Morgunblaðið - 26.01.2004, Síða 19

MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 26. JANÚAR 2004 19
Undanfarnar vikur hafafarið fram í fjölmiðlumtalsverðar umræður ummeint vanhæfi Péturs
Blöndal til að sitja og/eða stýra
fundi í efnahags- og viðskiptanefnd
Alþingis hinn 12. þessa mánaðar,
þar sem ætlunin var að fjalla um
stöðu sparisjóðanna í landinu. Þess-
ar umræður hafa á köflum verið af-
ar villandi enda hafa ýmsir orðið til
þess að blanda saman umfjöllun um
efnisatriði málsins og formhlið þess.
Hefur þetta einkum komið fram í
málflutningi þingmanna Samfylk-
ingarinnar, sem sumir virðast hafa
meiri áhuga á því að koma pólitísku
höggi á Pétur heldur en að fjalla
efnislega um þessi mál.
Tilefni umræðunnar
Rétt er að rifja upp að til þessa
fundar í nefndinni var boðað að ósk
Ögmundar Jónassonar í þeim til-
gangi að afla upplýsinga um fyr-
irhugaða sölu SPRON til KB banka
og hugsanleg áhrif þeirra aðgerða á
stöðu sparisjóðanna í landinu. Í því
skyni voru boðaðir til fundarins
fulltrúar ýmissa opinberra aðila,
samtaka og sparisjóða. Ekki lágu
fyrir fundinum nein þingmál, sem
taka þurfti afstöðu til. Jafnframt
var ljóst að efnahags- og við-
skiptanefnd Alþingis hafði hvorki á
þessum fundi né síðar neinu hlut-
verki að gegna í sambandi við túlk-
un gildandi laga um sparisjóðina
eða við að skera úr um lögmæti fyr-
irætlana stjórnenda SPRON í
þessu máli. Þegar af þessum ástæð-
um var ljóst að allur málflutningur
um vanhæfi formannsins var væg-
ast sagt afar langsóttur.
Alþingi fer ekki
með úrskurðarvald
Í umræðum um þessi mál hefur
mikið verið vitnað til hæfisreglna
stjórnsýslulaga og hafa ýmsir talið
rétt að beita þeim í þessu máli.
Slíkt er auðvitað á misskilningi
byggt. Alþingi er samkvæmt stjórn-
skipan okkar ekki hluti af stjórn-
sýslunni og ótvírætt er að stjórn-
sýslulögin gilda ekki um starfsemi
þingsins. Stjórnskipunin gerir í
meginatriðum ráð fyrir þrískiptingu
ríkisvaldsins í löggjafarvald, fram-
kvæmdavald og dómsvald og um
hverja þessara grein gildir sérstök
löggjöf, sem mótast af þeim ólíku
verkefnum sem þeim eru falin. Má
segja að stjórnsýslulögin fjalli um
stöðu framkvæmdarvaldsins, rétt-
arfarslöggjöfin um dómsvaldið og
þingsköp Alþingis um löggjaf-
arvaldið. Meginreglur um hverja
þessara greina ríkisvaldsins er svo
auðvitað að finna í einstökum köfl-
um stjórnarskrárinnar. Þótt til-
teknar reglur eigi við um einhverja
þessara greina er ekki þar með
sagt að þær gildi um hin sviðin. Til-
vísanir til hæfisreglna stjórn-
sýslulaga í tilviki Péturs Blöndal
missa því algjörlega marks. Seta
Péturs í stjórn SPRON og staða
hans sem stofnfjáreiganda myndi
vissulega valda vanhæfi hans til að
fjalla um málið sem úrskurðaraðili í
stjórnsýslunni eða sem dómari, en
hvorki í þingsköpum né stjórn-
arskrá er að finna neina þá reglu,
sem leiðir til vanhæfis hans til að
fjalla um málefni sparisjóðanna
sem þingmaður.
Sérregla þingskapa
um vanhæfi
Í 48. gr. stjórnarskrárinnar er að
finna þá reglu, að þingmenn séu í
störfum sínum eingöngu bundnir af
sannfæringu sinni. Þar er ekki að
finna neinar takmarkanir varðandi
aðkomu einstakra þingmanna að
þeim málum sem til umfjöllunar
eru hverju sinni. Sama á við um
þingsköp Alþingis með þeirri einu
undantekningu, að í 4. mgr. 64. gr.
þingskapa segir að enginn þing-
maður megi greiða atkvæði með
fjárveitingu til sjálfs sín. Þetta er
eina vanhæfisreglan sem þar er að
finna og er hún fyrir sitt leyti afar
skýr og gefur ekki svigrúm til mik-
illar túlkunar. Ekki er með neinu
móti hægt að túlka þingsköpin
þannig að þingmenn verði vanhæfir
til að fjalla um þingmál í ein-
hverjum öðrum tilvikum, jafnvel
þótt þeir kunni að hafa persónulega
hagsmuni af niðurstöðunni.
Staða þingmanna er að þessu
leyti mjög ólík stöðu þeirra sem
fara með stjórnsýsluvald eða dóms-
vald í landinu. Það er auðvitað eng-
in tilviljun. Alþingi er þjóðkjörið og
á að endurspegla mismunandi hug-
myndir og hagsmuni sem uppi eru í
samfélaginu á hverjum tíma. Þing-
menn eiga ekki að vera hlutlausir.
Þvert á móti. Einstakir þingmenn
eru kosnir sem fulltrúar ólíkra
sjónarmiða um það hvaða leikreglur
eigi að gilda í samfélaginu og þar
geta mismunandi hagsmunir að
sjálfsögðu rekist á. Ekkert bannar
þingmönnum að berjast sérstaklega
fyrir hagsmunum einstakra byggða,
stétta, starfsgreina, aldurshópa,
áhugamannafélaga eða, ef því er að
skipta, einhverjum enn þrengri
hagsmunum. Þingmenn verða hins
vegar að gera sér grein fyrir því að
þeir sækja umboð sitt til kjósenda
og þurfa reglulega að standa reikn-
ingsskil gerða sinna gagnvart þeim.
Niðurstaðan liggur fyrir
Eftir ágreining í efnahags- og
viðskiptanefnd kvað forseti Alþingis
upp úrskurð, sem byggðist í öllum
megindráttum á sömu sjónarmiðum
og hér hefur verið gerð grein fyrir.
Taldi forseti að hvorki væri tilefni
til athugasemda eða afskipta af
sinni hálfu við setu Péturs Blöndal í
efnahags- og viðskiptanefnd né við
formennsku hans í nefndinni og að
tillaga Samfylkingarinnar um að
hann viki sæti ætti sér hvorki stoð í
þingsköpum né þingvenjum.
Forseti Alþingis sker úr ágrein-
ingi um skilning á þingsköpum og
er því fengin niðurstaða um þessa
formhlið mála. Þingmenn jafnt sem
aðrir geta haft mismunandi skoð-
anir á fyrirhugaðri sölu SPRON til
KB banka og því hvort ástæða sé
til að breyta gildandi lögum um
sparisjóðina af því tilefni. Um þau
mál geta menn tekist á í opinberri
umræðu og á þingi, ef ástæða þykir
til. Þingmenn geta jafnframt rætt
um það hvort í framtíðinni sé tilefni
til að lögfesta víðtækari vanhæf-
isreglur um störf þeirra en nú eru í
gildi. Sá sem þetta ritar telur að
fara beri afar varlega í þá átt vegna
sérstaks eðlis löggjafarvaldsins en
aðrir kunna að hafa önnur sjón-
armið í þeim efnum. Umræðum um
meint vanhæfi Péturs Blöndal til að
fjalla um málefni sparisjóðanna á
vettvangi þingsins ætti hins vegar
að vera lokið. Niðurstaðan í því
máli liggur fyrir og henni verða all-
ir að una, hvort sem þeir eru sam-
mála Pétri í afstöðu hans til mál-
efna sparisjóðanna eða ekki.
Vanhæfisum-
ræða byggð á
misskilningi
Eftir Birgi Ármannsson ’ … hvorki í þing-sköpum né stjórn-
arskrá er að finna
neina þá reglu,
sem leiðir til van-
hæfis hans til að
fjalla um málefni
sparisjóðanna sem
þingmaður. ‘
Höfundur er þingmaður
Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkur-
kjördæmi suður.
áherslu á ævilengdina. Læknisfræði sem heldur fólki
á lífi of lengi er ekki viðurkvæmileg og mannúðleg.
Við getum náð 85 ára aldri, en líklegt er að því fylgi
þrálát veikindi og sársauki.
Þetta eru ekki rök gegn framförum: vitaskuld
gleðst ég yfir því að fólk deyr ekki lengur um fertugt
af völdum bólusóttar. En ellin og dauðinn sigra samt
að lokum. Læknisfræðilegar framfarir eru eins og
könnun geimsins: það er sama hvað við förum langt,
við getum alltaf farið lengra. Efnahagslegar takmark-
anir takmarkalausrar geimkönnunar lágu fljótlega í
augum uppi: ekki fleiri tunglgöngur. Læknisfræðin
þarfnast sambærilegs skilnings.
Hægari tækniframfarir kunna að virðast hátt verð
fyrir sjálfbæra heilbrigðisþjónustu. En fyrirkomulagið
eins og það er núna er jafnvel enn dýrkeyptara, stofn-
ar réttlæti og félagslegum stöðugleika í hættu. Jafn-
framt ber að hafa í huga að aðeins er hægt að rekja
40% þeirrar hagstæðu þróunar, sem orðið hefur í heil-
brigðismálum síðustu öldina, til tækniframfara; það
sem eftir er endurspeglar bættar félagslegar og efna-
hagslegar aðstæður. Líklegt er að þessi þróun haldi
áfram, þannig að þótt tækniframfarirnar verði hægari
er nánast öruggt að komandi kynslóðir munu lifa leng-
ur – og við betri heilsu – en fólkið sem nú er uppi. All-
ir ættu að geta unað við þá niðurstöðu.
Hvað sem því líður viðurkennir sjálfbæra lækn-
isfræðin að skömmtun er og verður alltaf hluti af öll-
um heilbrigðiskerfum. Ekkert fyrirkomulag getur
veitt öllum allt sem þeir þurfa. Væntingar okkar verða
alltaf meiri en fjármunir okkar leyfa, einkum vegna
þess að læknisfræðilegu framfarirnar auka væntingar
almennings. Til að sanngirni sé gætt þarf þó skömmt-
unin að fara fram með vitneskju og almennu sam-
þykki þeirra sem njóta heilbrigðisþjónustunnar.
Gott væri að byrja á því að meta efnahagsleg áhrif
nýrrar tækni, helst áður en hún er sett á almennan
markað. EBM-umönnun [sem byggist á vandvirkn-
islegri, skilmerkilegri og yfirvegaðri notkun á bestu
upplýsingum, sem fyrir liggja, þegar ákvarðanir eru
teknar um umönnun einstakra sjúklinga] – vinsæl að-
ferð til að halda kostnaðinum niðri – beinist yfirleitt
eingöngu að virkni þeirra aðferða sem beitt er við
greiningu og meðferð. En úr því að lyfjafyrirtæki
þurfa að gera tilraunir til að rannsaka öryggi og
virkni nýrra lyfja hvers vegna ættu þau þá ekki líka
að rannsaka efnahagsleg áhrif þeirra á heilbrigð-
isþjónustuna? Nýrri tækni ætti ekki að dengja óboð-
inni inn í heilbrigðiskerfið. Ríkisstjórnirnar ættu ekki
að vilja greiða fyrir hana nema því aðeins að hún auki
ekki kostnaðinn verulega, eða geri það aðeins í und-
antekningartilvikum.
Mergur málsins er að læknisfræði, sem setur tak-
mörk, þarf að viðurkenna ellina og dauðann sem hluta
af lífsferli mannsins, ekki einhvers konar ástand sem
koma má í veg fyrir. Læknisfræðin þarf að beina at-
hyglinni meira að gæðum lífsins og leggja minni
verja í
tferli
sívax-
na
egna er
ubót-
útgjöldin
gjöld til
þar sem
að vera
oft yfir
mála-
tengd:
gðisþjónusta
n-
þarf
ðann
ns,
sem
ræð-
eira
minni
Höfundur er forstöðumaður International Program við Hast-
ings-stofnunina og fræðimaður við læknadeild Harvard-
háskóla. Nýjasta bók hans heitir „What Price Better Health?
Hazards of the Research Imperative“.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
gt, segir greinarhöfundur, alltaf er krafist meiri framfara.
Tölur tala sínu máli um það hversu lítið jafnvægi
er orðið á milli ólíkra húsagerða í Reykjavík og hve
lítið val borgarbúar hafa. Þessi þróun hefur af
fulltrúum vinstri meirihlutans m.a. verið skýrð sem
óhjákvæmileg og í anda nýrra hugmynda um þétt-
ingu byggðar, sem alls staðar ríki góð sátt um. Stað-
reynd málsins er hins vegar sú að þó svo nokkuð góð
sátt ríki um þéttingu byggðar þar sem það á við, í
kjarna sveitarfélaga eða miðsvæðum, er ekki til stað-
ar sama sáttin þegar rætt er um hverfi utan þess
kjarna eða ný hverfi, þar sem ætla má að íbúar séu
að leita að öðrum gæðum. Við slíkar aðstæður á að
blanda betur ólíkum húsagerðum og veita fólki tæki-
færi til vals á milli mismunandi stærða af íbúðum í
fjölbýli og sérbýli. Þannig komum við best til móts
við óskir og þarfir fólks á ólíkum tímum í lífi þess,
ólíkt því sem gert er í dag þar sem val fólks sem búa
vill í nýjum hverfum borgarinnar takmarkast næsta
einungis við fjölbýli.
Um þetta snýst sá grundvallarágreiningur sem
ríkir í skipulagsmálum í borgarstjórn Reykjavíkur.
Við sjálfstæðismenn viljum að fólk hafi gott val um
húsnæði og fái tækifæri til að ráða sínum ráðum
sjálft. Við treystum fólki til slíkra ákvarðana, viljum
hlusta á óskir þess og þarfir og móta ákvarðanir
borgaryfirvalda í samræmi við það. Þetta er hins
vegar ekki leiðin sem núverandi meirihluti hefur kos-
ið að fara, enda skýra þeir skoðanir fólks á skipu-
lagsmálum sem „vísbendingar um óskhyggju fólks
frekar en getu“.
ingu fyrir skoðunum og getu borgarbúa. Þótt þetta
sé sannarlega ekki í fyrsta skipti sem skín í slík við-
horf hjá núverandi meirihluta hafa þau sjaldan verið
sett fram með svo skýrum hætti. Steinunn Valdís
Óskarsdóttir og félagar telja sig þannig hafa betri
vitneskju um aðstæður borgarbúa en þeir sjálfir og
sú vitneskja virðist segja núverandi meirihluta að
það sé lítið mark takandi á þeim viðhorfum sem
borgarbúar lýsa, því þeir hafi litla tilfinningu fyrir
því hvað þeir eigi eða megi. Og svo er því bætt við að
þessar búsetuóskir séu bara í takt við aðrar óraun-
hæfar langanir borgarbúa, á borð við þær að vera
„ungur, sætur, smart, ríkur og sexý“.
Og það er því miður í anda þessara viðhorfa og yf-
irlætis sem skipulagsmálum hefur verið stýrt í
Reykjavík á undanförnum árum. Þetta er gert þrátt
fyrir að flestar staðreyndir um skipulagsmál og bú-
setuþróun sýni að stefna vinstri meirihlutans sé ekki
til góðs og afleiðingarnar geri t.d. vart við sig í mun
minni fjölgun íbúa í Reykjavík en í nágrannasveit-
arfélögunum. Ástæðan er sú að lítið hefur verið
hlustað á óskir íbúa en mun meira gert með það
hvernig núverandi valdhafar telja að einstaklingarnir
eigi að búa. Þannig hafa ný hverfi verið skipulögð og
þannig stendur til að skipuleggja þau svæði sem
borgin hyggst byggja í framtíðinni. Sé litið til þeirra
tveggja hverfa sem skipulögð hafa verið í tíð núver-
andi meirihluta sést þetta mjög glöggt. Í Grafarholti,
þar sem fyrsta úthlutun var árið 1999, eru íbúðir í
fjölbýli 77% og í nýjasta hverfinu, Norðlingaholti,
hefur aðeins verið úthlutað lóðum undir 23 einbýlis-
hús en þar er hlutfall fjölbýlis tæplega 85%.
r at-
mála í
tum og
ga vilja
kýr vís-
í skipu-
nn ítrek-
tum til
m óskum
ær hug-
rgarráði
yggju
mur
gja þar
fólks en
a virð-
ykvíkinga ræst?
ram
gja
vita
ð
æða
unum
Höfundur er borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins.