Atuagagdliutit - 14.03.1984, Síða 30

Oqallinneq • Debat________
Finn Lynge:
Aviisit
isumaqatigiissummut
isummersimanerat
piulluanngivippoq!
EF-imik isumaqatigiissutip inatsisartuni saqqummiun-
neqarnera sioqqullugu EF-parlamentimut ilaasortaq Finn
Lynge inatsisartunut ilaasortanut allagaqarpoq. Allagaq
naalisarlugu matumuuna ilanngupparput:
Oqaatiginiarneqarpoq isumaqati-
giissutip tamatuma kingunerisaa-
nik imartarput aatsaat taama atsi-
gisumik EF-ip imarilissagaa. Ta-
manna eqqunngilluinnarpoq. I-
marput oqartussaaffigilissavarput.
inatsisit tamani atortut naapertor-
lugit. Pisat amerlassusissaat nam-
mineq aaliangersinnaalissavarput.
Aaliangersinnaalissavarput qalor-
suit qanoq ittut atorlugit aalisarto-
qassanersoq. Aalisapiluttoqarsi-
matillugu akiliisitsisinnaalissaagut
EF-imut ilaasortaanitta nalaanit al-
laanerulluinnartunik.
Kisiannimi sooq isumaqatigiis-
summi EF taama amerlatigisunik
aalisagartassinneqarpa? Taamatut
aperisoqartarpoq oqaatiginiarne-
qartarlunilu pisutsit EF-imiinnitsi-
tut iinnassasut.
Immanut oqartusaaffit pillugit
nunani tamalaani malittarisassat
naapertorlugit pisussaatitaavugut
aalisakkanik pisarisinnaanngisat-
sinnik aammalu ilisimatuut nalilii-
nerat naapertorlugu navianartor-
siortinneqanngitsunik nunat alla-
miut aalisartui pisassaqartissallu-
git. Taamaattumillu FN pisussaaf-
figaarput EF-i soorlu saarulliusa-
nik (blåhvilling) 30.000 tonsinik pi-
sassaqartissallugu — saarulliusat a-
merlaqimmata aammalu uagut
nammineerluta iluaqutiginiarsin-
naannginnatsigit. Tassa malittari-
sassat taamaapput. Aappaatigulli
aningaasanik akilersissinnaavagut,
kisiannili taamaaliorsinnaanngila-
gut EF-imut ilaasortaatilluta.
Taamaattuminguna eqqunngil-
luinnartoq oqaluttoqarmat aatsaat
taama atsigisumik EF-ip imarput
pigilissagaa. Pisiniat pisiniarfim-
mut isaaginnalivippata pisiniarfik
piginnitsiminit pigineqarunnaassa-
va? Naamivik, piginnittuunermi-
nut uppernarsaammik pigisaqaruni
pisiniarfimmik piginnittuunera o-
qartussaaffiginninneralu kialluun-
niit assortornavianngilaa.
Maanna tassa Kalaallit Nunaat i-
martamini pisuussutinik piginnit-
tuunerminut uppernarsaammik pi-
sussanngorpoq. Uppernarsaat a-
kuerineqariaannaavoq atsiorneqa-
riaannaallunilu.
Pituttugaanermit
pituttugaajunnaarnermut
Ilasi isumaqarput naalakkersuisut-
ta isumaqatigiissutigsimasaat ilaa-
tigut akisuallaartoq. Taamatut isu-
maqarneq ilumoorsorinaraluarpal-
luunniit isumaqatigiissut akuerisa-
riaqarparsi. Tassami pingaarnerpa-
gallartariaqarpoq EF-imut ilaasor-
taanerup atorunnaarsinnissaa EF-
imi naalagaaffiit naalakkersuisuisa
akuerisinnaasaannik aammalu nu-
nat ilaasortaasut inatsisurtui.su a-
jornaquteqarpallaanngitsumik a-
kuersissutigisinnaasaannik. EF-
imit anereerutta aallaqqaammut
isumaqatigiissut malittariaqagar-
put immaqalu ilaatigut naammagil-
luanngisarput atorlugu ingerlaniar-
nissaq ajoqutigivallaarnavianngi-
larput. Tassami isumaqatigiissut
taanna sukkulluunniit atorunnaar-
sinneqarsinnaavoq, nunani tama-
laani inatsisinit ajornartorsiortitaa
nata. Aammalu OLT-imik isuma-
qatigiissut ukiut tallimat qaangiun-
neri tamaasa atorunnaarsinneqar-
sinnaavoq EF-imit akornusersor-
neqarani.
Maanna EF-imut ilaasortaaner-
put atorunnaarsikkuminaatsupi-
lussuuvoq, aniniarneq pisarioqiga-
mi aqqusaagassallu amerlaqimma-
ta. Maanna siunnersuutigineqartoq
tassaavoq isumaqatigiissutissaq u-
kiualunnguit ingerlaneranni allan-
ngortinneqarsinnaasoq imatorsuaq
ajornaqutissartaqanngitsumik.
Pituttugaanermit pituttugaajun-
naarnermut ikaarsaariarneq maan-
na pisussanngorpoq — taama piso-
qanngippat ajornartorsiutissarpas-
suaqalissaagut, tamannalu Dan-
markimi naalakkersuisut talerpil-
liusut imaluunniit illuatungiliuttut
socialdemokratiusut allaammi
Danmarkimi EF-imut akerliusut
kattuffiata iluarinavianngivippaat.
Akuersinngitsoorussimi?
Kisiannimi isumaqatigiissuteqaq-
qaarata illuinnaasiortumik aniin-
narsinnaagaluarpugut, taama o-
qartoqarpoq. Allaat AAP-mit
KNAPK-millu oqartoqarpoq »ta-
manna minnerpaamilluunniit ersis-
sutissartaqanngitsoq«! Inuit taak-
kua suna illuatungerinerlugu ilisi-
magaluarnerlugu? Inatsiseqarpoq
nunani tamalaani atuuttunik.
Pissutsit imaakkamik: Aninis-
satta nunani tamalaani inatsisartu-
nit akuersissutigineqareernissaata
tungaanut EF-kommissioni nunat-
ta imartaani aalisagartassiissinnaa-
titaavoq, tyskillu pisinnaatitaapput
aalisariussuarminnik nunatsinnu-
kartitsinissaminnut.
Kalaallit Nunaata ilaasortaajun-
naarnissaa nunani Europamiittuni
qulini inatsisartoqatigiinnit assi-
giinngitsunit 13-init akuersissutigi-
neqartussaavoq, tamannalu naam-
massitinnagu tyskit maanga aalisa-
riarnissaminnut pisinnaatitaajuas-
sapput.
Isumaqatigiissut manna saq-
qummiunneqarsimasoq ukiup a-
taatsip ingerlanerani akuersissuti-
gineqarsinnaavoq ILISSI AKUE-
RIGUSSIUK. Taava tyskit akueri-
neqarsimagunik aatsaat maanngar-
sinnaalissapput ilissilu piumasasi
najoqqutaralugit pissusilersorta-
riaqassallutik. Kisiannili naaggaa-
riarlusi allanik naalakkersuisortaa-
russi aammalu illuinnaasiortumik
anerusutsallusi EF qanoq isumaqa-
raluarpalluunniit, taava tyskit kil-
liit akornusersuilissapput — ki-
nguartiteriualissapput, aammalu
Europami inatsisartoqatigiit allar-
passuit illuinnaasiortumik aninis-
saq akueriumajunnaassavaat.
Pissutsit taamaakkallartillugit
tyskit aalisartui nunatsinnukar-
tuassapput inatsisit nunani tama-
laani atuuttut illersuisoralugit —
aalisarnissaminnut EF-kommissio-
nimit akuerineqartuassapput. U-
kiut tamaasa saarullinnik nalu-
naarsorneqanngitsunik 50.000
tonsinik tilligartuassapput maan-
namut pisarisartakkamik saniati-
gut — uagullu aalisarnermik nak-
kutilliinermut malittarisassanik al-
lanngortitsiniaraluarluta iluatsin-
ngitsoortuassaagut.
Qanoq iliusseqarfigissamaaras-
sigit? AAP KNAPK-lu timmiarsiu-
serlugit aallartissavisigit kimmut
Canadap tungaanut imaluunniit
kangimut Islandip tungaanut? Ka-
ngilinnguani sakkutuut oqarfigiga-
luarussigit suallannavianngilasi,
taakkumi nunani tamalaani inatsi-
sinik malinnittussaammata.
Ilumut oqarfigaassi, uiverner-
suaqalissaaq. Isumaqatigiissummit
massakkut tigummiassinnit pitsaa-
nerusumik pissarsisinnaanngilasi
— pitsaanerpaajunngitsutut isigi-
galuarussiulluunniit.
Kalaallit Nunaanni aviisit isuma-
qatigiissummut isummertarsima-
nerat piulluanngivippoq. AG-ip
Sermitsiallu isumaqatigiissummut
ajortitsiniarnerat taamaallaat illo-
qarfissuarni marlunni tipaatsuuti-
gineqartoq ilisimavara — tassa Bre-
merhavenimi Bonnimilu. Europa-
parlamentimi attaveqarfigisartak-
kama tyskit qanoq iluarusutsigine-
rannik oqaluttuuppaannga, tassa-
gooq kalaallit aviisiinit paasisima-
gamikku isumaqatigiissut itigartin-
neqarnialeqisoq.
Nioqqutissat akitsuutaat
avammullu nioqqutissiortunut
tapiisarneq
Aammattaaq AG Sermitsiarlu sa-
pinngisannguaminnik iliorlutik i-
nuit isumaqalersinniarsarisimavaat
EF-imit anigutta nioqqutissat aki-
kinnerulernissaannik ANISA-p ne-
riorsuutigisimasai asuli oqalunne-
rinnaasut. Asuli oqalunnerunngi-
laq. Nioqqutissat akikinnerulernis-
saat marluttigut pissaaq: Nioqqu-
tissat akittuutaasa (told) atorun-
naarnerisigut aammalu avammut
nioqqutissiortunut tapiisarnerup
(Eksportrestitution) atuutilernera-
tigut.
Kalaallit Nunaat EF-imit aninia-
riarpat nioqqutissat nunanit EF-
imut ilaasortaanngitsunit pisian-
sartakkatta akitsuutaat (EF-ip akit-
suutigititai) atorunnaassapput-
soorlu makku eqqarsaatigalugiF
Aquuteralaat Japanimit USA-mil-
lu, patruunit Finlandimit, biilit Ja-
panimit, Sverigemit USA-millu, sa-
vimerngit illuliornermut atortussat
Sverigemit, umiatsiaaqqat glasfibe-
rit Norgemit il. il. Akitsuutit ta-
makku assigiinngisitaartorujus-
suusinnaasarput — procentinit
marlunnit procentit 18-it 20-illuun-
niit tikivillugit. Taavalu ilissi inatsi-
siliortartuugassi isumaginiassavar-
si tamatuma inuiannut kalaallinut
tamanut iluaqutaanissaq, imaan-
ngitsoq taamaallaat niuertarfiuti-
linnut iluaqutissanngorlugu. Sun-
niuteqarsinnaanersi atorlugu aal-
laqqaammut KGH Brugsenilu sun-
nerniarsinnaavasi.
Iliuuseqarnissamut periarfissat
tamakku aviisiliortut eqeersimaar-
tut suli takusimanngilaalluunniit,
uffa innuttaasut taasisinneqarnera-
ta kingorna ukiunik marlunnik pif-
fissaqarsimagaluarlutik paasiniaa-
nissaminnut.
Aamma avammut nioqqutissior-
tunut tapiisarnermik taaneqartar-
toq (eksportrestitution) maluginia-
gassaavoq. Nunalerisut aningaasa-
tigut ikiorniarlugit EF-ip nunalern
nermi nioqqutissiat akeqartittarpai
akiviannit annerusumik. Taamaat-
tumik EF-imi ileqqorineqarpoq
karrit, immuit allallu imaannaq tu-
nineqarsinnaanngitsut annertoor-
suanngorlugit katersortarlugit. EF-
ip avataani nioqqutissat tamakku
akikinnerupput, taavalu EF-imj
nunalerisut (aamma Danmarkinu
immuleriffiit) nunanut EF-imut i-
laasortaanngitsunut tuniniaagaa-
ngamik — soorlu Savalimmiunut
— akikinaarinarusarput, tassa EF-
ip iluani tuniniaagunik iluanaarne-
russagaluarput, avammullu tunj-
niaanerminni annaasaqaqqunagd
Bruxellesimi aningaasaateqarfis-
suarmit taperneqartarput. Tassa
tapiisarneq taanna eksportrestitu-
tionimik taaneqartarpoq.
Naalakkersuisut isumaqatigns-
sutaannut akuersigussi Danmark-
imi immuleriffiit ukiortaamiit ta-
piiffigineqartalissapput KalaalW
Nunaannut akikinnerusunik tuni-
niaasarniassammata. Tamanna sul'
Sermitsiap AG-llu suli paasisiman-
ngilaat, uffa ukiuni arlalinngortuni
arlaleriarluta nassuiartarsimaga-
luaripput.
Aaqqissuussineq tamanna ani-
ngaasatigut iluaqutissartaqaqaaq.
ukiumut 50 miil. kruunit sinnerlu-
git. Ilissi isumagisassaraarsi sipaa-
rutaasinnaasut tamakku atuisartu-
30 NR. 11 1984
ATUAGAGDLIUT1T