þessari öld finnst manni iffulega sem þar haldi ástfangnir menn á penna, þegar minnzt er á leik þessarar konu. Og þeir sem muna frú Stefaníu fá glampa í augun óffar og hennar er get- iff og í raddblænum kemur eitt- hvaff sem nálgast lotningu. En hvaffa mynd sér sá, sem ekki man, hvorki sá né lieyrði Stefaníu Guffmundsdóttur og er þar að auki barn annarra tíma og kannski annarrar listskoff- unar og smekks? Undirritaffur hefur ugglaust séff myndir af frú Stefaníu sjálfri oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, en ekki myndi ég treysta mér til aff lýsa því hvernig hún leit út sjálf. Ótal myndir af henni í ýmsum hlutverkum sín- um valda því: þessi kona er síbrcytileg og af henni er engin ein mynd, þetta er kona með mörg andlit og engan aldur. Stefanía Anna Guffmundsdótt ir var fædd árið 1876 og mun hafa alizt upp viff kröpp kjör. Hún er þannig þrettán ára göm ul þegar Goodtemplarahúsiff er reist viff Tjörnina og 4 árum siffar er svo reist Breifffjörffs- leikhús (Fjalakötturinn) við Bröttugötu. Tilkoma þessara liúsa gerbreytti affstæffum til leikstarfsemi, enda risu brátt upp tveir leikflokkar, hvor í sínu húsinu. Stefania er varla orðin seytján ára fyrr en hún er komin upp á leiksviff, rétt eins og örlögin liafi ákveffiff þaff frá fyrstu tíff. Þetta var ásviði Gófftemplarahússins og í ísa- fold 22. febrúar 1893 má Iesa eftirfarandi klausu: Er ekki annað frásagnarvert af þeirri viffleitni en aff leikendur virðast hafa grætt þaff á aff sjá til hinna dönsku leikenda hjer í fyrra, þeirra Jensenshjónanna, aff þeir hafa fengiff á sig öllu fjörmeira og frjálsmannlegra sniff og annaff þaff, að þar hefir reynt sig ung stúika, sem er aff sjá venju fremur efnileg til Ieikíþróttar, hvaff sem úr kann aff verffa til frambúffar: er tilsagnarskortur inn mikiff mein, þegar svo ber undir, en á því fæst engin bót fyrr en ef hingaff villtist og hjer ílengdist maffur, sem num iff hefði leikmennt reglulega og alminnilega, og stundað hana til langframa í góffu leik- húsi, og væri auk þess laginn aff segja til.“ Þessi unga stúlka var Stefanía Guðmundsdóttir. Áriff eftir mynda nokkrir helztu leikendurnir meff sér leik hóp til aff standa fyrir leikjun- um í Gófftemplarahúsinu, þaff eru Kristján Ó. Þorgrímsson, Sigurffur Magnússon frá Flanka stöffum, Árni Eiriksson, Þóra Sigurffardóttir og Stefanía. I um sögnum um þessa leikstarfsemi, sem þykir ekki svipmikil, enda verkefnin eingöngu danskir smáleikir, er þess getiff, að leik iff hafi veriff meff yfirburffum af liálfu eins leikandans, og voru þó hin öll liæfir leikendur og áttu eftir aff vinna mörg afrek á leiksviffi síðar. En sú, sem yf irburffina sýndi var þessi sama unga stúlka Stefanía Guðmunds dóttir. Af þessu má sjá, að frú Stefanía hefur frá fyrstu tiff átt erindi á leiksviöiff. Eðli- lega hefur hún eins og affrir listamenn þurft aff glíma viff sín verkefni og liún breytist og mótast af affstæffum og vex viff átökin, en þaff fer hins vegar ekki á milli mála, að uppruna- leg ieikgáfa hennar liefur ver- iff óvenju mikil og auk þess sér- lega fjölþætt. Skáldiff Þor- steinn Gíslason bregffur upp í tímariti sínu, Óffni áriff 1906, andlitsmyndum af nokkrum helztu leikendunum, meffal þeirra Kristjáni Ó. Þorgríms- syni, Gunnþórunni Halldórs dóttur og Guffrúnu Indriðadótt ur og um frú Stefaníu segir liann: „Hún kom fyrst fram á leiksviffiff í telpugervi, ríðandi á kollupriki, meff flaxandi hár, iffandi og spriklandi af æsku- fjöri, effa hún klifraði upp um stóla og borff, snúandi öllu á annan endann, sem í kring- um hana var. Ilún hefur sýnt ungu stúlkuna syngjandi og dansandi, þegar ánægjan og gleðin skín úr hverjum and- litsdrætti; hún hefur sýnt hana alvörugefna í sakleysi æsk- unnar, og hún hefur sýnt hrös- uffu dótturina, útrekna úr föff- urhúsum. . . Hún liefur sýnt ungu konuna kærulausa og glettna, og þreyttu húsmóff- urina, sem er að örmagnast und ir byröi heimilislífsins." Þannig þeyttist Stefania Guffmundsdóttir inn í kyrr- stæffa islenzka leiklist, ríðandi á kollupriki og þaff gerðu galdranornirnar forffum. En sér hver góffur leikhúsmaffur verff- ur aff kunna eiltlivaff fyrir sér í galdri. Ærsladrósin breytti sér í sálarkafara: eða eins og þaff lieitir á fagmálinu sou- brette og ingénue varff grande amoureuse. Ekki réff þar um listrænn metnaffur leikkonunn- ar einn, liún lifði mikiff þróunar skeiff í íslenzkri leiklist, og átti um leiff mikinn þátt í þeim breytingum, sem þá urffu á stöðu liennar. Stærsta skrefiff þar varff stofnun Leikfélags Reykjavíkur 11. janúar 1897, þegar tókst aff sameina flesta helztu leikendur bæjarins í einn hóp til aff liefja sýningar í nýbyggöu Iffnaffarmannahúsinu, sem síðar var kallað Iðnó; Stef anía var aff sjálfsögffu í hópi stofnenda L.R. Og þó aff Leik- félagiff setti ekki markið hátt í fyrstu og styddist viff reynslu fyrri flokka um verkefnaval, sviðsbúnaff og leikmáta, er þó ljóst, aff stefnt er hærra. Raun- sæisstefnan hefur þá fyrir nokkru rutt sér til rúms i bók- menntum og Iistum, og á ís- lenzku leiksviði segir liún tii sín þegar á fyrstu árum Leik- félagsins. En því má heldur ekki gleyma, aff sjálfstæffisbar- átta íslendinga setur mjög svip sinn á þessi ár og þaff er póli- tík aff sýna sííellt danska söngvasmámuni, en spurningin hlýtur aff vakna hvort þaff sé rétt pólitík. Ibsen og Björnson og þýzkir og enskir raunsæis- höfundar halda því innreið sína á íslenzkt leiksviff upp úr alda mótunum. Af Ieikurunum krafffist þetta umskólunar, nýs leikmáta. 8 LESBÓK MOBGUNBLAÐSINS 14. júnií 1970

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.