Lesbók Morgunblaðsins - 02.12.1989, Qupperneq 5

STEINUNN
ÞORGILSDÓTTIR
Geitungabú.
ir af Fléttum á fslandi.
í þessum sal og raunar í anddyrinu líka
eru ýmsar tegundir af merkilegum steinteg-
undum. Þar má nefna Glópagullið sem
glampar svo lokkandi á að engin furða er
þó menn glæpist á að telja það dýrmætt.
Þarna er líka Jaspissteinn frá Hornafirði
sem hentar víst mjög vel til að slípa í skart-
gripi. Bak við gler eru tveir afar digrir tijá-
bolir, rauðviðartegundir, sá eldri með um
fimm hundruð árhringi. Flestir myndu halda
þetta útlend tré en þau eru alíslensk. Þau
uxu á Vestijörðum fyrir um tíu til fjórtán
milljónum ára, þá hefur veður verið þar
greinilega mun skárra en nú er.
í sérstökum skáp getur að líta steingerð,
öll helstu blaðför, sem fundist hafa hér á
landi. Þau eru í aldursröð, elst eru 14 millj-
ón ára beykiblöð úr Selárdal. Fyrir einni
milljón ára kólnaði mjög mikið hér og þá
fara víði- og birkilauf að verða yfirgnæfandi.
í tveimur skápum er landrekskenningunni
gerð skil. Þar er sýnt í máli og myndum
hvernig Norður Atlandshafið hefur orðið til
á sl. 59 milljónum ára. Þar sést hvernig
N-Ameríka gliðnar frá Evrópu, hvenær ís-
land hefur orðið til og svo hvernig staðan er
í dag. ísland er klofið sundur af tveimur
plötum sem rekur hvor frá annari um 2 cm
á ári. Reykjavík er á Norður-Ameríku plöt-
unni en t.d. Neskaupstaður er á Evrasíuplöt-
unni, af þessu stafar eldvirknin hér.
Bak við gler sést líkan af Heklu og sér
fimmtán km niður í jarðmöttulinn. Þar niðri
í eru bráðnir bergeitlar sem þrengja sér upp
þegarjarðskorpan springur. Einnig erþarna
jarðavegssnið úr Dómadal hjá Heklu sem
tekið er með sérstakri tækni. Á öðrum stað
er skýrt hvernig móberg myndast og á hve
löngum tíma.
Sveinn Ingimundarson hét maður sem
bjó á Stöðvarfirði. Hann safnaði holufelling-
um sem erfingjar hans gáfu safninu. Sveinn
fann þær allar í einni og sömu sprungunni.
Þeim hefur þeim verið komið fyrir í eftirlík-
ingu af upphaflegu sprungunni. Þetta er
mér sagt að sé einstakt safn af Aragonít-
kristöllum.
Uppá lofti er salur þar sem sjá má allt
kvikt sem lifir í fersku vatni á landinu, frá
því smæsta til þess stærsta og auk þess
hvers kyns kykvendi úr sjó.
Skorkvikindi af ýmsu tagi eru þarna á
öðmm stað, meira að segja geitungar sem
eru víst því miður komnir til þess að vera.
Þarna eru líka húsdýrin blessuð, sem vekja
upp talsvert viðkunnanlegri minningar.
Loks er þarna skápur sem geymir stærsta
„hreiður" á landinu. Þar er safnað saman
eggjum allra fugla íslands. Fuglarnir sjálfir
eru í öðrum skápum og sinna eggjum sínum
lítt. Sumir standa og horfa alvörugefnir
hvor á annan með stingandi gleraugum en
aðrir flögra um í veiðihug, Einn og sér stend-
ur svo .vesalings Geirfuglinn, mölétinn og
dapur yfir eggi sínu. Aldrei framar munu
skríða ungar úr slíkum eggjum því Geirfugl-
ar dóu út fyrir nær tvö hundruð árum.
Allt þetta og ótalmargt annað er hægt
að skoða í Náttúrufræðistofnum íslands að
Laugavegi 105 í Reykjavík. Það er góð til-
breyting um helgar að ganga þar til fundar
við gróður, dýr og steina, við erum hér
ekki alveg á köldum klaka meðan við getum
það.
Fölnuð æska
Geislarnir stafa frá sumarsól
sigrandi, gleðjandi um jarðarból,
ylgjöfum blessunar búnir.
Náttúran öll er í hátíðahjúp,
hljómbylgja lífsins svo sterk, svo
djúp,
laðar fram Iífsþrá og vonir.
En inni er svo dimmt og svo
dapurlegt þó
þar dauðans gustur um loftið fló,
þar aflvana æskan liggur
með hljóðnaðar vonir og bleika brá
það blæddi út heitustu lífsins þrá
og hugurinn drúpir svo hryggur.
Því úti er lífið svo undur bjart
og eftir að gera svo margt, svo
margt,
sem hugsjónir heillandi spáðu.
Þær orkuna glæddu ogyljuðu hug
og óskunum djörfustu lyhu á flug,
sem Ijósið og lífsgleði þráðu.
BIRGITTA HALLDÓRSDÓTTIR
Bláu fjöllin
Mig langar burt
út í blámann sem ég sé.
Þú spyrð hvurt
en ég á ekkert svar.
Það vantar fyllinguna
í lífið.
A öðrum stað
þar sem hafið gnauðar
er kannski það
sem ég leita eftir.
En fengi ég allt
sem ég þrái?
Svarið er nei
sál mín er klofin.
Þrái ég ei
það sem ég höndla.
Fjöllin eru blá
í fjarska.
Höfundur er rithöfundur og hefur sent frá
sér nokkrar skáldsögur.
ÞORVALDUR SÆMUNDSSON
Hafkyrrð
Sólfagur morgunn yfir byggðir breiðist,
bláheiðið Ijómar ofar tindum fríðum, .
vorblærinn strýkur grösin græn í hlíðum,
glitrandi döggin hægt en markvíst eyðist.
Svipfrítt er landið sumarskrúði vafið;
særinn í fjarska hvílist rótt við granda.
Líkt og í blundi dregur djúpið anda;
dulúðugt, kyrrt er máttarríka hafið.
Oft hef ég séð það hramminn reiða hátt,
heljarslög greiða tjörusandi’ og steinum,
klettana hrynja, er á þeim skaflinn skall.
Hafið á líka mýkt og mildi og sátt,
margþætta fegurð dýpst í sínum leynum,
töfrandi glit og brimhvítt boðans fall.
Höfundur er kennari í Reykjavík og hefur
gefið út eina Ijóðabók.
PÁLMI ÖRN GUÐMUNDSSON
Á ströndinni
Ég skrúfaði fyrir heiminn
og gekk út úr líkamanum
hinumegin á ströndinni
Hinumegin á ströndinni
dönsuðu stúlkurnar sóldansinn
með heiminn í höndunum
Lítið barn
Rökkurijóður hljóð
rauðar eru varir
hennar hjartablóð
heillað barn starir.
Eitthvað út í vind
augu dreymin sjá
lífsins auða lind
litar augun blá.
Höfundur er Ijóðskáld í Reykjavík.
En hérgildir einungisþögnin þung
þó það sé dapurt að fölna svo ung, .
brosið skal byrgja inni þrána.
Frá ástvinum sorgum og böli sé
bægt
með brosinu þessu, á meðan er
hægt,
svo — guð þerrar grátþrungna
brána.
Þær hugsjónir allar, sem hrifningin
ól
og helgaði kærleik, sem glampandi
sól
á Ijósöldum Ijósvakans skarta.
Og sálin, sem óskaði að mýkja allra
mein
og mæðunni fórnirnpr leggja til ein,
er geisli frá guðdómsins hjarta.
Steinunn var bóndakona á Fellsströnd í
Dalasýslu. Ljóðið er úr Ijóðabók þeirra
systra, Steinunnar og Helgu „Úr handraö-
anum".
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 2. DESEMBER 1989 5