Pressan - 05.05.1994, Blaðsíða 9

Pressan - 05.05.1994, Blaðsíða 9
A hringekju listalífsins OLAFUR GISLASON KJARVALSSTÖÐUM í suttu máli: Ólafur leikur á kerfið en kerfið hefur bet- ur. Aganginum milli sýningarsala á Kjarvalsstöðum hefur staðið nokkuð sérkennileg sýning. Á víð og dreif um ganginn standa hvítir sýningarstöplar inni í tveggja metra háum plexíglershlíf- um, og á stöplunum standa vín- glös, sem virðast hafa verið skilin eftir af handahófi. Enda var sú raunin. Svo vill til að þessi sýning er sýning á annarri sýningu sem var í Helsinki síðastliðið haust (sem ég minntist reyndar á á sín- um tíma á síðum PRESSUNNAR). Réttara væri að segja að þetta væri sýning á opnun á sýningu Ólafs Gíslasonar í Norrænu listam- iðsöðinni í Sveaborg, enda heitir þessi sýning „Vernissage" eða „Opnun". Á sínum tíma í Helsinki var sýningargestum boðið á sýn- ingu þar sem eingöngu voru sýn- ingarstöplar, en engin eiginleg listaverk. Sýningargestir létu það ekkert á sig fá og dreyptu á víni, óafvitandi að þeir væru þátttak- endur í að fullbúa sýningu, sem ætti ekki aðeins að standa í Hels- inki, heldur einnig í Kaupmanna- höfn og Reykjavík. Þegar líða tók á opnunina urðu sýningargestir þreyttir á að halda á glösum sínum. Einhver óprúttinn náungi lagði þá glasið sitt á einn stöpulinn, sem var eina sýnilega ummerkið um lista- verk á staðnum. Þrátt fyrir að slík hegðun þætti, undir venjulegum kringumstæðum, óviðunandi um- gengni á sýningaropnun fóru flest- ir sýningargesta að dæmi hans og brátt tók glösum að fiölga á stöpl- unum og loks var svo komið að flestöll glösin höfðu véíið skilin eft- ir á þeim. Þar stóðu síðan glösin með víndreggjum sem eftir var sýningar í Helsinki, enda var það ætlun Ólafs frá upphafi, án vitund- ar opnunargesta. Staðsetning glas- anna var nákvæmlega skráð og sýningin (opnunin?) sett upp í Kaupmannahöfn í vetur, þar sem glósin voru með áfasta miða eins og sýningargripir. En hér í Reykja- vík er stöplunum með glösum komið fyrir í glerskáp eins og safn- gripum. „Þetta er kostulegt uppátæki, en alveg í samrœmi við viðfangsefni ogfyrri sýningar Ólafs." Þetta er kostulegt uppátæki, en alveg í samræmi við viðfangsefhi og fyrri sýningar Ólafs. Það hefur verið gaman að fylgjast með því sem Ólafur hefur tekið upp á og þessi röð sýninga er viðamesta verkemi hans til þessa. Það er ekki við því að búast að myndlist Ólafs laði til sín þá sem vilja hafa listina einfalda: hreina og beina olíuliti á striga, takk fyrir! Olafur er samt að fást við hluti sem eiga sér nokkuð langa sögu í nútímamyndlist, teygja sig aftur tíl Duchamps, voru töluvert á döfinni á sjöunda og átt- unda áratugnum meðal lista- manna eins og Hans Haacke og Daniels Burens (sem sýndi hér á síðustu listahátíð), en af yngri lista- mönum kemur Allan McCollum upp í hugann. Ólafur er ekki að fást við list um list sem einangrað fyrirbæri, heldur er þetta frekar sýning um sýningar sem félagslegt fyrirbæri. Það er hið listræna at- hæfi sem kemur fram í samskipt- um innan lisfheimsins sem Ólafur er að afhjúpa hér. Það sem liggur í loftinu á þessari sýningu er að list, sem afmörkuðu fyrirbæri í menningunni, er haldið saman af stofnunum og einhvers konar félagslegum sáttmála. Opn- unin er eins og vígsluathöfn þar sem inngöngu listaverksins (og listamannsins) í samfélag listarinn- ar er fagnað. Vínglösin eru einmitt tákn um mannfagnað við hátíðleg tækifæri. Þeirri spurningu má velta fyrir sér í samhengi við sýningu Ólafs, hvort opnanir og annað umstang listalífsins nægi til að gera fram- leiðslu eða afhöfn að listaverki. Er það opnunin sem skýrir tilvist list- arinnar eða listin sem skýrir tilvist opnunarinnar? Er nóg að „réttir" aðilar „skíri" einhvern hlut í nafhi listarinnar til að sá hlutur teljist þar með listaverk? Þetta eru spurning- ar sem hafa orðið áleitnar í ljósi þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað í alþjóðlegu myndlistarlífi undanfarinna áratuga. Engin svör er að finna á sýningu Ólafs (enda ekki að búast við svörum á mynd- listarsýningu), það er frekar að hún geri sambandið milli listalífsins og listarínnar ennþá dularfyllra. Með því að gera þennan tiltekna við- burð í listalífinu, opnunina, að safngrip er enn frekar verið að staðfesta þýðingu viðburðarins í menningarlífinu. Ef sýningin á að vera krítískt andsvar við valdi menningarapparatsins til að lyfta nánast hvaða hlut sem er á stall menningargæða, þá missir hún marks. Hún staðfestir miklu frem- ur vald opinberra menningarstofh- ana, eins og Kjarvalsstaða, þar sem sýningin er stödd, og gerir það enn óræðara. Það kostulega við þessa sýningu er að Ólafur notar „kerfið" til að upphefia sjálft sig, með því að gera opnun á opinberum sýningar- stað að safhgrip á öðrum sýningar- stað. Púkar og englar í regnbogaferð ENGLASPIL HELGAARNALDS 10 FINGUR ••• Brúðuleikhúsið 10 fingur er að uppistöðunni til aðeins ein manneskja. Það er Helga Arnalds, sem býr til brúðumar, semur verkin, gerir leikmyndina og leikur öll hlutverkin með hjálp brúðanna. í Englaspili nýtur hún aðstoðar leikstjórans Ásu Hlínar Svavarsdóttur og hefur samvinna þeirra tekist með miklum ágætum. Helga lærði til brúðuleikhúss á Spáni, ef mig misminnir ekki, og flytur heim með sér ferska strauma sem eru velþegin viðbót við blóm- lega starfsemi íslensks brúðuleik- húss. Leikhúsið hennar 10 fingur er hálfgert vasaleikhús, hannað til þess að auðvelt sé að setja upp sýn- ingar hvar sem er með lítilli fyrir- höfn. Og yngstu áhorfendurnir kunna vel að meta þennan einfald- leika sem gefur ímyndunaraflinu byr undir vængi og gerir þau að virkum þátttakendum í sköpun sýningannnar. Leikritið Englaspil segir frá lítilli einmana stúlku, Veru, sem sviðset- ur sínar eigin hugarflugur í þvotta- húsinu heima hjá sér og kemst að því að það er engin ástæða til að vera einmana. Allt sem þarf til að ráða bót á einmanaleikanum er dá- lítið ímyndunarafl. Og með aðstoð þess breytist gólftuskan í grimm- lynda norn, blúndukjóll í flug- hræddan engil og sokkabuxur í púka sem langar þessi ósköp til að verða góður. EngÚlinn hlýtur nafh- ið Gabríel og púkinn Lúsífer og saman leggja þeir í áhættusama ferð eftir háíum brautum regnbog- ans, til að finna Guð og biðja hann hjálpar í vandræðum sínum. Gólf- tuskan Gremja grámygla gerir allt sem í hennar valdi stendur til að eyðileggja þá för, en með hjálp regnbogaverunnar og barnanna í salnum tekst þeim félögum að ná fundi Guðs og fá þar staðfestingu á því að spurningin snýst ekki um langanir heldur framkvæmd og að Guð hjálpar þeim sem hjálpa sér sjálfir. Verkið er þannig í hefðbundn- „Samvinna HelguArnalds ogÁsu Hlínar Svavarsdóttur hefur tekist með miklum ágœtum." um dæmisógustíl og ekki nýstár- legt eða framúrstefnulegt á neinn hátt, en það er vel skrifað og á góðu máli og mörgum þrepum fyrir ofan þá heimsku og brussu- gang sem svo vinsælt er að bjóða börnum uppá. Brúðurnar eru ein- faldar en hugvitssamlega og vel unnar og flutningur Helgu er í alla staði til fyrirmyndar. Henni tekst að skapa sjálfstæða og eftirminni- lega persónu úr hverju hlutverki og gæða þau því lífi að börnunum finnst að sýningu lokinni að brúð- urnar hafi í raun verið lifandi ein- staklingar. Leikmyndin er að sama skapi einfóld, aðeins mismunandi litar efhisræmur á snúru, en verður í útfærslu Helgu að ævintýralandi regnbogans þar sem allt er mögu- legt og allir draumar geta ræst. Og það geta þeir líka með hjálp ákveðninnar, viljans og kjarksins eins og frumkvæði Helgu Arnalds ber gleggstan vott um. Geðfellt byrj andaverk GUÐRUN H. EIRÍKSDÓTTIR RÖNDÓTTIR SPÓAR VAKA-HELGAFELL 1994 •• Röndóttir spóar er níunda bókin sem hlýtur hin ís- lensku barnabókaverðlaun Vöku-Helgafells. Það má hrósa forlaginu fyrir þessa verðlauna- lega sterk persónueinkenni og renna of mikið saman í eitt. Kannski er það þess vegna sem hundurinn reynist eftirminnileg- asta persóna bókarinnar. í sögunni er hann jú sá eini af sínu kyni. Bókin fer hægt af stað og það er eins og höfundur hafi í byrjun átt í nokkrum erfiðleikum með að finna réttan takt. Hann sækir þó í sig veðrið þegar líða fer á sögu og seinni hluti bókarinnar tekur þeim fyrri fram. Höfundi tekst reyndar samkeppni, sem skilað hefur mörgum ágætum skáldverkum til barna. Ein bók sem verðlaun hlaut í þessari samkeppni ber þó af öðr- um og það er Benjam- ín dúfa eft- ir Friðrik Erlingsson, s é r 1 e g a glæsileg bók og b e s t a barnabók sem skrif- uð hefur verið hér á landi í háa herrans tíð. Hana hefði vel mátt til- nefna til Islensku b ó k - mennta- verðlaun- anna. Ég held að það sé örugglega rétt hjá mér að oft- ar en ekki h e f u r verðlauna- bók þess- arar sam- k e p p n i reynst vera f y r s t a skáldverk höfundar. Svo er einnig að þ e s s u sinni. í fyrstu bók Guð- rúnar H. Eiríksdótt- ur, Rönd- ó t t u m ekki að gæða bókina nægilegri spennu þótt þeir atburðir sem lýst er bjóði upp á allnokkur tilþrif í þá átt. Atburðarásin er ofur fyrirsjá- GUÐRÚN H. EIRÍKSDÓTTIR „Þetta er geðfellt byrjandaverk meðfallegum boðskap, en sem verðug verðlaunabók stendur það ekki nœgilega vel undir nafni." s p o u m , segir frá ævintýrum sex barna. Kynjaskiptingin er jöfn, þrír strák- ar, þrjár stelpur. Strákarnir eru að byggja byrgi og stelpurnar kofa. Eftir nokkrar erjur milli kynjanna tekst með þeim góð vinátta og þau stofha saman leynifélagið Rönd- ótta spóa. I bókinni hljóma kunugleg stef. Þarna er nýi strákurinn sem fellur ekki inn í hóp skólafélaganna og býr við erfiðar heimilisaðstæður en vinátta og skilningur nokkurra barna færa honum kjark til að tak- ast á við aðstæður sínar. Þarna má einnig finna hinn nauðsynlega ferðafélaga allra barna í ævintýra- leit, hundinn, sem nú gegnir nafn- inu Skuggi. Krakkarnir sem eru hér í aðal- hlutverkum eru ekki sérlega litríkir persónuleikar, þá skortir tilfinnan- anleg og manni finnst óneitanlega að maður hafi lesið þetta allt sam- an ótal oft áður í barnæsku. Hins vegar er ekkert í þessari bók sem kalla mætti verulega slæmt eða illa gert. Það sem helst vinnur með bókinni er sú hlýja og sá innileiki sem höfundur virðist hafa lagt í verk sitt og bætir að nokkru upp skort á frumleika og tækni. Sumar bækur bera með sér gott hugarfar höfundar síns og mér finnst það eiga við um þessa bók og tel það styrk bókarinnar. Þessi fyrsta bók Guðrúnar er geðfellt byrjandaverk með falleg- um boðskap, en sem verðug verð- launabók stendur það ekki nægi- lega vel undir nafni. FIMMTUDAGURINN 5. MAÍ1994 PRESSAN 9$

x

Pressan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Pressan
https://timarit.is/publication/298

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.