Vikublaðið - 26.11.1992, Síða 14

VIKUBLAÐIÐ
14
Fimmtudagur 26. nóvember 1992
SKÁLDSKAPARMÁL
Rithöfimdar tíl sölu
Kaffihús og bókmenntir hafa löngum átt samleið
og það á fleiri en einn veg. Þegar hvítur nóvember er
á leið inn í enn hvítari desember er blátt áfram gott
að setjast í hlýjuna og spjalla yfir kaffibolla um jóla-
bókaflóðið og íslenskar skáldsögur.
A kaffihúsi sem heitir því þjóðlega og eðlilega
nafni: „Tíu dropar“ hittum við Alfrúnu Gunnlaugs-
dóttur, Jóhann Pál Valdimarsson og Svölu Þormóðs-
dóttur. Alfrún er einkum þekkt fyrir skáldsögur sín-
ar en hún er líka prófessor í bókmenntum og hefur
kennt þær við Háskóla Islands síðan 1970. Jóhann er
formaður félags bókaútgefenda og útgáfustjóri For-
lagsins. Svala hefur verið að læra bókmenntir við
*
H.I. og í Danmörku og vinnur nú að ritgerð um
skáldsögu Thors Vilhjálmssonar: „Grámosinn
glóir“.
Eftir Kristján Jóhann Jónsson
Hlutverk skáldsögunnar
Ég spurði þau að því hvert væri
hlutverk skáldsögunnar á vorum
dögum.
Jóhann: Góðar bókmenntir glæða
skilning okkar á lífinu og tilverunni.
Verða til þess að við náum að átta
okkur á stöðu okkar í tilverunni, líð-
an okkar sjálfra. Þær gefa okkur kost
á því að samsama okkur öðrum per-
sónum. Lestur bókmennta fullnægir
mér á þann hátt.
- Eru bókmenntirnar þá ein-
hvers konar meðal?
Jóhann: Ekki veit ég það nú en
þær bjóða upp á sjálfskönnun.
Svala: Það er líka oft þannig að
maður finnur sjálfan sig í bókmennt-
um en fær samt eitthvað alveg nýtt út
úr þeim - nýja flís af tilverunni. Eftir
lestur góðrar bókar er maður ekki al-
veg sama manneskjan. Þess vegna
vill fólk skáldskap. Það vill þroskast.
Álfrún: Ætli megi ekki bæta því
við að bókmenntir svala forvitni eða
hnýsni. f bókum er hægt að komast
nær fólki en menn eiga kost á í lif-
anda lífi.
- Er það gluggagægjuhneigð
sem heldur mönnum við lestur?
Álfrún: Kannski undir niðri þótt
það sé ekki mjög meðvitað. Sam-
bandið milli höfundar og lesanda er
mjög sérstakt og næst ekki nema
með tilstilli listar. Við komumst nær
höfundi með því að lesa það sem
hann skrifar en með því að tala við
hann.
- Vilja lesendur þetta sam-
band? Nýlega var mér sagt að allt-
af kæmi út jafnmikið af bókum en
skáldsögurnar yrðu alltaf færri og
færri. Þær væru teljandi á fingr-
um annarrar handar.
Jóhann: Það er ekki rétt. Ég hef
ekki talið saman hvað þær eru marg-
ar en þú þarft áreiðanlega fingur
beggja handa.
Ungir, sætir rithöfundar
- Eru höfundar íslenskra
skáldsagna ekki orðnir gamlir?
Það virðist heldur lítil endurnýjun
í þeirra hópi.
Jóhann: Það er aftur á móti alveg
rétt. Sem útgefandi sakna ég þess
mjög að sjá ekki yngri menn. Ég hef
fengist við þetta í tuttugu ár og
kringum 1974 var svo óskaplega
gaman. Þá voru að koma fram menn
eins og Pétur Gunnarsson. Þá þótti
mér þetta miklu meira spennandi. Ég
neita því ekki að ég sakna spennandi
nýgræðinga.
Svala: Finnst þér ekki vera spenn-
andi nýgræðingar á ferðinni? Mér
dettur í hug til dæmis Gyrðir Elías-
son og Kristín Ómarsdóttir sem mér
finnst vera að gera merkilega hluti.
Jóhann: Vissulega hafa komið
fram ágætir ungir höfundar en þeir
sæta ekki sömu tíðindum og Pétur
Gunnarsson gerði á sínum tíma.
Hann kom með verulega ferskan tón.
Álfrún: Hafa útgefendur áhuga á
ungum höfundum? Þeim fylgir meiri
áhætta og er ekki viðbúið að útgef-
endur lesi þeirra handrit með öðrum
augum?
Jóhann: Ég heyri alltaf öðru
hverju þá skoðun að útgefendur þori
ekki að taka þá áhættu sem fylgir
bókum ungra höfunda og ég fullyrði
að svo er alls ekki. Ég er ekki einn
um að vera með verkjum af löngun
eftir því að finna nýja vaxtarbrodda.
Ég veit að það gildir um fleiri útgef-
endur. Þeir okkar sem á annað borð
hafa einhvern áhuga á bókmenntum
eru mjög opnir fyrir því ef fram
kemur eitthvað nýtt sem er gott. Við
fáum ógrynni handrita en gæði
þeirra eru lítil.
Margar eða góðar skáldsögur?
- Þá komum við aftur að því
hvort of fáar skáldsögur eru gefn-
ar út.
Svala: Gerir nokkuð til þó að út
komi fáar skáldsögur, bara ef þær
eru góðar? Þarf endilega að gefa út
eitthvert rosalegt magn af skáld-
skap?
Jóhann: Ég held nefnilega að út
komi of margar skáldsögur. Það
koma út góðar skáldsögur á hverju
ári en því miður koma líka skáldsög-
ur sem er afskaplega Iítil ástæða til
að gefa út. Þess vegna er ég alls ekki
sammála því að gefnar séu út of fáar
skáldsögur. Það er lika vandamál í
útgáfunni hvað salan dreifist á marga
titla. Skáldsagna- og fagurbók-
menntaútgáfa yfirleitt er fjárhags-
lega séð tóm þvæla fyrir útgefand-
ann. Það er einungis í undantekning-
artilfellum sem slíkar bækur standa
undir sér en sem betur fer eru til út-
gefendur á Islandi sem hafa nægileg-
an metnað til að gefa þær út samt.
- Hvers vegna eru þeir að því?
Er það ekki stefna dagsins að
leggja allt niður sem ekki ber sig
fjárhagslega?
Jóhann: Ég held að á næstu árum
verði þróunin sú að útgáfa fagurbók-
mennta dragist saman. Það verður
erfiðara en verið hefur fyrir höfunda
að fá verk sín útgefin en jákvæða
hliðin á því verður sú að salan verður
meiri á þeim sem út koma. Þau hand-
rit sem ekki geta talist verulega góð-
ar bókmenntir og eiga ekki neina
sérstaka sölumöguleika munu hins
vegar lenda úti í kuldanum.
Svala: Það hefur verið dálítið erfitt
fyrir mig að fylgjast með því sem út
kemur vegna þess að ég hef búið í út-
löndum síðustu fjögur ár. Hins vegar
finnst mér koma út íslenskar skáld-
sögur sem standast fyllilega saman-
burð við það sem best gerist erlend-
is. Ég get til dæmis nefnt „Grámos-
inn glóir“ eftir Thor Vilhjálmsson og
„Gunnlaðar sögu“ Svövu Jakobs-
dóttur. Það eru heimsbókmenntir að
mínu mati.
- Ef það er rétt hjá Jóhanni að
erfiðara verði í framtíðinni að fá
skáldsögur útgefnar þá vekur sú
staða spurningar: Getur nokkur
orðið ritsnillingur án þess að gefa
út nokkrar bækur, ef til vill mis-
góðar? Og hætta rithöfundarnir
ekki að þroskast af verkum sínum
ef hvert einasta handrit verður að
vera annað hvort með rífandi
sölumöguleika eða alveg ótvírætt
bókmenntagildi?
Álfrún: Þótt ég sé ekkert að mæla
með einhverri meðalmennsku þá
finnst mér að alls konar gróður verð'
Svala Þormóðsdóttir, Jóhann Páll Valdimarsson og Álfrún Gunnlaugsdóttir í kaffihússrabbi við Vikublaðið.