Lesbók Morgunblaðsins - 04.07.1971, Side 13

Lesbók Morgunblaðsins - 04.07.1971, Side 13
ERMANNO OLMI OG MYND HANS UN CERTO GIORNO LEIKSTJÓRINN Ermanno Olmi er a£ ítölskum upp- runa, fæddur í Bergamo 1931. Foreldrar lians voru af bændastétt en höfðu flutzt til borgarinnar og farið að vinna í verksmiðju. Olmi fékk vinnu sem skrifstofu- maður, en listhneigð lians leiddi hann inn á brautir leikhúss og síðar kvik- mynda. Á árunum 1952—’59 gerði Olmi um 40 heimildar- kvikmyndir, en merkust þeirra er Time Stood Still, þar sem honum tekst í fyrsta sinn í heimildarkvik- mynd (sem fjallaði um stíflubyggingu uppi í fjöll- um) að höndla hið mann- lega í viðfangsefninu. Upp frá því hafa myndir Olmis eingöngu snúizt um mann- inn. 1961 gerir hann 11 Posto, 1963 I Fidanzati, 1965 E Venne un Uomo (A Man Named John), og 1968 Un Certo Giorno. Einnig hefur Olmi gert nokkrar stuttar myndir fyrir sjónvarp, en 1969 gerir hann I Recuper- anti (The Scavcngers), sjón- varpskvikmynd í litum og fullri lengd. Un Certo Giorno (On Fine Day) var frumsýnd í Bretlandi fyrir skömmu síð- an og fékk þar frábæra dóma. Hér á eftir verður rakinn efnisþráður myndar- innar; einnig eru glefsur úr viðtali við Olmi, þar sem liann skýrir frá því, hvernig þessi mynd varð til. One Fine Day segir frá Bruno — miðaldra, vel stönd- iigum, umhyggjusömum föður, en ekki sérlega trúum eiffin- manni — seni er deildarstjóri í útibúi alpjóða auglýsingafyr- irtækis á Ítalíu. Þegar yfirmað ur hans í útibúinu, Davioli, fær aðkenningu að slagi, er fyr irtækið heimsótt af manni frá aðalstöðvunum í Franlcfiirt, Friedman, hverjum Bruno býð- ur að dvelja á sveitabýli sínu í nokkra daga. Meðan á dvöl hans stendur |iar, gefur Fried man í skyn, að Davioli eigi að víkja, og að Bruno gæti hugs- anlega komið í staðinn. Og l»eg ar Bruno skýrir lioniun frá áætluniim siniun, sem m.a. er feitur samningur \ið matvada- fyrirtæki, sem nokkrir kunn- ingjar hans eiga, snýr Fried- man ánægður til baka til Frankfurt, til að mæla með Bruno í starfið. Bruno hefst strax handa við að búa sig lindir skiptin, og honum er það Atriði úr Un Certo Giorno. Olmi notar aldrei þelskta leikara; tel- ur þá standa milli cfnisins og áliorfendanna. hugarléttir, l»egar Davioli seg- ir honimi, að liann vilji hætta og ætli nú bara að njóla lífs- ins. Áður en hann flýgur til Frankfurt, til þess að frétta af stöðuveitingiiiuii, ekur Bruno upp í sveit á ráðstefnu og tek- ur með sér fallega aðstoðar- stúlku, sem á að gera frekari markaðskönnun fyrir þessa áætlun. Á leiðinni gefa þau sér tínia til að elskast. Á ráðstefn unni gengur allt i haginn, En á leiðinni til baka heyrir Bruno skyndilega einhvern hávaða, stoppar, fer út og uppgötvar sér til skelfingar, að hann hef ur ekið yfir verkamann. Um leið og þessi raúnveruleiki fyll ir hug hans, hrynur til grunna hin þægilega tilfinning — ör- yggismúrlnn — sem hann hafði hyggt upp með sér siðustu daga. Lögreglan tekur bíliiui í sína vörzlu, lögfræðingur lians tekur við málinu; hann missir af flugvélinni til Frank- furt; vérkamaðurinn deyr; dag setning fyrir réttarhöldin er ákveðinn; Davioli ákveður að vera orðinn leiður á því að gera ekki neitt og fýsir að snúa aftur til vinnu; og hann sér fallegu aðstoðarstúlkuna með öðrum manni. Niðurbrot- inn og óöruggur lofar hann konu sinni, Elenu, að allt numi verða breytt, ef hann verði sýknaður. Fað er hann að lok- um, en allt virðist vera óbreytt. Olmi segist cinlciim hafa áhuga á hugmyndum. „I okkar þjóðfélagi er liægt að fram- leiða hluti eða það er hægt að framleiða hugmyndir. Ég hef ekkert á móti hliitum, en þetta er tvenns konar framleiðsla. Ég hef áhuga á því að fram- leiða hugmyndir. Og heppileg- asta formið til að dreifa þeim virðist vera kvikmyndin.“ I»rátt fyrir þessi ummæli Olmis fer lítið fyrir fastmótuðum hug myndum í myndum lians, aðal- lega vegna þess, að liann er svo upptekinn við að festa á filnui innra eðli mannsins, sýna áhorfandanum sjálfan sig í sem skýrustu ljósi. Algengasta mót ífið hjá Olmi er raunasaga hins vinnandi manns, skrif- stofugildran. „Vinnan er ekki bölvun mannsins. Vinnan er tækifæri hans til að tjá sig, tækifæri mcðalmannsins til sjálfstæðrar sköpunar. En viima, eins og liún er skipu- lögð, verður að bölvun. Hún lítillækkar einstaklinginn. Ein- staklingurinn er mótaður, en liann er einnig sekur um að láta móta sig. Hvað sem kerf- ið gerir honum, þá veltur það á einstaldingmun að tryggja sér sjálfstæði sitt og frelsi. . . Ég trúi staðfastlega á mögu- leika mannsins. I»egar einstakl- ingurinn gefst upp, undirritar hann sína eigin glötun — sína eigin útskúfun... I»ú virðist standa utan við meginstraum ítalskrar kvik- myndagerðar. Á það rót sína að rekja til þeirrar staðreynd- ar, að þú býrð ekki í Róm? Vera nún i Mílan er andsvar mitt gegn hinu kæfandi and- rúmslofti atvinnumennskunn- ar, því lífsviöhorfi að vera ávallt á sviðinu og ganga aldrei út i salinn meðal alnK'-miL ings. — Er þetta þá auðveldara i Milan? I»að er réttlátara. Hvaðam fengu vinir okkar, Shake- speare og Moliére, sem vissw nokkur deili á Commedia deU‘ Arte, innblástur sinn? Frá far- andleikurunum, sem skrifuðit og Iéku og lifðu meðal fólks- ins. Einn af gölium ítalskrar kvikmyndagerðar og lífi at vinnumannsins yfirleitt, og sennilega eltki aðeins á Ítalíu, er að loka sig inni í eigin her- bergi með merkimiðamuu „Leikstjóri", „Handritahöfund- ur“, „skáld“ á lmrðinni fyrir utan. Að taka ekki þátt í Uf- inu. Viðkomandi lítur í mesta lagi út um gluggann, til að sjá hvað er að gerast á götunni fyr ir neðan. En maður verður að fara niður og vera þarna úti á götunni. Hvernig tekst þér að' franu- kvæma þetta? Ég lifi með fólki frá degi til dags, tek þátt í lífi allra hinna. Fegar ég geng út á morgnanna hitti ég ekki bara aðra leikstjóra eða handritahöf unda eða kvikmyndatöku- meim, fólk sent talar iini myndavélar-horn og uppsetn ingar. Ég liitti verkamanninn, bréfberann, iönaðarmanninn. . . Varð Un Certo Giorno til eftir þessum leiðum? Hún á rætur að reltja til þessarar uppsprettu. Ég hafði ákveðinn meginþráð, sem ég Iagði til grundvallar, eins og i Contmedia deIl‘-Arte. Eða eins Og í jazz. Fessi nteginþráð ur var ábyrgð mannsins gagn- vart sínum eigin raunveru- leika. Hvað uppgötvaði ég í míniim raunveruleika, í hvers- dagslegum raimveruleikaniun i borginni Mílan? Ég uppgötv- aði heim auglýsinganna, þessa götu-kallara neyzluþjóðfélags- ins, sem sannfærðu þig imi að þig langaði að eiga ákveðna hluti. Þetla fólk — listamenn, vísindamenn, sálfræðingar, teiknarar, tunguliprir textahöf undar —, sem er í þjónustu alis konar neyzluvarnings, vakti sérstaklega áhuga minn, vegna þess hvað það opinber- aði mikið af mannlegri ábyrgð. Ég nálgaðist þetta fólk, kom því til að segja frá sjálfu sér, næstum án þess að það tæki eftir þvi. Og smám saman byggði ég niynd mína upp á sög um þeirra. Ég kom þeim í þá aðstöðu að lifa upp sitt dag- lega Itf, og setti á oddinn Framhald á bls. 10. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13 4. júlí 1971

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.