Lesbók Morgunblaðsins - 23.06.1979, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 23.06.1979, Blaðsíða 3
hafa yeriö komin frá tveimur mönn- um: Ársæli Árnasyni bókbindara og bókaútgefanda frá Narfakoti í Njarö- víkum sem rak bókaverzlun viö Laugaveginn og Þorsteini Jónssyni útgerðarmanni og kaupmanni frá Seyöisfiröi. Aö loknu námi í Möðru- vallaskóla var Þorsteinn viö nám í Noregi einn vetur, en hófst síðan handa um útgerö og verzlun á Borgarfirði eystra, en síöan bæöi á Seyöisfiröi og á Skálum á Langanesi. Hann fluttist til Reykjavíkur 1918 og geroist einnig umsvifamikill þar, en veröfalliö 1920 lék bæöi hann og aora grátt. Þorsteini var hug- stæð náttúra Grænlands og dýralíf og vildi auöga dýralíf íslands meö því aö flytja sauönaut til lands- ins. Sóttu þeir félagar um styrk til Alþingis og varö sú umsókn til þess aö máliö var rætt á þinginu 1928 og voru menn ekki á eitt sáttir. Þó fór svo aö Alþingi samþykkti styrkveit- ingu aö upphæö kr. 20.000 og skyldi nota hana til aö greiöa fyrir tíu lifandi sauönaut komin á land. Meö þá fjárvon í bakhöndinni var hafizt handa og segir gerla frá því í kveri Ársæls Arnasonar um Græn- landsför 1929, sem kom út sama ár og eins í ágætri og skilmerkilegri frásögn Sveins Sæmundssonar blaöafulltrúa: Á hættuslóöum, sem út kom 1970. Fleiri rit kunna aö hafa komiö út um þetta efni, þótt mér sé ekki kunnugt um þau. í viöræöum mínum viö þá bræöur Kristján og Gunnar kom fram, aö ísinn viö Grænland var þaö sem leiöangursmönnum stóö mestur stuggur af og reyndist enda mikill farartálmi. Vísindaleg hjálpargögn var engin aö hafa; veöurstofan gat engan stuöning veitt, engar loft- myndir af ísbreiöunni en viss bjart- sýni ríkjandi vegna þess aö veturinn 1929 hafoi veriö sérstaklega mildur. Menn leiddu aö líkum, aö þá yröi ísinn gisinn og viöráöanlegur, en þaö reyndist alveg öfugt. Gotta tekin á leigu Félagsmenn fengu í fyrstu auga- staö á 200 lesta skipi, sem hét Þeir eru einir lifandi af leiðangursmönnum: Brœöurnir Gunnar (til vinstri) og Kristján, sem nú eru rúmlega áttræöir. Kristján var skipstjóri á Gottu og einn af felogum í Eiríki rauða. Gotta á Reykjavíkurhöfn í júlíbyrjun 1929. Sökum sprengihættu af voldum oiíu- birgöanna, varö að láta bátinn liggja á ytri höfninni. Til hægri: Uppdráttur af leiöinni, sem sýnir hvern óraveg norður með ísröndinni Þeir sigldu á Gottu, og síðan til baka, unz Þeir komust í gegn. WiT' fc^ Ameta og var smíöað sérstaklega til íshafsferöa. Það var í eigu íslands- banka á ísafiröi og fékkst ekki leigt til fararinnar; var aðeins til sölu fyrir 55 þúsund krónur. Ekki vildi fjár- málaráðherra borga út styrkinn vegna slíkra skipakaupa; taldi sig ekki hafa heimild til þess og því varð niðurstaöan aö taka á leigu sterkbyggðan 35 lesta bát frá Vestmannaeyjum og hét GoUa. Var hann tekinn á land og klæddur framanvert með galvaniseruðu blikki með það fyrir augum að verja hann skemmdum frá ísnum. „Færri komust í leiðangurinn en vildu", sagði Kristján skipstjóri, og voru þó margir sem töldu þetta mundi verða glæfraför og feigöar- fjan. Á öörum stað er gripið niður í kver Ársæls Árnasonar, þar sem hann segir af leiöangursmönnum og vísast til þess. Einn þeirra, og raunar sá elzti í hópnum, var Vigfús Sigurðs- son, kallaður Grænlandsfari vegna þess aö hann haföi veriö með í frægum Grænlandsleiöangri danska vísindamannsins J.P. Koch 1912—13 og komizt með miklu harðfylgi yfir þveran Grænlands- jökul. Vigfús var einn af stofnendum Eiríks rauða og þótti sjálfkjörinn til fararinnar. Hann var annars Þingey- ingur og varö ungur vinnumaður í Möörudal á Efra Fjalli og síðar póstmaður milli Grímsstaða og Seyöisfjaröar. Þykir líklegt aö sú póstleið hafi órðið honum góður skóli og komið að notum í Græn- landsförinni 1912. Skömmu eftir aldamót fluttist Vigfús til Reykjavík- ur, kvæntist og fór að búa á Brekku á Álftanesi. Hann varð vitavörður á Reykjanesi 1915, en var nýlega fluttur til Reykjavíkur og vann þar við trésmíði, þegar Gottu-leiöangurinn kom á dagskrá. Vigfús var þá 53 ára. Hásetar fengu greitt kauD. »" forgöngumennirnir úr Eiríki rauöa, þeir Kristján skipstjóri, Ársæll og Vigfús Grænlandsfari, fengu ekki neitt — ekkert varð afgangs handa þeim. Við blöðuðum í myndaalbúmi, sem Kristján á frá leiðangrinum; ræddum um undirbúninginn. Gunnar sagði, að þeir hefðu tekið með sér 60 plíutunnur í lest og einnig voru olíugeymar bátsins stútfylltir. Auk þess kvaöst hann hafa aflað sér þeirra varahluta, sem talið var aö gæti komiö sér vel aö hafa með. Kristján: „Við héldum að bezt væri að leggja íann í júlí, en það er of snemmt. Þá er ísinn enn of þéttur. Við uröum að gera ráð fyrir þeim möguleika aö teppast á Grænlandi og að við yröum jafnvel að hafa þar vetursetu. En að sjálfsögöu vonaði maður í lengstu lög aö til þess kæmi ekki. Um frystan mat var ekki að ræöa, en viö gátum ísað kjöt í kössum og við höfðum gnægö af mjölmat og brauðum. Þetta var urnfangsmikill undirbúningur og við fengum aöstoð frá ýmsum verzlun- um. Svo rann brottfarardagurinn upp: 4. júlí, 1929. Þá var bjartviöri og norðanátt og fegursta veöur." Loftskeytabúnaður- inn bilaöi strax Kristján skipstjóri dró fram kort og við litum á leiöina, sem þeir þræddu noröaustur meö ísbrúnni, óraleiö ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.