Íslendingaþættir Tímans - 18.10.1968, Síða 8

Þú k'ömst sem stiarmiþeyr aí ftjalli.
Þú komst sem vorið eftir Dangan, kaldan vetur.
Rætur skutu öngum.
Lífgrös tóku að gróa.
Nýr tí'riii reis og þú varst hann.
Fótsporum þínum fyigdi þrumuhljóðið.
Dynur nýrrar aldar.
Kotungum heimtaðir þú rétt.
Svefniausum heimtaðir þú hviid.
En heimspeki ietigarðsins sýndir þú enga vægð.
Þú kveiktir ljós í hugum fólksins.
Þú tendraðir trú á landið.
Afdalir vöknuðu af draumi.
Skólar risu um héruð.
Sem iýstir vitar skinu markmið komandi ára.
Draumsýn þín var freisi iandsins.
Sjáiftækt og réttheimt frelsi.
Náttúrlegt og lifandi freisi.
Frelsið, sem stækkaði manninn.
Göfgaði hann og lyfti til dáða.
Það var ósk þín til þjóðarinnar.
Það var von þin og krafa.
Þú lifðir í þeirrL-von.
Þú dóst í þeirri von.
Kolbeinn fró Strönd.
það áherzlu, að lífið sjálft væri
auður mannanna mestur. Hann
taldi líka mikilvægt að gera sér
grein fyrir þeim sannindum, að
sérhver maður væri í starfi sínu
og lífi að tjá sig á sama hátt og
listamaðurinn tjáir sig í list sinni.
Líf hvers manns og starf ætti að
þessu leyti að vera listasmíð. —
John Ruskins skólinn átti að
mennta og þroska verðandi for-
ingja brezku verkamannahreyfing-
arinnar. Skólinn skyldi gera þeim
Ijóst hvaða vandi og verkefni biðu
þeirra í brezku þjóðfélagi, hvaða
kröfur væru til þeirra gerðar sem
einstaklinga og forystumanna. —
Síðast en ekki sízt kynnti skólinn
frjálslyndar og róttækar kenning-
ar um samfélagið. hlut og hlutverk
hinna vinnandi manna — Jónas
Jónsson gleymdi aldrei foringja-
skóla verkalýðsins í Oxford. Skól-
inn hafði algera sérstöðu í fræðslu
kerfi Bretlands. Margt í túlkun
Jónasar á sérstöðu Samvinnuskól-
ans skýrist, þegar hin óvenjulega
reynsla og kynning stofnenda hans
af verkalýðsskólanum brezka er
höfð í huga. En hið sama á raunar
við um mörg atriði í stjórnmála-
skoðunum Jónasar og afskipti hans
af verkalý'dssamtökunum á íslandi
og samstarf við foringja þeirra.
Til Frakklands má rekja þriðja
þáttinn, sem skýrir sérstöðu Sam-
vinnuskólans. Jónas leggur leið
sína til Parísar og er enn sem
fyrr fundvís á nýmyndanir í félags
og menntamálum. Hinn franski
þáttur er ef til vill sérstæðastur.
Til þess liggja tvær ástæður. Sú
er hin fyrri ástæða, að fyrirmynd-
ir eru ekki sóttar til ákveðinnar
skólastofnunar í venjulegri merk-
ingu þess hugtaks eins og telja
má að gert hafi verið í Askov og
Oxford. Síðari ástæðan er að ætla
má að Jónas Jónsson hafi að ýmsu
leyti orðið fyrir mestri og óvænt-
astri mótun á Frakklandi í París-
ardvölinni, sem þó var ekki löng.
Er jafnvel ástæða til að ætla, að
furðu margt í lífsskoðunum hans,
samfélagshugmyndum og sam-
vinnusjónarmiðum hafi verið
franskt. — Slíkar fullyrðingar orka
alltaf tvímælis. Hitt er líklegt, að
Jónasi Jónssyni hafi á þessari dvöl
orðið ijósir yfirburðir Frakka í
fræðtfm þjóðfélagsins, en Auguste
Comte og Emile Durkheim lögðu
að vissu leyti grundvöllinn að þeim
fræðum og voru báðir franskir. —
Nýmyndun sú í félags- og mennta-
málum, sem telja má líklegt að
Jónas Jónsson hafi fengið hugboð
um í Frakklandsdvölinni, er hinn
svokallaði „Nimes-skóli“. Heiti
þetta var notað um þrjá menn,
sem ákveðið höfðu að koma sam-
an til að ræða um þjóðfélagið,
gera sér grein fyrir ágöllum þess,
en leita jafnframt að leiðum til
að bæta úr ágöllunum — Umræðu
fundirnir báru furðulegan árangur.
Það voru þessir þrír mennp sem
lögðu grundvöllinn að samvinnu*
samtökum Frakklands, og meira
til. Þeir sköpuðu sjálfum sér skil-
yrði til sjálfsnáms, áframhaldandi
menntunar í fræðum samfélagsins.
— Vafalaust verður einhvern tíma
gerður ftai’legur samanburður á
„Nimes-skólanum*’ svokallaða í
Frakklandi og þeim hópi áhuga-
manna um samvinnu og félagsmál
á íslandi, sem ýmist var kallaður
Tímaklíka eða Tímamenn. Jónas
Jónsson var sem kunnugt er einn
af áhrifaríkustu þátttakendum
þeirra samtaka. Víst er, að áhrif
Tímamanna urðu sízt minni á Is-
landi en ..Nimes skólans" á Frakk
landi og gætti á sömu sviðum. Sam
anburðurinn er freistandi,' því að
lík atriði eru mörg. — Ekki er
síður athyglisvert að bera starfs-
hætti „Nimes skólans" saman við
áform Jónasar a? vekja nemendur
Samvinnuskólaní : áframhaldandi
sjálfsnáms eftir ao pv ir voru braut
skráðir úr skólanum i þessu sam
bandi mætti sérstaklega minna á
ummæli Jónasar, sem eftir honum
eru höfð í Samvinnunni í tilefni
sextíu ára afmælis Sambands ís-
lenzkra samvinnufélaga árið 1962.
Jónas ræðir þar um brýnustu verk
efni Samvinnuskólans, sem þá
hafði verið fluttur að Bifröst.
Hann telur „einna brýnast að koma
þar upp vönduðu og miklu félags-
málabókasafni, erlendu og inn-
lendu, þar sem unnt er að bæta
við hið nauðsynlega skyldunám
skólans frjálsu sjálfsnámi í sam-
vinnufræðum með svipuðum hætti
og áður fyrr, þó að við miklu betri
skilyrði verði“. — Þó er þetta ekki
nóg og Jónas heldur áfram: „í
menntamiðstöð samvinnumanna að
Bifröst gæti einnig farið fram þýð-
ingarmikið og sjálfstætt og frjálst
rannsóknar og vísindastarf i félags-
málum . . . Þannig gæti farið fram
í Bifröst að nokkru eða öllu leyti
sjálfsnám og vísindaiSkun með
sama hætti og frjálst háskólanám
í æðri menntun". Þessi ummæli
verða skiljanlegri þegar haft er í
huga, að „Nimes skólinn" franski
náði þeim óvenjulega árangri að
koma því til leiðar að sköpuð var
námsaðstaða í samvinnufræðum á
háskólastigi.
Jónas Jónsson frá Hriflu var ekki
tú manngerð, að hann stældi og
itaðfærði. Hann skorti ekki hug-
V
iSLENDINGAÞÆTTIR