Vísir Sunnudagsblað - 30.03.1941, Blaðsíða 5

Vísir Sunnudagsblað - 30.03.1941, Blaðsíða 5
VÍSIR SUNNUDAGSBLAÐ Sigurjón Jónsson læknix: * Um málvernd og málskemmd. ÞRIÐJA GREIN. IX. Alveg kom mér það á óvart, að Arnór skyldi sýna það lítil- læli að kannast við, að til væri það i - hinum kiljönsku bók- menntum, sem hann teldi sig ekki dómbæran um. En þetta stendur svart á hvítu í fyrsta dálki næst-síðasta kaflansámál- verndarritgerð hans. Manni skilst jafnvel, að A. muni ekki verulega söngvinn eða reglulega vel að sér í hljómlist né tón- fræði. En ef svo er, þá hefði ekki verið úr vegi fyrir hann, að leita til tónfræðinga, sem nóg er af hér, og spyrja þá um, hvort það væri eftir nótum tónfræð- innar að líkja kvenmannsandliti vjð „óuppleysanlegan íöfraó- hljóm" eða „kvint mitt á milli lúðurs og bordúns". Þá hefði hann ef til vill getað gert „töl- vísilegt yfirlit um þáð, hve mik- ið af aðfinnslum S. muni vera rétt" og ritgerð hans orðið enn visindalegri. Til þess að dæma um það, hvort orðið „registur" í merkingu Kiljans sé íslenzka eða útlenzka, held ég að enga tón- fræðiþekkingu þurfi, og að það muni þvi vera óþarfa lítillæti af A, að leiða sinn hest frá að dæma um það, hversu ósöngv- inn sem hann kann að vera. 1 Iveim dæmum, sem eg hef lilfært athugasemdalaust, segir A. að orðaröðin eigi að sýna fyndni Kiljans, en aldrei þessu vant finnst honum fyndnin létt- væg og því líkt, „sem eftir henni sé seilzt". „Bragð er að, þá barnið finnur". Vonandi lág- ast þetta, þegar eg læt A. vita, að það var ekki orðaröðin ein, sem eg átti við, er eg tók dæm- in, heldur ætlaði eg lesendum að skilja, þótt „ekki skylli verulega i tönnunum", að það var engu síður greinamerkjasparnaður- inn, sem gerði þau afkáraleg. Er vísast að A. sjái sig um hönd, er hann les þetta og finni, að þarna er ekki meir „seilzt til fyndninnar" en vanalegt er í kiljanskri gamansemi. A. rangfærir fyrir Laxness þetta um augun á Jönu. L. sagði ekki „út á liggjandi", heldur „útáliggjandi". Munurinn er að vísu ekki ýkja-mikill, en nægi- legur til þess að sýna, að A. misskilur Kiljan þarna. Hann var þarna „að nema land fyrir islenzkt mál", búa til nýyrði í st. f. „úteygur", t sem honum hefir þótt of gamalt"og slitið. Vonandi fellst A. á þetta með honum og sér, að þetta nýyrði er enn einn votturinn um snilld og gamansemi Kiljans. Þótt eg tæki þetta um „land- námið" eftir Arnóri, þá "er því ekki að leyna, að mér finnst þetta, að líkja Kiljan við „land- námsmann fyrir íslenzkt mál", litlu heppilegra xen samlikingin um „lóukvakið á þorranum". Nær væri að likja honum við fiskimann, sem „út reri einn á báti" til að draga í búið föng handa fóstru sinni, er hann telur að hafi mestmegnis gamalt og ólostætt snarl til viðurværis, en er svo lítill aflamaður, að hann á ekki einu sinni „vísan blöndu- lók", eins og Oddur sterki, dreg- 'ur kannske einn og einn á. stangli, þegar bezt lætur, en annars aðallega marhnúta, mar- flær og annað þvíumlíkt. A. segist vera mér „alveg sammála" um kommusetningu Laxness, en þó verði það að vísu „að' teljast vafasamt" hvort aðfinnsla mín sé réttmæt. Það er nú meiri löngunin til að vera mér sammála, sem hefir allt i'einu náð þarna tökum á A., er" hann hættir á svo tæpt vað sem það, að tjá sig sam- mála mér um atriði, sem að hans dómi „verður að teljast vafasamt". Einhvern kann samt að gruna, að í raun- inni telji hann þetta ekki „vafa- samt" af öðru en því, hve ríka löngun hann hefir til að bera í bætifláka fyrir Kiljan, þegar hann heldur, að þess sé nokkur * kostur. Hann veit ekki, hvort kommusetning Laxness „er rétt eða röng samkvæmt þeim regl- um er L. fylgir". Þarna kemur í annað sinn i ljós það litillæti Arnórs, sem hvergi varð vart í fyrri greinum hans, þótt oft hefði verið ástæða til fyrir hann, að kannast við fáfræði sina um það, sem hann er að tala um. En því gat hann ekki spurt L. um, hvaða reglum hann fylgdi? Mér sýnist hann engum reglum fylgja. — Það get eg verið A. samdóma um, að stafsetningin skipti ekki miklu um blæ máls- ins og stíl, og að réttast sé þar að fylgja „hinni almennu reglu, sem kennd er á hverjum tíma". En greinarmerkjasetningin skiptir af tur á móti miklu máli hm þetta. Því að til hvers eru greinarmerki ? Til þess, og þess eins, að gera lesturinn auðveld- ari og mál höfundar skiljan- legra lesendum. Þess vegna er það réttast, að hver ritliöfundur setji þau á þeim stöðum, sem honum þykir við eiga, til að benda ö, hvernig hann ætlast til að lesið sé. Þessari reglu fylgir Laxness ekki, þvi að hann les sjálfur vel og skilmerkilega, en ekki allt í „belg og biðu", eins og greinarmerkjasetning hans bendir til að'eigi að lesa. Hann les mjög nálægt þvi, sem hann mundi gera, ef hann fylgdi „þeirri almennu reglu, sem kennd er" nú, og við A. fylgjum báðir að mestu, A. liklega af þvi einu, að hún „er kennd á þess- um tima", eg af því, að hún er að mestu leyti í samræmi við þá skoðun mína á hlutverki greinarmerkja, sem eg gat um hér á undan. Það er lika eðlilegt að hiin sé það, því að þeir, sem þær reglur sömdu, hafa vafa- laust haft sama skilninginn og eg á hlutverki greinarmerkja, sem sé að þau ættu að vera til leiðbeiningar og skilningsauka við lesturinn, en ekki bara ó- þarft flúr, sem á sama megi standa, hvar sé tyllt á ritaðan búning hugsunarinnar, og lika megi sleppa að ósekju. A. segir að grein sín sé ekki skrifuð til að réttlæta Laxness og „jafnvel ekki til að bera af honum sakir, sem ranglega eru á hann bornar". Hér er honum auðkennt, svo að það er engu likara en að verið sé að gefa i skyn, að greinin sé skrifuð til að bera rangar sakargiftir af ein- hverjum öðrum. Litið vit sýnist vera í þessu. Erfiðara mundi hafa verið að véfengja A., ef hann hefði sagt, að hún væri skrifuð til að bera sakir á mig ranglega, þvi að svo oft bregður hann þvi fyrir sig. Þó vil eg eng-. an veginn væna hann þess, að það sé allsstaðar með vilja gert, þó að eg fái ekki betur séð en að svo sé á einum stað, sem eg hef áður minnst á. X. A. gerir sér talsvert far um, að draga aðra menn inn i deilu okkar, bæði lifs og liðna, suma alveg að ástæðulausu, svo sem B. L. J., aðra af þvi, að hann hyggur það vörn sínum veika málstað, að gera Bólu-Hjálmari Upp misskilning á kveðskap Tómasar Guðmundssonar, að benda á, að Jónasi Hallgríms- syni muni hafa þótt „uppá- hald" hlægilegt orð, af því að hann kváð ekki: „Kyssi heitt mitt uppáhald", og að gefa í skyn, að Birni Guðfinnssyni muni líða illa, „er hann horfi á aðfarir S. J." Hann heldur lík- lega, að B. G. sé ekki maður til að kvarta sjálfur og tekur þvi að sér að „svara fyrir barnið". Dálitið «r það hlálegt, að i sama blaðinu, sem A. er að aumka B. G. fyrir að „horfa á „aðfarir" mínar, hefir Björn Sigfússonséð sig til neyddan að leiðrétta mis- sögn A. um samstarf þeirra nafna, missögn, sem ásamt fleiru, er stóð i greininni, sem B. S. gerir leiðréttinguna við, verður tæpast komizt hjá að ætla, að komið haf i verið á kreik i niðrunarskyni við B. G. Annars er skiljanlegt að A. sé í nöp við B. G., þvi að hann er íslenzku- kennari og því einn þeirra manna, sem að Arnórs dómi eru oft „allra verstir" í þvi að gera islenzkuna að „herptri piparjómfrú" í munni Arnórs og höndum. — Erfitt er að sjá, hvað spark Arnórs i Sigurð skólameistara kemur umræðu- efninu hér við, nema það eigi að sýna, hvað A. var miklu betri ís- lenzkukennari en hann, hér á ár- unum, þegar hann var skóla- stjóri á Laugum, sællar minn- ingar. Hann, Arnór, „tók upp þann hátt ... að hlusta ef tir því, sem var ferskt og gott i málfari og stíl nemenda sinna .... og eltast eigi við aðrar „villur" og lýti en þau, er ekki gátu orkað tvimælis". En skyldi það ekki „geta orkað tvimælis", hvort A. hefir verið maður til að þekkja það, sem var „ferskt og gott" i málfæri og stíl nemenda, frá þvi, sem var það ekki? Eg hug'ja að flesíir lesendur málverndar- ritgerðar hans, sem ekki eru því skyni skroppnari, efist um, að hann hafi verið það. Og þessi maður, sem ekki þorir „að taka á sig'þá lábyrgð að vilja gagn- rýna og leiðrétta annara mál", ekki einu sinni lærisveina sinna, hvaðan kemur honum sú dirf ska að bera sig saman við ágætan íslenzkukennara að dómi allra, sem reynt hafa, og þykjast honum snjallari? Hélt hann, að nemendurnir væru i skólann komnir til þess að kenna honum „ferskt og gott mál", -en ekki til þess að fá fræðslu um það hjá honum og leiðbeiningar um „villur" og lýti, sem varast þyrfti? Manni fer að skiljast það, er þetta er lesið o. fl. í svo nefndri málverndarritgerð Arn- órs, að skólastjórn hans og kennslustarf semi varð svo enda- slepp, sem raun varð á. Mikið af niðurlagi ritgerðar- innar eru meira og mínna spek- ingslegar vangaveltur um hitt og þetta, og fer varla hjá þvi, að þar sé eitthvað innan um, sem eitthvert vit er í. En framsetn- ingin er grautarleg og vaðið úr einu í annað, eins og víðast ann- arsstaðar í ritgerðinni, og sumar

x

Vísir Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/299

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.