Tíminn - 18.05.1968, Blaðsíða 5

LAUGAlTOAGTm 18. maí 1968
TIMINN
17
AFMÆLI SIGLUFJARÐAR
Og þá var nú f jör .....
í síldinni norður á Siglufirði..........
Framha'ld af Ws. lö.
verið skráð að nokki'u í bók-
irrni „Ómiar frlá tónskálds ævi“.
Saga séra Bjarna Þorsteimssoin
ar Maut Mka að verða að irákiu
leyti saga Siglufjar'ðar. Og svo
muin um þessar muudiir vera
að koma út bók um Siglu-
fjörð, sem Kristim.n Halldórs-
son, fyrrum kaupmaður í Siglu
firði, hafði safnað drögum til
áður en hanin lézt. Hitt mun
ég fremur reyna, að vekja at-
hygli á sérkennum Siglfirðinga
og þvi, hvernig mér fannst
þeir á ýmsan hátt hafa mót-
azt af umhverfi og veðurfari.
„Þormóður eron rammi hét
maður“, segir Landuáma,
„hann kom skipi sáinu í Siglu-
fjörð — oik fojé á Siglunesi1'.
Landnámsmaðurinn kemur
auga á ágœta ininsiglingu, góða
höfn oig að á Siglunesi er gott
undir bú og giroægð matfanga,
egg, söl og fiskigengd mikil.
Fleiri fylgja í kjöltfar hans.
Siglufjör'ður byggist, en bý-lin
eru ekki stór, því landrými cr
iítið, nema þá helzt á Siglu-
nesi. Þar er ágæt fjörubeU,
sem nýtist vel og Siglunessauð
ir verða annálaðir fyrir gott
holdafar. Þar var talað um
,jwerhamdar þykkar" sauða-
síður.
Sjórinn gjöfuH
Sjórinm var gjöfull og lengi
framan aí stutt að fara. Sdld-
ar- og ufsatorfur óðu iðulega
uippi inni í firðinum. Þorsk-
ur, ýsa, hrognkelsi og koli
voru anðsótt. Bgg og sjófugl-
ar voru góður búbætir og þá
má efcki gleyma hinum nafn-
togaða Sigluneshákarili né heil-
nærna hákarlalýsinu.
Sultur svarf því sjaldan fast
að Siglfirðingum þó harðæri
væri. En þeir urðu að béa að
sfnu, hjálpa sér sjálfir og
hjáipa hiver öðrum. Samskipti
við aðrar sveitir voru lítil, því
háir fjaligarðar ákilja.
f þjióðsögum Jóns Ámason-
ar, frásögninni af því, þegar
Þórleilfiur prestur Steaptason
vígir Sigluf j airðarskarð, er
Skarðinu meðai annars lýst á
þessa leið:
„Br þar fjalgarður mikill
og líðandi brattur áð vestan,
en forbrekki mikið að austan
og brekkan sneidd krókagöt-
um. Fjallið að ofan er tind
um vaxið og klettum helblám.
Brún þess hin efsta er svo
þunn sem saumhögg. Gegnum
eggina liggur sem dyr, auðsjá-
anlega höggnar af formaldar-
mönnurn, með standberg á
báðar híiðar. Gegnum dyrnar
era hér um bil fjórar hest-
lengdir, en vel fclyfjafrítt á
breidd. Yfir stearði þessu hafSi
legið sdðan í heiðni andi nokk-
ur illkynjaður. er kom úr lofti
niður, ofan yfir bvað helzt
sem fyrir varð, maður, hestur
eða hundur og lá þá dautt
samstundis."
Einangrun Siglu-
fjarðar
Meðan skipagöngur voru
engar fastákveðnar eða mjög
sjaldgœfar og Siglufjarðar-
skarð með „klettum helblám"
og strokkmynduðum ský.
strók“ lífshættulegum, var að-
alsamgönguleiðin um skarðið.
Er sízt að undra, þótt hún væri
eíktei íjöOfariin. og einangrun
Siglufj arðar vœri miiteil. Nýj-
ungar bárust þangað seint og
félagslegar hreyfingar — en
stwndum fóru þar ldka framihjá
aif sömu orsökum hœttulegar
farsóttir, sem öðrum urðu
skæðar. Og einmitt vegna ein-
, angrumariinnar tel ég víst, að
margvísleg samihjálp hafi þró-
azt betur en víðast annars stað
ar og fest svo djúpair rætur,
áð enmiþá muni ekna eiftir af
henni, þrátt fyrir gjönbreytt-
ar aðstiæður.
Útbýtt í soðið
Fyrstu árin, sem ég var
í Siglufirði, þótti þar t.d. ekki
feoma til mála að þeir, sem
flóru í róður eða höfðu kola.
net eða hrogn'kelsa, seldu öðr
um fisk í matinn. Þegar bát-
ur kom að I’ardi. var bara n-
býtt „í soðið“ hverjum, sem
hafa vildi. — Erfitt var oft
að ná í vatn, áður en vatns
leiðslam kom, en þá varð að
sækja það í bnunn eða lind-
ina uppi í brekkunmi. Nokkrir
hraustir menn töldu það bein-
línis skylidu sína að líta eft'r
því hjá lasburða fólki og ein-
stæðings teonum, hvort þær
ættu nokkurt vatn og hjáip-
uðu við að ná í það ef með
þurfti. Spítaii. var ekki byggð-
ur í Siglufirði fyrr en 1027
og ektei var þar áður nem
Lærð hjúkrumarkona, en tvær
konur varð ég vör við, sem
ætíð virtost reiðubúnar að
hjúkra veikum þegar á lá, og
að því er ég bezt veit, án
endurgjalds. Og svona mœtti
lengi telja.
Breyttir atvinnuhættir
Á fyrsta áratugi þessarar
al'dar hófust miklar breyting-
ar á atvinnuháttum Siglfirð-
inga. Norskir sjómenn fara að
dæmi frœnda síns Þormóðs
ramrna. Þeir veita því athygli
hve vel Siglufjörður liggur við
síldanmiðunum fyrir Norður
landi, in'nsigling auðveld. ágæt
höfn og aðistaða öll til síldar-
söltunar. Þeir leggja ieiði~ sín-
ar þangað, byggja þair sölt-
unarstöðvar og síldanbræðzlur.
Fóllk flytekist að um síldartim-
ann í atvinnuileit. Margvísleg
vi'ðskipti hefjast. Peningar
taka að streyma inn í kaup-
túnið, en höfðu áður verið
næsta sjaldséðir. Simasamiband
feemur 1910. Vatnsveita er
gerð, þorpið raflýst og tiltölu-
lega veglegt skólahús byggt á
næstu árum. íbúðarhúsum
fjölgar ört og sildarbryggjum.
En svo mikið lá á, að margt
var gert af lítilli fyrinhyggju
og á ýmsu var talsverð ringul-
reið.
Heimsstyrjöldin fyrri
Aftur ver'ður talsverð breyt-
ing eftir 1914, þegar fyrri
heimsstyrjöldim er skollim yfir.
Komur Norðmanna falla að
mestu leyti niður, en íslend-
ingar eru nú komnir á lagið
og fara sjálfir á veiðar og salta
síld. Fleiri aðkomumenm taka
sér fast aðsetur í Siglufirði.
Ró fer aftur að fænast yfir og
menn sjá, að meiri skipulagn-
inga er þönf. Það er jafnvel
hert á kröfum um meiri sjálf-
stjórn, skilnaði við Eyj'afjarð-
arsýslu og kaupstaðarréttind-
um fyrir Siglulfjör'ð. Áður
hafði lítið verið um félagasam-
töte, nú er hvert félagið stofn-
að á fætur öðru: Sjúkrasamlag,
ungmenmafélag, kvenfélag,
verkamaninafélag og jafnvel
fleiri, sem ég man ekki upp að
telja. Jarðvegurinn var góður
og ekki er vafi á að sum þess-
ara félaga unnu stórmerk störf
t.d. uingmemnafélagið í eflingu
íþnótta og baráttu gegn áfeng
is og tóbaksnautn og kvenfé-
lagið í þágu mannúðarmála.
Var þess h.im mesta þörf fros..a
veturinn mikla 1917—1918, og
reyndar oftar.
Hátíðahöldin 1918
20. maí 1918 voru liðin 100
ár frá löggildingu S'iglufjarðar
sem verzlunarst. Löngu áður
hafði vcrið ákveðið, að það
afimæli skyldi hátíðlegt haldið
Og reyndiar var lítea vitað, að
þanm dag mundi koma tilkynn
img um sjálfsforiræði Sigiufjarð
ar og kaupstaðarréttimdi. Marg
vtfslegur umdirfoúningur hátiða-
haldanna var hatfinn seieni-
part vetirariins, þótt nokteurs
tevíða gætti um það hvernig
til mundi ta'kast vegna veðrátt
unmar. En lánið léte við okte-
ur. Ve'ðríð var yndislegt mest-
allan dagine og snjólaust orð-
ið. Aldrei hefir jafn vegleg há-
tíð verið haildin í Siglufirði.
Alilra manna mál var að hún
hefði tekizt framúrstearandi
vel.
í desember 1914 hafði Mtea
verið efnt til miteillar hátíðar
þegar nýr barnaskóli var vígð
ur og rafljósastöðin opnuð til
almenningsafnota. En þar varð
að takmarka mannfjölda við
húsrými. Á þeim tíma gátu
engin hátíðahöld fad'ð fram
úti. — En í bæði skiptin var
sarnd háttur hafður á: etekert
áfengi var um hönd haft.
Siglfirðingar fögnuðu sjálf-
stæði síinu af heilum hug og
vafalaust hefir það verið bezt
þar eims og anmars staðar, að
njóta sjálfstæðis og frelsis,
þegar því er samfara ful á-
byrgðartilfinming.
Stór framfaraspor
Mörg stór framfaraspor hafa
verið stigim á þessum 5 síðustu
áratugum: samgöngum á sjó
og landi komið í gott horf,
þörf fyrirtœki stofnuð, stór-
byggingar reistar. mennjaskil
yrði aukin og bætt. Ríki og
bær hafa aúðvitað séð um
framikvæmdir og kostnað við
opiinber fyrirtæki, en gamla
hjálpfýsin og þegnskyldu-
tlfinning Sdglfirðinga befir
aldrei með öliu dáið út og oft
flýtt fyrir góðum ánamgiri.
Freistast ég til að segja frá.
Framhald á bls. 22.