Lesbók Morgunblaðsins - 05.11.1994, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 05.11.1994, Blaðsíða 4
Reykjavík fyrir 30 árum Lifað og leikið sérl964 að var á fyrstu árum sjöunda áratugarins, þeg- ar pólitísk vakning átti sér stað í allnokkrum mæli meðal ungs fólks, að kosningaaldurinn var miðaður við tuttugasta og fyrsta aldursár- ið. Það er ekki fyrr en á níunda áratungum, að hann er færður niður um þrjú ár, og átján ára unglingum er treyst fyrir því að vera dómbærir á hvað horfi til heilla og framfara á landi voru og mynda sér skoðan- ir um menn og málefni. Ég var á tuttugasta og fyrsta aldursári árið 1964. Það ár voru engar kosningar á íslandi, og reyndar ekki fyrr en árið 1966, er bæjar- og sveitastjómarkosningar fóru fram. Fannst mér biðin að komast í kjörklef- ann nokkuð löng, sérstaklega þar sem ég taldi mig vera fyrir löngu búinn að mynda mér ákveðnar skoðanir. Ég vann þá um tíma í Ríkisprentsmiðj- unni Gutenberg þar sem pólitískir straumar til vinstri voru innandyra, og mér fannst nánast öll veröldin vera vinstri sinnuð eða allavega æska heimsins. í hljómplötuverslun Fálkans við Laugaveginn kom ég auga á ádeilutónlist og texta Joan Baez og Bob Dylans og auðvitað Pete Seegers. Man ég að ég eignaðist snemma árs 1964 tólf laga plötu með þessum heimskunna þjóðlaga- söngvara og varð beinlínis heillaður af tón- listinni, og þá sérstaklega laginu We Shall Overcome, sem var eins konar baráttusöng- ur blakka minnihlutans í Bandaríkjunum og ýmissa mótmælahreyfinga þar vestra á þeim árum. Einmitt um það leyti voru Samtök her- námsandstæðinga með aðsetur í Vinaminni í Mjóstræti 3 í Grjótaþorpinu, stóru, rauð- litu þriggja hæða timburhúsi. Þar man ég eftir Einari Laxness, sagnfræðingi, sem starfsmanni á skrifstofu samtakanna, glöð- um og léttum í lund þrátt fyrir að andstæð- ingarnir gerðu stundum aðsúg að húsinu í leit að Moskvukommúnistum og mölvuðu rúður. Það var einmitt í einni heimsókn minni til Einars, að þrjátíu rúður höfðu verið brotnar í húsakynnum Samtaka hernmáms'andstæðinga, og hafði verið fyllt út í götin með skúringartuskum á meðan safnað var fyrir nýju gleri. í þá daga fórnuðu menn jafnvel starfs- frama fyrir hugsjónir. Því var auðvitað ekki tekið með þegjandi samþykki vinnuveitanda að starfsmaður tæki virkan þátt í starfi samtaka, sem ýmsir vildu meina að væru jafnvel kostuð af alþjóðlegri hreyfingu kommúnista og hefðu það sem helsta stefnu- mál að vísa bandaríska herliðinu af landi brott og krefjast úrsagnar íslands úr Atl- antshafsbandalaginu. Kaldastríðið í sam- skiptum stórveldanna var þá enn í hámarki og yíglínan dregin í gegnum lönd og álfur. Ég hóf störf sumarið 1964 hjá Bræðrun- um Ormsson, frændum mínum, sem þá voru með starfsemi fyrirtækisins á Vesturgötu 3. Frá þeim dögum á ég góðar minningar. Ég vann þar um tíma í þeim tilgangi að kynna mér starfsvettvang rafvirkja ef vera kynni að ég teldi það eiga fyrir mér að liggja að gera þá grein ef til vill að ævistarfi, sem Laugarásbíó sýndi þá sem aukamynd Berlínarför The Beatles, brezku bítlanna. Bítlaæðið var enn í hámarki hér á íslandi sem erlendis. Haldnir voru miðnæturtónleikar í Háskólabíói 4. mars 1964 og þar komu fram helztu stjörnur unga fólksins, Hljómar, Savanatríóið, JJ og Einar Júlíusson, Tónar og Sóló. Eftir ÓLAF ORMSSON Einn vinsæll 1964: Rambler American, hér í auglýsingu frá Jóni Loftssyni h/f sem var með umboðið. (Ali omiiiD lAJf nlfninli VlVf NO Framhaldssapn SVi*M>NSi»J Vi.SfciíS: i<«> i tONA James Bond var vinsæl hetja ímyndun- um um leynilögreglukappann 007 og enn, 30 árum síðar, er Sean Connery með dáðustu kvikmyndaleikurum heimsins. reyndar kom aldrei til álita, þar sem hæfí- leikar mínir nýttust engan veginn við upp- byggingu rafiðnaðarins í landinu. Fremur á öðrum sviðum. Svo var það einn morguninn seint í ágúst- mánuði 1964, að ég fór að hafa orð á því við frænda að ég ætlaði að sækja fund norð- ur í Mývatnssveit í byrjun septembermánað- ar og kynni að þurfa að fá frí tvo til þrjá daga frá störfum. Hann taldi I fyrstu að það ætti að vera í lagi. Spurði síðan á veg- um hvers þessi fundur væri. Það var svo sem ekkert leyndarmál, - á vegum her- námsandstæðinga. Orðrétt man ég ekki hvað okkur fór á milli. Frændi taldi að ef ég ætlaði á þennan fund „kommúnista", norður í land, þá skyldi ég einfaldlega ekk- ert vera að koma aftur til vinnu. Honum líkaði það miður að ég ætlaði að sækja fund á vegum slíkra aðila. Ég get svo sem vel skilið þessa afstöðu frænda eftir á. Þessi för mín á fund „komm- únista", hernámsandstæðinga, við Mývatn var beinlínis í þá daga bein ógnun við einka- framtakið, ef ekki beinlínis tilræði. Þá lét ég slík varnaðarorð eins og vind um eyru þjóta, það var hugsjónin sem skipti máli og hafði forgang fram yfir starfsframa. Eftir að ég lauk störfum hjá Eiríki frænda í septembermánuði 1964, hóf ég störf hjá Sambandi íslenskra samvinnufélaga, á lager í húsnæði iðndeildar, vestarlega á Hring- brautinni. Þar voru birgðir af ýmis konar vörum frá verksmiðjum Sambandsins á Akureyri, málning, þvottaefni, kaffi, sultur og ýmislegt fleira. Þar var yfirmaður Leifur Unnar Ingimarsson sem látinn er fyrir nok- kurum árum, drengur góður og indæll í allri umgengni, hávaxinn maður, þrekinn, með kollvik og andlega sinnaður. Var að mig minnir um tíma forseti í Guðspekjfélags- stúku og virkur þátttakandi í starfi Guð- spekifélagsins eins og reyndar annar starfs- maður á sama vinnustað, Benedikt Þormóðs- son, sölumaður sem var tengdasonur séra Sveins Víkings. Það voru andlegir straumar í gangi þarna á vinnustaðnum, hlúð að því mannlega og því sem gæti orðið mannlífí til farsældar í leik og starfi. Þá voru ekki Ijanáar 1964 var þannig umhorfs í Reyí En síðar um veturinn gerði ófærð af snj Helgi Sæmundsson fylgist með skák- móti í Lídó þar sem stórmeistarinn Tal keppti. þeir efnishyggjutímar sem nú eru svo áber- andi, tæpum þrjátíu árum síðar. Þjóðmálin komu auðvitað upp á yfirborð- ið í sggalli vinnufélaga, en auk þeirra sem fyrr eru nefndir starfaði þarna hjá iðndeild Sambandsinsá Hringbrautinni fleira ágæt- isfólk, t.d. Adolf heitinn Valberg sölumað- ur, Sigurlaug Þórðardóttir, frá Borgarfirði eystra, Ólafur Jóhannsson frá Svínhóli, sem var mótaður af ungmennafélagsandanum frá því fyrr á öldinni og kjörorðinu „íslandi allt", og Hildíþór Ólafsson bifreiðastjóri, traustur maður og farsæll. Það sem ber einna hæst árið 1964 og er sérstaklega minnisstætt nú, þrjátíu árum síðar, er fyrsta Reykjavíkurskákmótið, sem hófst í samkomuhúsinu Lidó við Skaftahlíð í ársbyrjun, þriðjudaginn 14. janúar með þátttöku ýmissa heimskunnra stórmeistara. Skal þá fyrstan telja fyrrum heimsmeistara, Mikael Tal, sem nú er látinn. Ég fór oft nánast beint úr vinnu á skák- mótið. Við sátum þarna saman í skáksalnum eina kvöldstund og fylgdumst með meistur- unum. Þarna voru fastagestir Bergur Páls- son, stjórnaráðsfulltrúi, sem látinn er fyrir nokkrum árum, Baldur Pálmason, hjá Ríkis- útvarpinu, Helgi Sæmundsson, ritstjóri og rithöfundur og ýmsir fleiri. Töframaðurinn frá Riga, Mikael Tel, vakti mikla athygli. Hann virtist ekki þurfa að hafa mikið fyrir því að innbyrða vinning í skákunum. Hann var á þeytingi um skáksalinn, fram og til baka, með sígarettu í munni. Eftir á er það fullyrt, að hann hafi jafnveltekið hraðskák- ir við gesti í hliðarherbergjúm á meðan hann beið þess að andstæðingurinn í um- ferðinni léki næsta leik. Töframaðurinn frá Riga sigraði með mikl- um yfirburðum, vann tólf skákir og gerði eitt jafntefli, við Guðmund Pálmason.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.