Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1985, Side 13

LESBOK MORGUNBLAÐSINS 10. AGÚST 1985
Jafnvel Hæðina Sjálfa
Verður Að Styrkja
Það sem sérstaklega vekur mönnum
kapp við endurnýjun Parþenons, sem er
langerfiðasta viðfangsefnið á hæöinni,
felst að hluta til í því sem upphaflega gerði
það einstakt, nefnilega firnastærð þess svo
og ótal smáfrávik frá beinum línum og
samhverfu, sem þótt mótsagnakennt sé
ljær útliti byggingarinnar yfirbragð full-
komleika. Til dæmis eru allar lóðréttar
linur bogadregnar, en listfræðingar taka
svo til orða að þetta hafi þau áhrif að
byggingin virðist anda. Bilið milli súlna er
breytilegt, auk þess sem þær halla eilítið
inn á við og mjókka örlítið upp. Einn vand-
inn er því sá að forðast allt sem gæti rask-
að þessari fíngerðu og þaulhugsuðu
ósamhverfu. Annar vandi er að bæta fyrir
skyssur fyrri endurbyggingarmanna, sem
oft á tíðum komu föllnum steinum fyrir á
röngum stöðum. Menn verða nú að komast
að raun um hvar þeir eiga að vera, rífa
niður sumt sem áður var gert og koma öllu
Erecbteum eftir Henry Bacon.
fyrir á réttum stað. Samhliöa þessu þarf,
eins og á öðrum byggingum á Akrópólis,
að skipta á járnklemmum og títanklemm-
um. Til þess að komast hjá því að hylja
hofið með vinnupöllum, létu viðgerðar-
menn smíða í Frakklandi risakrana, sem
er þannig gerður að efrihluti hans leggst
saman og sést ekki, ef hann er ekki í notk-
un. Eitt veigamikið hlutverk kranans er
við endurbyggingu norðausturhorns Par-
þenons, sem eyðilagðist í jarðskjálfta árið
1981. Önnur vandamál við endurreisn Par-
þenons eru öllu heldur heimspekileg en
tæknileg. Á til dæmis lágmyndaröðin á
vesturhluta hofsins að vera kyrr á sínum
stað undir skýli eins og verið hefur frá
1976, eða ætti að flytja hana á öruggan
stað í safninu og setja eftirlíkingu í stað-
inn?
Auk starfsins við mannvirkin sjálf hef-
ur Akrópólisnefndin hafið lagningu stein-
lagðra stíga eftir þeim leiðum sem talið er
að pílagrímar hafi fylgt til forna á leið
sinni til hofanna. Tilgangurinn er að koma
í veg fyrir að ferðamenn traðki á leifum
gamalla áletrana og gefa vísbendingu um
hvernig þessi griðastaður leit út til forna.
Loks er það þáttur í Akrópólisáætlun-
inni að virkisveggurinn verði styrktur svo
og klettahliðin sjálf. Þó að blágrár kalk-
steinninn í hæðinni sjálfri standist vel
jarðskjálfta gegnir öðru máli um hlíðarn-
ar, og stöku sinnum hafa hnullungar losn-
að og ógnað fólki við rætur hlíðarinnar.
Þess vegna hófu verkfræðingar og jarð-
fræðingar árið 1979 að gera hlíðarnar
smám saman hættulausar, en það er sein-
legt verk og hættulegt. Fyrst eru runnar
og rætur hreinsuð burt, og lausir hnull-
ungar eru festir til bráðabirgða með vír-
neti, sem strekkt er og fest í klettinn. Síð-
an er borað gat gegnum hvern hnullung
inn í klettinn að baki hans og langri óryðg-
aðri málmstöng stungið í gatið, en holan
og aðliggjandi sprungur fylltar með múr.
Þessu verki er lokið á norðaustur- og suð-
urhornum hæðarinnar, og væntanlega
verður hafist handa við norðurhlíðina inn-
an tíðar.
Þotuflug Bannað
YfirSvæðinu
Jafnvel eftir að búið er að endurbyggja
mannvirkin, munu eyðingarkraftar meng-
unar áfram herja á þau. Því hefur Akró-
pólisnefndin hvað eftir annað lagt fast að
grísku stjórninni að gera ráðstafanir til að
hreinsa loftið í Aþenu. Fyrsta skrefið steig
stjórnin árið 1977, en þá var bannað að
brenna eldsneyti með miklum brennisteini
í íbúðarhúsum í grennd við Akrópólis.
Þotuflug var einnig bannað yfir svæðinu
(sem dregur úr titringi sem og mengun),
bíleigendum var gert að koma sér upp
mengunarverjum og iðnrekendur voru
hvattir til að minnka útblástur úr reyk-
háfum. Það nýjasta er að stjórnin í Aþenu
hefur hafið að reisa gasstöð fyrir borgina
tólf mílur utan við hana, en með tilkomu
hennar verður hægt að loka 150 ára gam-
alli stöð í miðborginni. Iðnfyrirtæki, sem
mengun valda, hafa fengið fyrirmæli um
að minnka framleiðslu sína, bílar og
strætisvagnar hafa verið gerðir útlægir af
hæðinni, miklum hluta umferðar, sem áð-
ur fór um miðborgina, hefur verið beint á
tvo þjóðvegi sem liggja utan við hana, og
leyfileg mörk brennisteins í eldsneyti hafa
verið lækkuð.
Sem betur fer hefur fólksfjölgun í borg-
inni stöðvast, og nokkur brottflutningur
úr borginni á sér stað. En af fjárhags-
ástæðum hefur vinnu við fyrirhugað neð-
anjarðarlestarkerfi verið hætt.
Verndun marmarans til langframa felst
í þvi að auka mótstöðu hans gegn mengun.
Vísindamenn um heim allan starfa að
þessu vandamáli. Einn kostur er sá að
finna eitthvert efni til að bera á marmar-
ann, sem annaðhvort lokar honum alveg
eða gerir hann óhvarfgjarnari. Annað
verkefni, sem nú er unnið að við Tækni-
skóla Aþenu, er tilraunir til að breyta gifsi
sem myndast hefur við tæringu svarta
marmarans aftur í marmara með aðstoð
hita, háþrýstings og koldíoxíðs.
Flestir vísindamenn eru harla ánægðir
með það starf sem unnið hefur verið til að
bjarga Akrópólis. Þó töldu sumir þeirra
sem hittust í september sl. (þ.e. 1983, þýð.)
til að ræða framtíðaráætlanir, að meiri
gaumur skyldi gefinn að jarðskjálftavörn-
um. En Costas Zambas, verkfræðingur frá
Aþenu, sem starfað hefur við Akrópólis-
verkefnið síðan 1977, hafði þetta að segja:
„Við verðum að bera virðingu fyrir því
hvernig Parþenon var byggt í upphafi,
jafnvel þótt nútímaútreikningar sýni að
það geti verið viðkvæmt. Mótstöðuafl þess
hefur verið sannað."
Margrét Oddsdóttir dagskrárgeröarmaður
hjá útvarpinu þýddi.
Horfl yfír Akropolis-hæð, málverk eftir Henry Bacon (1839—1912).
Um þetta leyti voru líka áhrif loftmeng-
unar á mannvirkin á Akrópólis orðin
augljós. Eftir heimsstyrjöldina síðari varð
hröð útþensla þéttbýlis og iðnvæðingar í
Attíkuhéraði. Um þriðjungur hinna 9,7
milijóna landsmanna búa nú í Aþenu. Þar
eru meira en þrír fjórðu hlutar iðnaðar í
landinu, og allt umhverfis borgina eru
stálver og oliustöðvar. Af öllum þeim loft-
tegundum sem bílar og verksmiðjur spúa
frá sér er brennisteinstvíoxíð verst. Það
gengur í samband við regnvatn og myndar
brennisteinssýru. Sýran tærir sfðan
marmarann (kalsíum karbónat) og breytir
honum í gifs (kalsíum súlfat) sem regnið
skolar loks burt.
Svo mikill var skaðinn af völdum súrs
regns og ryðgaðs járns, að stjórnendur
Akrópólis ákváðu að beina kröftum sínum
í nýjar áttir og leggja áherslu á verndun
og endurbyggingu fremur en lagfæringar.
En þeir embættismenn sem höfðu með
þetta að gera gátu í raun ekki lagt af
mörkum meira en skyndihjálp. Brons-
klemmur voru settar í stað járnklemma,
eftir því sem hægt var, steinabrot í fall-
hættu voru fest og þau sem voru þegar
fallin til jarðar voru sett aftur á sinn stað.
VIÐGERÐIR FYRIR
MILUÓNIR DALA
Hið raunverulega verndarstarf hófst
1975, en að tilhlutan Konstantíns Karam-
anlis forsætisráðherra setti Konstantín
Trypanis menningar- og vísindaráðherra
þá á laggirnar sérstaka nefnd fornleifa-
fræðinga, arkitekta, verkfræðinga og efna-
fræðinga, sem átti að leggja á ráðin um
aðgerðir til úrbóta. Nefndin hefur stund-
um leitað ráða hjá erlendum sérfræðing-
um, því að í vissum skilningi er Akrópólis
alþjóðlegur fjársjóður. Fram til þessa hef-
ur UNESCO lagt fram nærri 400 þúsund
bandaríkjadali og Efnahagsbandalag Evr-
ópu 427 þúsund dali. Frá 1975 til ársloka
1983 eyddu Grikkir sjálfir meira en 2,3
milljónum dala og munu að líkindum eyða
a.m.k. 5 milljónum dala til viðbótar áður
en verkinu lýkur, kannski að áratug liðn-
um.
Meðal fyrstu verka Akrópólisnefndar-
innar var að finna sem best efni í stað
gömlu járnklemmanna. í september 1976
valdi nefndin títan, sterkan, léttan og
ryðfrían málm. Það var vandaverk að
koma nýju styrkingunum fyrir. Þegar búið
er að nema á brott ryðgaða járnið er tít-
anklemmu komið fyrir í staðinn og fest
með steinlími. Enn hefur þetta aðeins ver-
ið gert við Erekþeion, sem var í lakara
ástandi en aðrar byggingar á Akrópólis, og
var því fyrsta mannvirkið sem nefndin
rannsakaði nákvæmlega. Handverksmenn
hafa komið fyrir eftirmyndum úr stein-
steypu af meyjarsúlunum, sem voru að
molna niður og voru fluttar árið 1978 í
Akrópólissafnið, þar sem þær eru óhultar
fyrir ásókn veðra og mengunar. Starfs-
menn hafa einnig gert við brotna veggi
með því að setja ný stykki í stað þeirra
sem horfið hafa, og eru þau vandlega mót-
uö eftir gifsafsteypum. Á nýju stykkin er
skráð hvaða ár þeim var komið fyrir,
þannig að eftir að nýhöggvinn marmarinn
hefur veðrast og tekið á sig sama svipmót
og hin fornu stykki geta þeir sem vinna að
endurbyggingum í framtíðinni samt sem
áður þekkt þau nýju frá þeim eldri. Áætlað
er að endurbygging Erekþeion verði lokið
á þessu ári (þ.e. 1984, þýð.).
Á meðan hefur reynst nauðsynlegt að
gera neyðarráðstafanir vegna Propylaia
til að koma í veg fyrir að hlutar falli úr
þverbitum á austurhlið þess. Hér var
vandinn enn á ný ryðguðu járnin, og aftur
var hann leystur með títanstöngum, sem
komið var fyrir frá hausti 1981 til hausts
1982. Aðrir hlutir í Propylaia sem að-
hlynningu þurfa eru jónísku súlnagöngin
og loftið yfir austurinnganginum og mið-
ganginum. En við þetta verður ekki gert
nema að undangenginni nákvæmri vís-
indalegri athugun.