Vísir Sunnudagsblað - 30.03.1941, Blaðsíða 5

Vísir Sunnudagsblað - 30.03.1941, Blaðsíða 5
VÍSIR SUNNUDAGSBLAÐ 5 Sigurjóxi Jónsson iæknix: % Um málvernd og málskemmd. ÞRIÐJA GREIN. IX. Alveg kom mér það á óvart, að Arnór skyldi sýna það lítil- læti að kannast við, að til væri það i - hinum kiljönsku bók- menntum, sem liann teldi sig ekki dómbæran um. En þetta stendur svart á hvítu í fyrsta dálki næst-síðasta kaflansámál- verndarritgerð hans. Manni skilst jafnvel, að A. muni ekki verulega söngvinn eða reglulega vel að sér i hljómlist né tón- fræði. En ef svo er, þá hefði ekki verið úr vegi fyrir hann, að leita til tónfræðinga, sem nóg er af hér, og spyrja þá um, hvort það væri eftir nótum tónfræð- innar að likja kvenmannsandliti við „óuppleysanlegan töfraó- hljóm“ eða „kvint mitt á milli lúðurs og bordúns“. Þá hefði hann ef til \ill getað gert „töl- vísilegt yfirlit um það, hve mik- ið af aðfinnslum S. muni vera rétt“ og ritgerð hans orðið enn visindalegri. Til þess að dæma um það, hvort orðið „registur“ i merkingu Kiljans sé islenzka eða útlenzka, lield ég að enga tón- fræðiþekkingu þurfi, og að það muni þvi vera óþarfa lítillæti af A, að leiða sinn hest frá að dæma um það, liversu ósöngv- inn sem liann kann að vera. í tveim dæmum, sem eg hef filfært athugasemdalaust, segir A. að orðaröðin eigi að sýna fyndni Kiljans, en aldrei þessu vant finnst honum fyndnin létt- væg og því likt, „sem eftir henni sé seilzt“. „Bragð er að, þá barnið finnur“. Vonandi lag- ast þetta, þegar eg læt A. vita, að það var ekki orðaröðin ein, sem eg átti við, er eg' tók dæm- in, lieldur ætlaði eg lesendum að skilja, þótt „ekki skylli verulega í tönnunum“, að það var engu síður greinamerkjasparnaður- inn, sem gerði þau afkáraleg. Er vísast að A. sjái sig um hönd, er liann les þetta og finni, að þarna er ekki meir „seilzt til fyndninnar“ en vanalegt er i kiljanskri gamansemi. A. rangfærir fyrir Laxness ]>etta uni augun á Jönu. L. sagði ekki „út á liggjandi“, heldur „útáliggjandi“. Munurinn er að vísu ekki ýkja-mikill, en nægi- legur til þess að sýna, að A. misskilur Kiljan þarna. Hann var þarna „að nema land fyrir íslenzkt mál“, búa til nýyrði i st. f. „úteygur“, sem honum hefir l>ótt of gamalt og slitið. Vonandi fellst A. á þetta með honum og sér, að þetta nýyrði er enn einn votturinn um snilld og gamansemi Kiljans. Þótt eg tæki þetta um „land- námið“ eftir Arnóri, þá 'er því ekki að leyna, að mér finnst þetta, að likja Kiljan við „land- námsmann fyrir íslenzkt mál“, litlu heppilegra sen samlikingin um „lóukvakið á þorranum“. Nær væri að likja honum við fiskimann, sem „út reri einn á báti“ til að draga í búið föng lianda fóstru sinni, er hann telur að hafi mestmegnis gamalt og ólostætt snarl til viðurværis, en er svo lítill aflamaður, að liann á ekki einu sinni „vísan blöndu- lók“, eins og Oddur sterki, dreg- ur kannske einn og einn á stangli, þegar bezt lætur, en annars aðallega marhnúta, mar- flær og annað þvíumlikt. A. segist vera mér „alveg sammála“ um kommusetningu Laxness, en þó verði það að vísu „að teljast vafasamt“ hvort aðfinnsla mín sé réttmæt. Það er nú meiri löngunin til að vera mér sammála, sem hefir allt í einu náð þarna tökum á A., er hann hættir á svo tæpt vað sem það, að tjá sig sam- mála mér um atriði, sem að hans dómi „verður að teljast vafasamt“. Einhvern kann samt að gruna, að í raun- inni telji hann þetta ekki „vafa- samt“ af öðru en því, hve ríka löngun liann hefir til að bera i bætifláka fyrjr Kiljan, þegar liann heldur, að þess sé nokkur - kostur. Hann veit ekki, hvort kommusetning Laxness „er rétt eða röng samkvæmt þeim regl- um er L. fylgir“. Þarna kemur í annað sinn í ljós það lítillæti Arnórs, sem hvergi varð vart í fyrri greinum hans, þótt oft hefði verið ástæða til fyrir hann, að kannast við fáfræði sína um það, sem hann er að tala um. En því gat hann ekki spurt L. um, hvaða reglum hann fylgdi? Mér sýnist hann engum reglum fylgja. — Það get eg verið A. samdóma um, að stafsetningin skipti ekki miklu um blæ máls- ins og stil, og að réttast sé þar að fylgja „hinni almennu reglu, sem kennd er á hverjum tíma“. En greinarmerkjasetningin skiptir aftur á móti miklu máli úm þetta. Því að til hvers eru greinarmerki? Til þess, og þess eins, að gera lesturinn auðveld- ari og mál höfundar skiljan- legra lesendum. Þess vegna er það réttast, að liver rithöfundur setji þau á þeim stöðum, sem lionum þykir við eiga, til að benda á, hvernig hann ætlast til að lesið sé. Þessari reglu fylgir Laxness ekki, því að hann les sjálfur vel og' skihnerkilega, en ekki allt í „belg og biðu“, eins og greinarmerkjasetning hans bendir til að eigi að lesa. Hann les mjög nálægt þvi, sem hann mundi gera, ef hann fylgdi „þeirri almennu reglu, sem kennd er“ nú, og við A. fylgjum báðir að mestu, A. líldega af því einu, að hún „er kennd á þess- um tíma“, eg af þvi, að hún er að mestu leyti í samræmi við þá skoðun mína á hlutverki greinarmerkja, sem eg gat um liér á undan. Það er líka eðlilegt að hún sé það, því að þeir, sem þær reglur sömdu, hafa vafa- laust haft sama skilninginn og eg á hlutverki greinarmerkja, sem sé að þau ættu að vera til leiðbeiningar og skilningsauka \áð lesturinn, en ekki bara ó- þarft flúr, sem á sama megi standa, hvar sé tyllt á ritaðan búning hugsunarinnar, og lika megi sleppa að ósekju. A. segir að grein sín sé ekki skrifuð til að réttlæta Laxness og „jafnvel ekki til að bera af honum sakir, sem ranglega eru á hann bornar“. Hér er honum auðkennt, svo að það er engu likara en að verið sé að gefa í skyn, að greinin sé skrifuð til að bera rangar sakargiflir af ein- hverjum öðrum. Litið vit sýnist vera i þessu. Erfiðara mundi liafa verið að véfengja A., ef liann hefði sagt, að hún væri skrifuð til að bera sakir á mig' ranglega, því að svo oft bregður liann því fyrir sig. Þó vil eg eng- an veginn væna liann þess, að það sé allsstaðar með vilja gert, þó að eg fái ekki betur séð en að svo sé á einum stað, sem eg hef áður minnst á. X. A. gerir sér talsvert far um, að draga aðra menn inn í deilu okkar, bæði lífs og liðna, suina alveg að ástæðulausu, svo sem B. L. J„ aðra af því, að hann hyggur það vörn sínum veika málstað, að gera Bólu-Hjálmari upp misskilning á kveðskap Tómasar Guðmundssonar, að benda á, að Jónasi Hallgrims- syni muni hafa þótt „uppá- hald“ hlægilegt orð, af þvi að hann kváð ekki: „Kyssi heitt mitt uppáhald“, og að gefa í skyn, að Birni Guðfinnssyni muni líða illa, „er hann horfi á aðfarir S. J.“ Hann heldur lík- lega, að B. G. sé ekki maður til að kvarta sjálfur og tekur þvi að sér að „svara fyrir barnið“. Dálitið er það hlálegt, að i sama blaðinu, sem A. er að aumka B. G. fyrir að „horfa á „aðfarir“ minar, liefir Björn Sigfússonséð sig til neyddan að leiðrétta mis- sögn A. um samstarf þeirra nafna, missögn, sem ásamt fleiru, er stóð í greininni, sem B. S. gerir leiðréttinguna við, verður tæpast komizt hjá að ætla, að komið liafi verið á kreik i niðrunarskyni við B. G. Annars er skiljanlegt að A. sé í nöp við B. G., þvi að hann er íslenzku- kennari og því einn þeirra manna, sem að Arnórs dómi eru oft „allra verstir“ í því að gera islenzkuna að „herptri piparjómfrú“ í munni Arnórs og höndum. — Erfitt er að sjá, hvað spark Arnórs í Sigurð skólameistara kemur umræðu- efninu hér við, nema það eigi að sýna, hvað A. var miklu betri ís- lenzkukennari en hann, hér á ár- unum, }>egar hann var skóla- stjóri á Laugum, sællar minn- ingar. Hann, Arnór, „tók upp þann hátt . .. að lilusta eftir því, sem var ferskt og gott i málfari og stíl nemenda sinna .... og eltast eigi við aðrar „villur“ og lýti en þau, er ekki gátu orkað tvímælis“. En skyldi það ekki „geta orkað tvimælis“, livort A. hefir verið maður til að þekkja það, sem var „ferskt og gott“ í málfæri og stil nemenda, frá því, sem var það ekki ? Eg hugsa að flesfir lesendur málverndar- ritgerðar hans, sem ekki eru því skyni skroppnari, efist um, að liann hafi verið það. Og þessi maður, sem ekki þorir „að taka á sig*þá lábyrgð að \ilja gagn- rýna og leiðrétta annara mál“, ekki einu sinni lærisveina sinna, hvaðan kemur honum súdirfska að bera sig saman við ágætan íslenzkukennara að dómi allra, sem reynt hafa, og þykjast lionum snjallari? Hélt hann, að nemendurnir væru í skólann komnir til þess að kenna honum „ferskt og gott mál“, en ekki til þess að fá fræðslu um það hjá honum og leiðheiningar um „villur“ og lýti, sem varast þyrfti? Manni fer að skiljast það, er l>etta er lesið o. fl. í svo nefndri málverndarritgerð Arn- órs, að skólastjórn hans og kennslustarfsemi varð svo enda- slepp, sem raun varð á. Mikið af niðurlagi ritgerðar- innar eru meira og minna spek- ingslegar vangaveltur um liitt og þetta, og fer varla hjá því, að þar sé eitthvað innan um, sem eitthvert vit er í. En framsetn- ingin er grautarleg og vaðið úr einu í annað, eins og víðast ann- arsstaðar í ritgerðinni, og smnar

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.