Morgunblaðið - 26.01.2004, Side 13

DAGLEGT LÍF
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 26. JANÚAR 2004 13
Spurning: Hvað er stoðkerfi og hvað er átt við
með verkjum sem tengjast því?
Svar: Líkamanum er skipt í ýmis líffæri og líf-
færakerfi og byggist þessi skipting á byggingu
líkamans en að hluta til á hefðum. Fræðigreinin
nefnist líffærafræði. Helstu kerfin sem fjallað er
um eru meltingarfæri, hjarta- og æðakerfi, húð
og slímhúð, þvag- og kynfæri, útkirtlar, inn-
kirtlar, stoðkerfi, miðtaugakerfi, úttaugakerfi,
öndunarfæri og skynfæri en hér er stiklað á
stóru. Telja mætti fleiri kerfi eins og t.d. blóð,
beinmerg og eitla og einnig ber að nefna að oft
er skörun milli kerfanna þannig að visst líffæri
getur tilheyrt tveimur eða jafnvel fleiri kerfum.
Meltingarfæri eru meltingarvegurinn sem nær
frá munni og niður í endaþarm og einnig er lifr-
in, gallblaðran og gallgangar venjulega talið til
þessa kerfis. Hjarta- og æðakerfi er sjálft hjart-
að með tveimur gáttum og tveimur sleglum,
slagæðar sem flytja blóðið frá hjartanu til vefja
líkamans og bláæðar sem flytja blóðið til baka
til hjartans. Húð og slímhúðir þekja allan líkam-
ann og einnig innri líffæri. Þvag- og kynfæri eru
venjulega flokkuð saman en þvagfæri eru nýru,
þvagleiðarar, þvagblaðra og þvagrás. Kynfæri
eru eggjastokkar, eggjaleiðarar, leg og leggöng
hjá konum en eistu, sæðisrás, blöðruhálskirtill
og reður hjá körlum. Útkirtlar eru kirtlar sem
seyta vökva út á yfirborð húðar eða slímhúðar
og má þar nefna sem dæmi svitakirtla og fituk-
irtla í húð og kirtla í meltingarvegi sem seyta
meltingarsafa. Innkirtlar eru kirtlar sem
mynda hormón og seyta þeim út í blóðið og má
þar nefna heiladingul, skjaldkirtil og nýrnahett-
ur sem dæmi. Briskirtillinn er bæði innkirtill og
útkirtill, hann myndar meltingarsafa sem berst
inn í skeifugörn og hann myndar einnig horm-
ónið insúlín sem berst út í blóðið. Stoðkerfi er
kerfið sem heldur okkur uppistandandi og gerir
okkur kleift að færa okkur úr stað. Til stoðkerf-
isins heyra einkum bein, liðamót og hreyfivöðv-
ar eða beinagrindarvöðvar. Miðtaugakerfi sam-
anstendur af heila, litlaheila og mænu.
Úttaugakerfi skiptist í skyntaugar sem flytja
boð til miðtaugakerfisins, hreyfitaugar sem
flytja boð frá miðtaugakerfi til hreyfivöðva og
ósjálfráða taugakerfið sem flytur boð frá mið-
taugakerfi og til líffæra eins og t.d. hjarta, æða,
útkirtla, vöðva í meltingarfærum, augna og kyn-
færa. Öndunarfæri eru barki og lungu en þeim
nátengd eru vöðvar eins og millirifjavöðvar og
þindin. Þegar talað er um skynfæri er oftast
verið að tala um munn (bragðskyn), nef (lykt-
arskyn), augu (sjón) eða eyru (heyrn og jafn-
vægi). Þar að auki er snertiskyn í húð og slím-
húðum og stöðuskyn í liðamótum og vöðvum.
Verkir þjóna þeim tilgangi að láta okkur vita að
eitthvað sé að. Verkir verða þannig til að í hin-
um ýmsu líffærum eru sérstakir nemar og
taugar sem mynda sársaukaboð og flytja þau til
heilans. Verkir geta orðið í nánast öllum líf-
færakerfum sem hér hefur verið fjallað um
nema í sjálfum heilanum en í heilavef eru ekki
sársaukanemar. Verkir í stoðkerfi eru því verk-
ir í beinum, liðum eða hreyfivöðvum sem geta
átt sér mjög margvíslegar orsakir.
Hvað er stoðkerfi?
 Lesendur Morgunblaðsins geta spurt lækninn um það sem
þeim liggur á hjarta. Tekið er á móti spurningum á virk-
um dögum milli klukkan 10 og 17 í síma 5691100 og bréf-
um eða símbréfum merkt: Heilsa. Fax 5691222. Einnig
geta lesendur sent fyrirspurnir sínar með tölvupósti á net-
fang Magnúsar Jóhannssonar: elmag@hotmail.com.
Verkir í stoðkerfi eru
verkir í beinum, liðum
eða hreyfivöðvum
 MAGNÚS JÓHANNSSON LÆKNIR SVARAR SPURNINGUM LESENDA
ÆVI breskra karla er að
lengjast, samkvæmt vef Lund-
únablaðsins Evening Stand-
ard. Þar segir að lífslíkur
karla eldri en 65 ára hafi auk-
ist um 10%. Langlífi þeirra
hefur aukist undanfarinn ára-
tug vegna framfara í öldr-
unarlækningum og eru út-
reikningarnir frá
tryggingarstærðfræðingum
hins opinbera í skýrslu um
framreikninga á mannfjölda
sem gefin er út annað hver ár.
Þar segir að árið 2041 geti 65
ára karl búist við því að lifa
20,9 ár til viðbótar. Er haft
eftir sérfræðingum að svo
skyndileg aukning á lífslíkum
geti leitt til verulegs um-
framálags á öldrunarþjónustu
og -heilsugæslu í framtíðinni.
Kostnaður vegna hennar
muni að líkindum jafnframt
aukast jafnmikið og lífslík-
urnar, eða um 10%.
Haft er eftir James Vaupel,
prófessor við Max Planck-
lýðfræðistofnunina í Rostock í
Þýskalandi, að í lífeyriskerfi
almannatrygginga sé ekki al-
mennt gert ráð fyrir lengri
ævi fólks. „Komið hefur á
daginn að of varlega hefur
verið áætlað í útreikningum,“
segir hann.
Loks segir að auknar lífs-
líkur virðist hafa komið öllum
að óvörum og að þær séu ein
meginorsök þess að erfitt geti
reynst að standa við lífeyr-
isskuldbindingar í framtíð-
inni.
 HEILSA|Ævi
breskra karla að lengjast
Lífeyris-
sjóðir í
vanda
vegna lang-
lífis karla
Morgunblaðið/Ómar