Íslendingaþættir Tímans - 18.10.1968, Page 22

á hrifnæmt barnsgeð. Norðan bæj-
arins skiptast á veiðivötn og engj-
'ar með fjölskiúðugu fuglalífi. Á
söndunum við sjóinn' brotnar haf-
aldan, og í nokkurri fjarlægð
renna tvö furðu ólík fallvötn til
sjávar, Laxá og Skjálfandafljót,
önnur áin fegursta bergvatnsá
landsins. en hin Skjálfandafljót eitt
hinna tröllauknu jökulfljóta en í
suðurátt er hraunið vaxið kjarri
og litríku blómaskrúði með breyti
legum svipmyndum.
Jónas Jónsson varð helzti hvata-
maður stofnunar Tímans og áhrifa-
mestúr og stórvirkastur þeirra sem
um þjóðmál hafa ritað og rismesti
stiórnmálaforingi þjóðarinnar og
áhrifaríkur samkvæmt því.
Stórvirki Jónsar Jónssonar á
stuttu valdaskeiði og þingmanns-
ferli eiga sér enga hliðstæðu eða
samanburð. I-Iann var sverð og
skjöldur samvinnuhreyfingarinnar
í landinu um langa hríð, auk þess
að vera forsjármaður, stofnandi og
skólastjóri skóla hennar og bardaga
maður var Jónas var mikill og góð-
ur að honum tókst í hverju máli
ávallt, að snúa vörn upp í sókn.
Jónas var hverjum manni hug-
kvæmari og áræðnari á starfsskeiði
sínu, og bar höfuð og herðar yfir
aðra stjórnmálaforingja í landinu.
Sem dæmi um starfsþrek og af-
kastaorku Jónasar, þá hefur einn
af samstarfsmönnum hans frá bar-
áttuárunum sagt frá fundi þar sem
Jónas vann samtímis þrenn störf,
stýrði fundinum, tók þátt i um-
ræðunum og skrifaði blaðagrein
sem beðið var eftir í prentsmiðj-
unni.
Jónas var gæddur yfirburða rit-
snilli, söguþekking hans og skiln-
ingur ásamt með hve hann hafði
víðtæka þekkingu á bókmenntum
var með eindæmum.
Ef Jónas Jónsson hefði verið
uppi á hinum Norðurlöndunum,
þá er líklegt að hann hefði hlotið
Nóbelsverðlaunin fvrir upnbtöðu-
rit sitt, ,.Komandi ár“, auk ann-
arra rita sinna.
Hér verður ekki haldið lengra á
þeirri braut, að freista þess að
rekja stjórnmála- og félagsmálafef-
il Jónasar Jónssonar. slíkt er of
umfangsmikið og víðtækt efni til
þess að rúmast innan blaðagreinar
en í þess stað verður þess freistað
að víkja lítils háttar að mannínum
og konunni, Jónasi .Tónssvni og
Guðrúnu Stefánsdóttur G"ðrún og
Jónas voru í orðsíns beztu merk-
ingu, glæsileg hjón, svipmikil og
sviphrein, höfðingleg í framgöngu
og fasi, og vöktu vei;ðskuldaða at-
hygli hvar sem þau fóru eða komu
og hvers manns hugljúfar, þeinra
sem þekktu þau og umgengust
þau, og þar var aldrei um neina
minnimáttarkennd að ræða, enda
höfðu þau ávallt ávinning í hverj-
um mannjöfnuði. Ólíklegt eir að
nokkur hjón hafi nokkru sinni
haft jafn almenna mannhylli og
jafn almenna umgengni við fólkið
í landinu eins og Guðrún og Jónas,
og enginn var hvorki svo smár eða
stór að þeir gætu ekki leitað og
ættu víst skjól hjá þeim hjónum,
ef á móti blés eða úrræða þurfti
að leita.
Heimili Jónasar og Guðrúnar var
í samræmi við þau sjálf, fágað, án
íburðar og öllu á þann veg fyrir
komið, að ekki varð betur gert, og
gestrisni þeirra var einlæg og hlý
og á heimili þeirra leið öllum mönn
um vel þar var gott að koma.
Vinir og kunningjar minntust
fimmugsafmælis þeirra, en sameig
inlegra afmæla þeirra var minnzt
sameiginlega 1. maí, þótt afmæli
Guðrúnar væri nokkru síðar á ár-
inu, sextíu ára afmælis, sjötíu ára
afmælis og sjötíu og fimm ára af-
mælis, í öll skiptin með svo mikilli
og almennri þátttöku, að jafngilti
því að verið væri að hylla þjóð-
höfðingja.
Jónas var mikill baráttumaður,
en hann barðist ávallt af fullum
drengskap, og kunni manna bezt
að meta kosH og verðleika andstæð
inga sinna. Á fyrstu áratugunum
eftir að flokkaskipun í landinu féll
í farvegi núverandi flokksskipun-
ar, var harkan slík í íslenzkri
stjórnmálabaráttu að úr hófi keyrði
og urðu íslenzkir stjórnmálamenn
á þeim árum skammlífari en aldur
þeirra stóð til. Þá var það Jónas
Jónsson, sem gekk fram fyrir
skjöldu og bar klæði á vopnin og
gerði mönnum ljóst í hvern voða
stefndi, ef svo héldi fram, og varð
smám saman á sú breyting að
meira var stillt í hóf en hafði
verið.
Um einn af þeim andstæðingum
sínum. sem Jónas deildi hart við,
utan þings og innan, segir Jónas
í mintiinsíargrein: Hann ýtti sér
aldrei fram til mannvirðinga en
var hlýr og tillögugóður um allt
samstarf í flokknum og gætinn og
varfærinn um framkvæmdir út á
við.“ Þejjyr nýliðar komu í flokk-
inn á Alþingi, leituðu þelr venju-
lega ásjár hjá honum um frumvörp
sín og tillögur, meðan þeir voru
að fá æfingu um þingvinnuna. Og
hann lét þessa hjálp í té með þeirri
óeigingjörnu góðvild, sem lengi
hefur einkennt íslenzka sveita-
menn. En þó að hann sækti ekki
um mannvirðingar, þá voru flok-ks
bræður hans þvl fúsari að veita
honum þá þjónustu. Slíkur mað-
ur er eftirsóttur í hverjum þing-
flokki. Hann vekur ekki samkeppn
istilfinningu stéttarbræðranna, en
er öruggur, ráðhollur og þraut-
seigur í hvers konar áreynslu og
baráttu.
Mér þykir sennilegt, að ef hann
hefði náð jafn háum aldri og tíðk-
ast um forustumenn í stjórnmál-
um á Bretlandi, þá myndu per-
sónulegar vinsældir hans í Sjálf
stæðisflokknum hafa rutt honum
leið í hver ráðuneyti, sem flokk-
urinn tók þátt í að mynda. Hitt er
annað mál, að hjálpsemi og góð-
vild við samherja 1 stjórnmálum
er hvergi nærri hættulaus fyrir
stjórnmálamann, og var það held-
ur ekki fyrir Magnús Guðmunds-
son.“ Síðan lýsir Jónas því, hversu
samstarf tókst á milli bans og
Magnúsar Guðmundssonar, utan
skotgrafanna á hættustund í fjár-
málum þjóðarinnar. Þarna kemur
glöggskyggni og ábyrg lagni Jón-
asar glöggt fram og það hversu
honum var auðvelt að laða and-
stæða krafta til samstarfs.
Jónas Jónsson frá Hriflu er sá
maður sem hæst hefur borið i ís-
lenzku þjóðlífi á þessari öld, lík-
legt er að sagan eigi eftir að telja
hann helztan íslending tuttugustu
aldarinnar, hliðsætt við það sem
Jón Sigurðsson var maður nítjándu
aldarinnar. Jónas náði háum aldri
og skotreykirnir eru viðraðir burt
og vopnabrak liðinna áratuga
hljóðnað, en eftir s-tendur minn-
ingin um manninn sem setti ser
ungur það takmark að vinna ís-
landi allt, og efndi það heit án frá-
vika.
Jónas Jónsson eftirlætur öldnum
og óboriium mikinn auð í hug-
myndaauðlegð sinni og þar á þjóð-
in nægtarbrunn til að ausa af.
Stærð Jónasar Jónssonar var sú,
að hann varð meira en flokksmað-
ur ákveðins stjórnmálaflokks, hann
héfur komizt næst því sem kom-
izt verður að verða maður þjóðar-
innar allrar.
Þau hjónin Jónas og- Guðrún,
22
IslendingaþættiR