Lesbók Morgunblaðsins - 02.12.1989, Síða 8

Bjarni Daníelsson skólastjóri
List og listiðn
eiga samleið
Bjami Daníelsson er gamall nemandi við MHÍ;
var við nám 1968-70, 1974-75 og hann útskrif-
aðist úr myndkennaradeild 1981. Síðar hélt
hann til framhaldsnáms í Bandaríkjunum.
Bjarni varð skólastjóri.MHÍ 1986.
— Nú hefur sérgreinum og deildum flölg-
að í skólanum og 1981 var sameiginlegt
fornám nemenda stytt úr tveimur árum í
eitt. Er ekki hætt við því að MHÍ útskrifi
„fagidjóta“?
„Fornámið var stytt á þeim forsendum
að það væri betra að nemendur kynntust
fyrr ákveðnum sérgreinum en jafnframt var
ætlunin að seinni hluti undirbúningsnámsins
færi fram í sérdeildunum. Sumir telja að
það hafi ekki gengið alveg eftir; sérgreinarn-
ar reyndust of tímafrekar. Að undanförnu
höfum við lagt aukna áherslu á undirstöðu-
greinar s.s. teikningu og módelteikningu
innan sérdeildanna. Ég held að það hafi
verið til bóta.
Áhersla á undirstöðugreinar hefur verið
dálítið svðiflukennd undanfarinn áratug.
E.t.v. má segja að alltaf sé verið að takast
á um það hvort hugmyndafræði eða að-
ferðafræði eigi að vera aðalinntak menntun-
annað í hugum margra. í augnablikinu finn-
um við hjá nemendum áhuga á vönduðu
handverki og tæknilegri vandvirkni sem
auðvitað verður að byggjast á traustri undir-
stöðu í grunngreinum myndlistar.
Þú spyrð hvort við séum að mennta
fagidjóta? í þessum skóla hefur verið taiið
að það væri betra að menn næðu tökum á
einni grein heldur en þeir væru að hringla
í mörgum. En nemendur kynnast öðrum
sérgreinum; þeir verja hluta af námstíman-
um á öðrum sérsviðum. Það er auðvitað list-
rænn þroski sem skiptir meginmáli og það
hefur ekki verið sýnt fram á að þetta sé
röng aðferð til að öðlast hann.“
— Fijáls list og nytjalist eru oft settar
hvor á móti annarri á vogarskálarnar. Hve
stór hluti af kennslunni í skólanum er nytja-
list og hve mikið er fijáls list?
„Skólinn hefur þá sérstöðu að hann er
bæði frjjáls listaskóli og listiðnarskóli. Það
má segja að þijú sérsvið falli undir listiðn-
Bjarni Daníelsson skólastjóri.
að: Keramík, textíl og grafísk hönnun (áður
auglýsingateiknun). Og fijálsa list: Málun,
skúlptúr, grafík og fjöltækni (áður nýlist).
En það eru engin skýr mörk þarna á milli.
Grafísk hönnun er e.t.v. það hagnýtasta sem
við kennum í þeim skilningi að verið er að
mennta fólk til sæmilega skilgreindra starfa.
Á sama hátt mætti kannski segja að ijöl-
tæknin feli í sér mesta frelsið af því að þar
eru hefðirnar oftast brotnar. — En allt hang-
ir þetta saman. í myndlist er um það að
ræða annars vegar að ryðja brautina til
nýrrar reynslu og þekkingar, hins vegar að
vinna úr því sem þekkt er. Þetta er verið
að gera í öllum sérgreinum myndlistar. Og
þekkingin skarast milli greina. Ég á mjög
erfitt með að sjá hvort er hagnýtara t.d.
auglýsing í tímariti eða „fijáls“ myndskreyt-
ing í opinberri byggingu. Þetta hangir allt
saman á sömu spýtunni. Ég er ánægður
með sérstöðu skólans og finnst ekki ástæða
til að skipta honum upp. Samskipti og sam-
flot greina er af hinu góða.“
— Er hætta á að kennslan tréni, staðni?
„Skólinn þarf að vera í stöðugri þróun
og við reynum að halda því þannig. Náms-
efnið er stöðugt í endurskoðun, miklar breyt-
ingar verða á kennaraliði frá ári til árs og
við bjóðum líka árlega til okkar nokkrum
erlendum gestakennurum. Við reynum að
gera hvort tveggja í senn, að vera með vel
skilgreinda menntun og vera stöðugt með
augu og eyru opin fyrir nýjungum. Eg held
að þetta takist svona sæmilega."
— Menntun myndlistakennara fyrir
grunnskólastig fer nú fram í Kennarahá-
skóla íslands og minna ber á námskeiða-
haldi fyrir almenning. Er ekki skólinn að
Kristjana Samper myndhöggvari
Teiknikennsla þarf að vera betri
Kristjana Samper var
rúmlega þrítug þriggja
bama móðir er hún hóf
nám við MHÍ árið 1975.
Hún útskrifaðist 1979
frá keramíkdeild. En
Kristjana er mynd-
höggvari.
„Þegar ég stundaði nám við MHÍ var
engin skúlptúrdeild við skólann svo ég valdi
keramíkdeildina en á þessum árum fengum
við töluvert lými fyrir fijálsa mótun. Með
þessu móti lærði ég aðra tækni í meðferð
á leirnum en almennt er kennd í hefð-
bundnu skúlptúrnámi. Þegar ég kom svo
til Arizona, þar sem ég var í framhalds-
námi, var þessi leið ekki svo óvenjuleg því
þar lifðu enn sterk áhrif frá svokölluðu leir-
æði („clay rush“) sem byijaði á vestur-
ströndinni og frægt varð um öll Bandaríkin
og víðar.
Mér nýttist námið í MHÍ ágætlega en til
þess þurfti sjálfsaga og mikla vinnu því að
mínu mati er teiknikennsla þar ófullnægj-
andi. Mitt álit er að nemendur þyrftu að
hafa stöðuga þjálfun í módelteikningu fyrir
utan markvissar annir bæði í módel og öðr-
um greinum teikningar.
Kennslu í listaheimspeki vildi ég hafa í
tengslum við listasögukennslu — og svo
síðast en ekki síst finnst mér það stór galli
að hafa marga fastráðna kennara. — Það
ætti að vera markmið skóíans að kalla til
kennslu þá sem fremstir eru á sínu sviði
Krísljana Samper.
og ekki síður þá sem leitað er til að skila
árangri. Aðeins með þessu móti byggist upp
metnaðarfullur skóli.“
— Heldurðu að íslendingar geti prðið
fullnuma í myndlist hér á landi við MHÍ eða
væntanlegan listaháskóla?
Morgunblaðið/Sverrir
„Ég held að þörfin fyrir að leita fanga
erlendis breytist ekki. Öfugt við bókmenntir
höfum við litla arfleifð til að byggja á í
myndlist og til að viðhaida fjölbreytni þurfa
nemendur að leita út fyrir landsteinana nú
eins og áður.“
glata tækifærum til að „útbreiða listina"
um þjóðfélagið?
„Við hættum að taka nemendur inn í
kennaradeild árið 1987 en kennaradeildin
hefur ekki verið lögð niður. Við viljum fá
að mennta myndlistakennara fyrir fram-
haldsskólastigið en menntamálaráðuneytið
hefur þijóskast við að veita heimild til þess.
Það er alvarlegt gat í myndlistamennt þjóð-
arinnar.
Eitt af meginhlutverkum skólans sam-
kvæmt lögum er myndlistarmenntun al-
mennings. Það er rétt að það dró úr nám-
skeiðum. — Vegna aðstöðuleysis, en með
viðbótarhúsnæði hefur þeim fjölgað síðustu
tvö árin. Barnanámskeiðin eru líka komin
í skárra húsnæði. Á fimmta hundrað nem-
enda sækir námskeið við skólann. Því miður
er þetta mjög erfitt við núverandi húsnæðis-
aðstæður."
— Nú er fyrirhugað að MHI verði skóli
á háskólastigi sem hluti af almennum lista-
háskóla, hvað þýðir það?
„Gert er ráð fyrir að í listaháskólanum
sameinist tónlistarskóli, leiklistarskóli og
myndlistaskóli. Við teljum að þeir yrðu sam-
einaðir sterkari, bæði inn og út á við sem
mennta- og menningarstofnanir. Það eru
líka fjölmörg tilefni til að listgreinar vinni
saman t.d. í sambandi við leikbúning, óperu-
menntun, kennaramenntun, fræðilegar
rannsóknir o.fl.
Einnig má benda á að stóru listaskólarn-
ir eru í miklu húsnæðishraki. Það hefur
verið talað um að Listaháskóli íslands fengi
húsnæði Sláturfélags Suðurlands inni í
Laugarnesi. Það væri glæsileg lausn, en
áreiðanlega hagkvæm framtíðarlausn í leið-
inni. Listaháskóli yrði ekki bákn þótt þetta
verði skóli með 4-500 nemendur. Að mörgu
leyti veitir hann færi á að minnka báknið;
betri nýting á húsnæði og skrifstofum og
ýmissi aðstöðu.
Að fá skólann á háskólastig mun létta
öll samskipti við erlendar háskólastofnanir.
Og veita nemendum fyrirhafnarminni að-
gang að erlendum listaháskólum. Nemendúr
okkar hafa hingað til sloppið innfyrir víðast
hvar á grundvelli verka sinna. Á meðan
nemendur standa sig vel eru möguleikar
opnir en samskiptin yrðu ótrúlega miklu
léttari ef skólinn væri á háskólastigi.
Að mörgu leyti er MHÍ nú þegar kominn
á háskólastig. Inntökuskilyrðin í skólann
hafa farið síharðnandi. Allir nemendur hafa
einhvern myndlistarundirbúning og hafa
langflestir lokið framhaldsskólanámi áður
en þeir koma í skólann. Þeir eru líka eldri
en áður; núna er stærsti hópurinn á aldrin-
um 23-24. — Og kennararnir hafa flestir
6-10 ára æðra listnám að baki.“
— Fyrr á árum virðist stefnan hafa verið
sú að nemendur færu utan til náms. Er
hægt að fullnema listamann á Islandi?
„Tillögur núna gera ráð fyrir því að for-
námið verði á vegum framhaldsskóla í
landinu en svo taki við 4 ára listanám á
háskólastigi. — Við gerum hiklaust ráð fyr-
ir því að nemendur fari til útlanda að því
loknu eins og þeir hafa hingað til gert.
Vart hefur orðið við ótta um að íslenskur
listaháskóli gæti dregið úr möguleikum til
að komast í framhaldsnám erlendis. Lána-
sjóður íslenskra námsmanna gæti freistast
til að neita lánsumsókn á grundvelli þess að
í boði væri listnám hér heima. Það held ég
að sé algjörlega úr lausu lofti gripið. Erlend-
ir listaháskólar gera margir ráð fyrir miklu
lengra námi en fjórum árum og íslenskir
myndlistarmenn munu halda áfram að
sækja framhaldsmenntun til útlanda."