Íslendingaþættir Tímans - 18.10.1968, Side 2

Helztu æviatriði
Jónas Jónsson fæddist í
Hriflu í Ljósavatnshreppi 1.
maí árig 1885. Hann var sonur
hjónanna Rannve'igar Jónsdótt-
ur og Jóns Kristjánssonar, er
þar fojuggu. Frændsemi nokkur
með þeim foreldrum Jónasar.
Faóir Rannve'igar, móSur Jónas
ar, var Jón Jónsson frá Gvend-
arstöðum, en móðir Helga Jóns
dóttir frá Sýrnesi.
Rannveig giftist fyrst Frið-
rik Grímssyni frá Krossi í K'inn
og fojuggu þau á Svalbarðs-
strönd, en Friðrik lézt ungur,
og áttu þau Helga tvö foörn,
Grím, gfðar foónda á Rauðá, og
HeJgu er lengst dvaldist í
Fremstafelli, og urðu þau hálf-
systkin Jónasar frá Hriflu.
Jón Kristjánsson, faðir Jónas
ar frá Hrifiu var foróðursonur
HeJgu á Gvendarstöðum, sonur
Kristjáns Jónssonar frá Sýrnesi
en móðir hans var Sigurbjörg
Pálsdóttir frá Bnínagerðj f
Fnjóskadal.
Jón og Rannveig, foreldrar
Jónasar fiuttust síðan að Hriflu
1882. Þau eignuðust fimm börn
en tvö dóu í bernsku, en þrjú
komust upp og náðu öll háum
aldri. Elzt var Friðrika ljós-
rnóðir í Fremstafeíii, sem Jifir
enn eitt systkinanna háöldruð.
Næst var Kristján bóndi í
Fremstafelli og Jónas yngstur.
Jónas ólst upp í Hriflu, stund-
aði öll venjuleg sveittastörf
unz hann komst í gagnfræða-
skólann á Akureyri og útskrifað
ist þaðan 1905 og hélt síðan í
framhaldsnám í Askov, Kaup-
mannahöfn, Berlín, Oxford,
London og París en lauk eng-
um prófum frá skólum þar,
heldur lagði stund á að kynna
sér menningu, listir þjóðlíf og
stjórnarfar. í þessum útanferð-
um var hann á árunum 1906—
1909, en vetur'inn 1905—6 hafði
hann haft unglingaskóla að
Ljósavatni. Þegar heim kom
1909 gerðist hann kennari við
Kennaraskólann og gengdi því
starfi með öðru tJI 1918, er
hann stofnaði Samvinnuskólann
og varð skólastjóri hans.
Hann var landskjörinn alþing
Ismaður 1922—33 og þingmað-
ur Suður-Þingeyinga 1934—49
Dóms- og menntamálaráðherra
var hann 1927—31 og 1931—
32. Hann átti sæti í milliþinga-
nefnd um bankamál 1925, í
dansk-íslenzkri ráðgjafanefnd
1926—39, í Alþingishátíðar-
nefnd 1926—30, í Þingvalla-
nefnd 1928—46, í menntamála-
ráði 1934—46, og munu þó
margar nefndir ótaldar.
Rit Jónasar Jónssonar eru
geysimikil og margvísleg og
má nefna þessi helzt: íslands-
saga handa börnum 1915, Dýra-
fræði handa börnum 1922, Kom
andi ár 1923, Samvinna og komm
únismi 1933, Þróun og bylting
1933, Merkir samtíðarmenn
1938, Vordagar 1939, Fegurð
lífsins 1940, Verður þjóðveldið
endurre'ist? 1941, Rauðar stjörn
ur 1943, íslenzkir samvinnu-
menn 1943, Snorrahátíðin 1950,
Nýtt og gamalt 1952, Þjóðleik-
húsið 1953, Nýir vegir 1955,
Saga íslendinga VIII bindi 1955,
Albert Guðmundsson 1957, Ein
ar Benediktsson 1955, Islenzk
bygging 1957, Bylting á íslandi
1958, Vínland hið góða 1958,
Aldamótamenn 1959—‘62, Ótta
legur leyndardómur 1962, Ald-
ir og augnablik 1964.
Jónas Jónsson var ritstjóri
Skinfaxa 1911—17. Tímarits
samvinnumanna og Samvinn-
unnar 1917—‘27 og 1931—‘46.
Gaf út tímaritið Ófeig 1944—‘56.
Annaðist útgáfu nýrra skóla-
ljóða, úrvalsljóða eftir Einar
Bened'iktsson 1940, Ijóða og
sagna eftir Jónas Hallgrímsson
1941, úrvalsljóða Bólu-Hjálmars
1942, Ijóðmæla Matthíasar Joch
umssonar 1945. Auk þess ritaði
hann hundruð blaðagreina í
Tímann og mörg önnur blöð.
Hinn 8. apríl 1912 kvæntist
Jónas Guðrúnu Stefánsdóttur
frá Granastöðum í Kinn, Sig-
urðssonar, hinni mestu atgerv-
iskonu, en hún lézt 15. jan.
1963. Þau eignuðust tvær dæt
ur, Auði, sem gift var Stein-
þóri Sigurðssvni, náttúrufr.
og Gerði, sem gift er Eggert
Steinþórssyni lækni.
tJtför Jónasar Jónssonar var
gerð frá Fossvogskirkju 26.
júlí 1968, að viðstöddu miklu
fjölmenni, og flutti séra Jón
Thorarensen útfararræðuna.
2
upp um likt leyti. Á þessum tíma,
mynduðust flokkskjamar aðallega
í kringum blöðin. Jónas áleit því,
að blaðstofnun væri nauðsynleg-
ur undanfari flokksstofnunar. Mik
ill sigur óháðra bænda í landkjör-
inu 1916, ýtti undir það, að þing-
flokkur Framsóknarmanna var
stofnaður fyrr en ætlað hafði ver-
ið og áður en Tíminn hóf göngu
sína. Eftir að flokkurinn hafði
verið stofnaður og orðinn stjórnar
flokkur, varð útgáfa blaðsins ekki
lengur dregin og hljóp það þvi
af stokkunum nokkru fyrr en upp-
haflega hafði verið ákveðið. Þess
vegna varð að ráða þvi bráðabirgða
ritstjóra, Guðbrand Magmisson,
sem var að undirbúa sig undir
annað starf og vildi alls ekki
hverfa frá því. Hann tók að sér
ritstjórnina til bráðabirgða veena
eindreginna tilmæla Jónasar og
loforða hans um, að hann mvndi
leggja blaðinu gott lið, en Jónas
hafði sem ritstjóri Skinfaxa þeg-
ar unnið sér orð sem einn ritfær-
asti blaðamaður þjóðarinnar. Jón-
as réði nafni blaðsins og sótti það
til Engilsaxa, en á þeim hafði hann
jafnan mikla trú og dálæti. Undir
sameiginlegri stjórn þeirra Guð-
brandar og Jónasar, varð Tíminn
á örfáum mánuðum áhrifamesta
blað þjóðarinnar og st.yrktist enn
sú staða hans, þegar Guðbrandi
hafði tekizt að ráða Tryggva Þór-
hallsson sem eftirmann sinn. Þótt
Tryggvi væri einn ritstjóri blaðs-
ins, ritaði Jónas engu minna í
það, og hélzt það áfram eftir að
Jónas Þorbergsson og Gisli Guð-
mundsson tóku við ritstjórninni.
í réttan aldarfjórðung skrifaði
Jónais Jónsson meira í Timann en
nokkur maður annar og var á
þeim árum efalitið afkastamestur
islenzkra blaðamanna. Greinar
hans fjölluðu um hin margbreyti-
legustu efni, andleg og verkleg,
um atvinnumál og stjórnmál,
heimspeki og skemmtanir, bók-
menntir og listir, atburði og ferða
lög og síðast en ekki sízt, um
merka samferðarmenn. Það var
sama hvaða efni Jónas skrifaði
um, honum virtist jafnlagið að
skrifa um það allt. Stílsnild brást
honum aldrei og hann gat alltaf
skýrt mál sitt með samlíkingum
og dæmum, sem gerði torskild-
asta efni að skemmtilestri. Minni
hans og hugmyndaflug átti eng-
an sinn jafningja. Jónas var á
þessum tíma tvímælalaust slyng-
ÍSLENDINGAÞÆTTIR