Tíminn - 12.08.1979, Blaðsíða 12

12
Sunnudagur 12. ágúst 1979.
Sunnudagur 12. ágúst 1979.
17
,,Ég hef haldið, aö bók min „FarsældarrikiA” gæti komiö aö gagni sem eins konar kennslubók I stjórn-
málum fyrir byrjendur”.
Wímvm
„Ég er að stjórna því að endurskipuleggja saumastofuna og ætla að koma því
þannig fyrir, að menn geti fengið föt á sig eftir máli, fljótt og ódýrt. Ég held, að
menn séu að snúa sér frá þessari verksmiðjuframleiðslu og vilji heldur vera í sér-
saumuðum fötum. Við vitum ekki þörfina alveg fyrir víst, en það er rík tilhneiging
i fólki nú að finna sér persónulegan fatnað. Sem dæmi hef ég tekið eftir því, að
ungu stúlkurnar eru farnar að prjóna á sig aftur."
Kristján Friðriksson, forstjóri í Últimu, leit sem snöggvast á prjónles blaða-
mannsins og bjóst kannski við að finna í því enn eitt dæmið um elju ungra ís-
lenskra kvenna, en því miður! Við urðum að viðurkenna, að sennilega hefði ein-
hver þrællinn úti i heimi tekið að sér prjónaskapinn i það skiptið. Boðskapurinn á
pr jónlesinu, — sem betur fer skilst ekki f Ijótt á litið, var eftir því: Viva Mexico. Við
spurðum Kristján hvort hann væri ekki kominn í hring í fataframleiðslunni, minn-
ug þess að hann er upphafsmaður að verksmiðjuframleiddum fötum hér á landi.
„Nú geta menn fengiö ágæt föt fyrir vikukaup”
„Viö getum fariö beint útf málmiönaöinn, — hér býr svo vel menntuö þjóö.”
„Ég held ég hvfli menn á blaöagreinum minum fbili.”
Er að auka
sérsauminn
„Jú, það má segja það, en nú
hef ég tekið tæknina f þjónustu
varðandi sérsauminn og þess
vegna veröur þetta ekki svo.
miklu dýrara.”
Þú komst undir þig fótunum á
ævintýralegan hátt?
„Já, má kannski segja. Ég
var kennari og þótti gaman að
kenna, en ég var þeirrar
skoöunar, aö þjóðfélagið væri of
fábreytt og þeirrar skoðunar er
ég enn. Ég haföi ekki fjármagntil
að stofna þaö iðnfyrirtæki, sem
hugur minn stóð til og gerðist ég
ritstjóri og útgefandi Útvarps-
tiöinda j ein þrjú ár eða allt þar til
ég réðist í að stofna Últimu með
hjálp vina árið 1941. Stærsta
þáttinn i bættri efnahagsstöðu
minni fyrst, — og það sem þú ert
sennilega að fiska eftir, átti
barnabók, sem ég samdi á einni
óheyrilega dýr á þessum tíma og
hrukku mánaðarlaun ekki
til þess að borga ein slik föt. Ég
man, aö ég hélt eitt vorið saman
kennaralaunum minum i einn
mánuð, 207 krónum, og ætlaði að
kaupa mér ein föt fyrir þá
peninga. En góð föt kostuðu 300
krónur og varð litiö úr kaupunum.
Mér datt i hug aö taka upp aðrar
aðferðir við framleiðsluna,
aðferðir, sem þekktar voru
erlendis, og sendi bréf til yfir-
valda um það, hvernig framleiða
mætti föt með ódýrari hætti. Og
nú geta menn fengið ágæt föt fyrir
vikukaup, jafngóð og áður
fengust fyrir mánaðarlaunin.
Svo hef ég verið við þessa fata-
framleiðslu siöan, — setti
reyndar upp vefnaðarverksmiðju
á timabili, en fékk ekki fjármagn
og varð að gefast upp. Þá var
maður nefnilega kominn i sam-
keppni við innfluttar vörur, sem
unnar voru svo til kauplaust.”
— Það má skjóta þvi hér inn i
mikla fjölgun starfsfólks. Við
munum halda áfram að leggja
áherslu á efnaúrvalið og kapp-
kosta aö hafa góð snið. Það eru
góöir klæöskerar, sem ég er nú að
viöa að mér.”
„Á þrjár blaða-
greinar um
skipulagningu
landbúnaðar
mála”
Hvaö eru margir tfmar I sólar-
hringnum hjá þér?
„Ég nýti sólarhringinn vel, það
margir hafa þó enn ekki náð að
skilja, er ég helst að huasa um að
geyna þær hjá mér um sinn. Ég
hef skrifað langmest um
sjávarútveg upp á siðkastið en ég
skoða allar atvinnugreinar I einu
samhengi, landbúnaö, sjávarút-
veg og iðnað.”
Geturöu gefið okkur smá
innsýn I landbúnaöargreinarnar?
„Ætli sé þá ekki best að velja
það atriði, sem liklegast er að
mæti mestri mótspyrnu? I
minum huga eiga bændur að vera
sjálfstæð og fjölmenn stétt og
óháðir rikisvaldinu, en þeim á þó
að fækka á vissum svæöum
einkum I kringum þéttbýlið, eins
og t.d. milli ölfusár og Botnsár.
Þá mundu bændur annars staöar
á landinu geta hagnýtt sér innan-
landsmarkaðinn betur. Mikil-
vægur liður i sjálfstæði dreif-
býlisfólks væri að koma upp
iðnaði I sveitum og slikt yrði þétt-
býlinu lika mikill stuðningur”
iönvæöingu, munu þær fara út i
textiliönað. Ég vil ekki láta ýta
okkur út á þessa braut. Við höfum
góða og sérkennilega ull að visu,
en heimurinn er á framfaraleið
og við ættum að hlaupa yfir eitt
þróunarskeið, — það er það
þróunarskeið i okkar iðnaöar-
uppbyggingu, sem fólgið er i
textiliönaði.”
„Gleyma að sterk
miðflokksstefna
er til”
Ertu enn sannfæröur um aö
hægt sé aö skapa réttlátt þjóö-
félag?
„Já, ég álit, aðhægt sé að koma
á góöu þjóöfélagi, þar sem öllum
manngeröum getur liðið vel. Við
þurfum að efla framsóknarþjóð-
félagið, þar sem frelsið er rækt-
aö”.
Efnahagsstaðan batnaði á
þaö, sem miður fer í annars
ágætu þjóðfélagi okkar og ég er
óánægður með sumt. En fyrir
hefur þó komið að ég hafi tekið
svari alþingismanna okkar og
stjórnenda. Mér detta i hug sam-
ræður við ungan mann i sund-
laugunum ekki alls fyrir löngu.
Þessi ungi maður var ákaflega
reiður og óánægður meö okkar
samfélag. Hann varvel mennt-
aöur og taldi sig eiga góðra kosta
völ annars staöar, hugði þvi á
landflótta. í þessum umræðum
kom það nú fyrir mig að tala máli
ráðamanna og varð niöurstaðan
af þessum umræðum sú, að ungi
maðurinn hugðist jafnvel hætta
við landflóttann. Taldi sig eygja
ofurlitla von i stjórnmála-
mönnum vegna kjarkmikillar
framkomu tveggja af núverandi
ráðherrum okkar, Tómasar
Arnasonar, sem ekki vildi borga
úr tómum ríkissjóði, og Kjartans
Jóhannssonar, sem neitaöi aö
bæta við allt of stóran fiskveiði-
flota, þó að hart væri aö honum
lagt. Auövitað er ekki mikið
leggjandi upp úr svona einstökum
samtölum. Þó held ég að margir
hér á landi hafi fundið til aukins
öryggis, þegar stjórnendur höfðu
hug til þess að segja nei, og leggja
þar með vinsældir sinar að veði.”
einni nóttu með .Prinsessunni
•999 „Traustasta
hamingjan að
____þurfa að vinna
Kristján Friðriksson forstjóri í Últíma og höfundur
Hagkeðjunnar í léttu
helgarviðtali
er satt, skrifa stundum á nóttunni
og fyrir kemur að ég mála að
morgunlagi, meðan aðrir eru enn
að hvila sig.”
nóttu og gaf út árið 1940
„Prinsessan I hörpunni”. Hún
seldist upp, þannig aö ég hafði
strax rýmri fjárráð.”
„Klæðskera-
saumuð föt voru
óheyrilega dýr”
En hvers vegna fataiönað?
„Klæðskerasaumuð föt voru
að Kristján gaf hluta af húsi
vefnaðarverksmiðjunnar, þegar
hún hætti, og stofnaði Verðlauna-
sjóð iðnaðarins, en úr þeim sjóði
er úthlutað árlega til hugvits-
manna eða þeirra, sem eitthvað
vinna sérstaklega til gagns fyrir
iðnaðinn i landinu. Við spurðum
Kristján.hvorthannkæmitil með
að fjölga starfsfólki á saumastof-
unni i kjölfar breytinganna þar.
„Litið. Hér veröur um breytt
vinnubrögö aö ræða, en ekki
Ekkert þreyttur á
þjóömálunum?
„Ég hef alltaf haft áhuga fyrir
þjóömálum og held áfram að
hugsa um þau. Hins vegar ætla ég
að hvila aðra á mér (hann hlær)
og hætta aö skrifa i blöðin eins
mikið og ég hef gert. Ég á þrjár
fullgerðar greinar um skipu-
lagningu landbúnaðarmála, en
þar sem þær eru i eðli sinu miklu
flóknara mál en kenning min um
skipulagningu sjávarútvegs, sem
„Ættum að
hlaupa yfir eitt
þróunarskeið,,
Hvers konar iönaöi?
„Ég hef alltaf haft trú á vanda-
sömum málmiðnaði og við getum
farið beint inn i þann iðnaö, þvi aö
hér býr svo vel menntuð og fjöl-
hæf þjóð. Það veröur að velja iðn-
greinar, sem eru fjárhagslega
hagkvæmar og geta veitt sam-
félagslegan stuöning. Þegar
þjóðir eins og t.d. Kinverjar og
Mið-austurlandabúar byrja sina
Texti: Fanny
Myndir: Tryggvi
Sumir missa hugsjónirnar
strax um þritugt. Þvi virðist ekki
fyrir aö fara hjá þér?
„Nei, ég held, að áhuginn hafi
frekar aukist, ef eitthvað er. Og
eitt af áhugamálum minum núna
er að taka þátt i umræðum, sem
spunnist hafa út frá merkilegri
bók próf. Ólafs Björnssonar
„Frjálshyggja og alræðis-
hyggja”, þegar timi gefst. Sjálf-
stæðismenn hafa i þessum
umræðum komið sér upp slag-
orði, sem þeir nefna „endurreisn I
anda frjálshyggju”. Þær
umræður tel ég timaskekkju að
hluta til, þar sem þær taka ekki
mið af þeim geysilegu þjóðfélags-
breytingum, sem orðið hafa. Og
svo láta þeir sem aðeins sé til
vinstri og hægri stefnur, frelsi og
ófrelsi. Gleyma að sterk miö-
flokkastefna er einnig til — fram-
tiðarstefnan að minu mati.”
Gagnrýnin er þin sterka hliö?
„Þaö er von, að maður tali um
Þú hefur ekki skellt þér út I
stjórnmálin?
„Ég hef nú afsakanir fyrir þvi.
Fyrst og fremst hef ég hugsað um
efnahagsmálin eöa það hvernig
hægt væri að raða upp góöu þjóð-
félagi, og þegar ég var ungur var
stefnan i ýmsum meginmálum
skynsamlegri en siðar varð. Það
má nefna þrjú höfuðmál I þvi
sambandi og þá fyrst baráttuna
við að fá landhelgina stækkaöa.
Engin ástæða var til þess aö ég
blandaði mér i það, þvi aö vel var
að þvi máli unnið. Skekkjan i
sjávarútvegsmálum kemur ekki
fyrr en eftir að við höfum náð
valdi á landhelginni og gátum
gersthjarðmenn i staöinn fyrir að
vera áfram á veiðimannastiginu.
í landbúnaðarmálum var þá
eðlilegt að stefna að aukinni
framleiöslu, en siðan hefur þeirri
stefnu ekki veriö breytt — eins og
þurft hefði að gera fyrir svo sem
einum áratug.
Skólamálin voru i nokkuð góöu
lagi langt fram eftir ævi minni.
Haldið var fram menntastefnu,
sem stóð á þjóðlegum merg, en nú
er búiö að eyöilegja þá stefnu.
Byrjað var á þeirri eyðileggingu
með fræðslulögunum 1946 og
siðan aukið á skemmdirnar með
grunnskólalögunum. Börnum og
unglingum er haldið allt of lengi I
skólum yfir árið og tengsl milli
æskufólksins og þess eigin þjóðar
hafa rofnað.”
Þú ert barnakarl — sjö barna
faðir?
Ja, ég er barnakarl, sem veit þó
ekki hvernig á að ala upp börn
frekarenaðrir. En eitt tel ég mig
þó vita, og það er, aö traustasta
hamingja mannsins er I þvi fólgin
að þurfa að vinna”.
„Kokkur í
minna lagi”
Hvar stendur þú i kvenréttinda-
baráttunni?
„Ég stend eindregið með kven-
fólkinu. Þaö hefur nógu lengi látið
karlfauskana niðast á sér. Ég
segi bara: Afram stelpur!
Vonandi er það aðeins timaspurs-
mál, þar til þjóöfélagið fær að
njóta þeirra sem bæri. Ég hef haft
mikiö af fólki i vinnu, stundum
allt upp i 70 manns, og ég á mjög
góða sögu af dugnaöi, heiðarleika
og útsjónarsemi kvenna. Ég er
einnig ánægður yfir þvi, að ýmsir
af fremstu listamönnum okkar
þjóðar eru konur”.
Hjálpaöir þú til á heimilinu?
„Nei, ég var alltaf upptekinn i
svo harðri lifsbaráttu. Mér finnst
nú stundum mikii sýndar-
mennska og tilgerð koma fram
hjá ýmsum mönnum, sem þykj-
ast vera að hjálpa til á heimilun-
um, án þess aö mikið gagn sé i, en
vonandi fereinlægnin i samhjálp-
inni vaxandi.”
Kanntu aö elda?
„Ég hugsa, að ég myndi nú
krafsa mig fram úr þvi fyrir mig
einan, en þá myndi ég hafa það
eitthvað litið og fljótlegt.”
Hvernig manngerö ertu?
„Ætli ég sé ekki eins og fleiri
eitthvert sambland af Bjarti i
Sumarhúsum, Pétri þrihross og
Ljósvikingnum. Karlþjóöin
skiptist I megindráttum i þessar
þrjár manngerðir — eftir þvi hve
þessir þættir eru rikir I mann-
gerðinni”.
En konurnar þá?
„Ég skipti konum gjarnan lika i
þrjá hópa: I „félaga konu”, sem
vill vera félagi mannsins og sam-
félagsþegn. „Prinsessuna”, sem
ekki má snerta frekar en hreistrið
á vængjum fiðrildanna, og svo má
ekki gleyma Bergþóru eða Auði
Vésteinsdóttur, sem eru fulltrúar
þeirra kvenna sem aldrei láta
bugast.”