Ísafold - 16.12.1916, Blaðsíða 2

Ísafold - 16.12.1916, Blaðsíða 2
IS A F OL D stúlku af góðum ættum. Hún er 16 ára að aldri. Hefir hann meðal annars athugað heilsu hennar vandlega og hvort fyrirbrigðin virðist spilla henni, Segir hann stúlkuna stálhrausta og að hún »dafni beinlínis vel á fyrirbrigð- unura*. Það eru sérstaklega hreyfingar á hlutum og fiutningar, sem gerast kring um hana, mjög líkt sumu því, sem gerðist kring um Indriða Indriðason. — Dr. Crawford þykir hafa gengið svo vel frá að sanna það vísindalega, að þau fyrirbrigði gerist (og hvernig þau gerist), að svo langt hafi enginn komiet, nema Sir Wiiliam Crookes forðum, þá er hann var að rannsaka mann- gervingafyrirbrigðin, sem gerðust bjá ungfrú Cook (1872—74). Þar sem nefnd eru höggin í Rochester, þá er með því átt við það, er gerðist 1848 kringum tvær ungar stúlkur (Fox-systurnar, önn ur 9, hin 12 ára) í þorpinu Hydesville og síðar í bænum Eochester í Ameríku. Þau fyr- irbrigði urðu upphaf ailra hinna nýju rannsókna, því að það voru telpurnar, sem fyrst byrjuðu á því að tala við hið óskiljanlega afl, svo sem stæði það í sam bandi við skynsemi gædda veru »Hann bæði sér og heyrirs sagði litla stúlkan, er hun hafði gert sinar fyrstu einföldu tilraunir. Frosklœrin. Ýmsir kannast við Galvani (f. 1737, d. 1798). Kona hans tók eitt sinn eftir því (árið 1786), að frosklæri, sem hún var að matreiða, kiptist til, þegar neistar hrukku frá rafmagnsvél, sem hjá stóð. Út af því kom Galvani til hugar tilraun þessi, sem fræg er orðin: Hann hengdi frosklæri í kopar- krókum upp í járngrindum í þak- brúninni á húsi sínu. Ætlaði hann að athuga áhrif eldingar og loft- rafmagns á vöðvana i þeim. Þá tók hann eftir því, að í hvert skifti, sem vindurinn feykti lær- inu upp að járninu, kom sam- dráttarkippur í þau. Þessi athugun varð fvrirrennari margvíslegra athugana á eðli og háttum rafmagnsins og beindi raf- mun fallegri, svo ódýr, aS hún hefði koraist löngu á undan KirkjublaSinu >inn á hvert einaeta heimili«. og höf. sjálfum til enn meiri sóma. En — það er komið sem komið er og er ilt til að vita; þarna var sem sé tsekiíærið fyrir höf. að komast með alt aitt bezta inn í hverja einustu stofu i landinu, nema ef vera skyldi í bið- stofuna í bankanum, Landsbankanum. E f n i ð í ljóðmselum H. H. er mjög margbrotið; gaman, heimspeki, vín, stjómmál, ástir, háð og náttúrulýs- ingar, sorgir og ættjarðaráat — og svo langtum, langtum fleira. Hér fá menn, eem menn segja, sína ógnina af hverju og meira en það. Lesandinn verður ekki var við að höf. só nein sérstök tegund yrkisefna öðrum kærari; þaS et þvf erfitt að marka honum nokk- urn sérstakan bás, enda algerður ó- þarfi. Hann er, og hefir ekki orðið það með þessu tunglinu, bæði góð- skáld og þjóðakáld og margviSurkend- ur og að eg held, frekar um of en van. Á einum staS hefir þó gleymst að viðurkenna skáldið og það er á al- þingi; þar hefir nú verið útbytt verð- iaunum ár eftir ár í Pétur og Pál, sumir þeirra hreinir bögubósar, en þessi höfundur, H. H. og Einar Bene- diktsson ekki nefndir á nafn. Þessu fyrirkomulagi þarf að breyta. Viður- magnsfræðinni inn á nýjar og óþektar brautir. Þess þarf naumast að geta, að fyrst í stað sættu athuganir Gal- vani feikna-mótmælum og menn gerðu mikið skop aðhonum, eink- um ófróðir menn og — hleypi- dómafullir vísindagarpar. Þeir kölluðu hann »dansmeistara frosk- anna«. En hann sat við sinn keip og mælti: »Samt veit eg, að eg hefi uppgötvað eitt mesta aflið í náttiírunni«. Út af grein Sir Arthurs Conan Doyle létu tveir helztu sálarrann- 8Óknarmennirnir, úr flokki vís- indamanna, uppi skoðanir sínar um »spiritismann og trúarbrógð in« í næsta númeri tímaritsins. Annar þeirra er Sir Oliver Lodge, háskólarektor í Birming- ham. Hann telur Conan Doyle gera aðdáanlega grein fyrir sam- bandinu milli þeirrar reynslu- þekkingar, sem sálarrannsóknirn- ar á vorum dögum séu að flytja oss, og kenningar trúarbragðanna. Segir örðugt muni verða að taka betur saman í stuttu máli það, sem sameiginlegt só með þeim og ólíkt, en þar sé gert. Hann bendir á það, að tvær skoðanir séu alment ríkjandi i þessu efni. Sumir haldi því fram, að »ódauðleikinn« verði aldrei sannaður og að þekkingin, sem fæst fyrir rannsókn dularfullra fyrirbrigða, geti ekki komið í stað trúarbragðanna né jafnvel ekki stutt þau að neinu leyti. Aðrir lendi út í mótsettar öfg- ar; þeir vilji varpa fyrir borð allri erfikenning trúarbragðanna, vísa kristindóminum á bug og láta sálarlífs-fræðin nýju koma í stað trúarbragðanna. Hvorugri þeirri skoðun á mál- inu geti hann fylgt. Hin siðar- nefnda sé fráleit. Og ef nokkurt af spíritistisku félögunum taki þá stefnu, óski hann að lýsa yfir þvi, að hann sé gersamlega andvigur slíku, og telji þeim skjátlast mikillega, er slíkt geri. Hann vilji jafnvel álíta slíkt sjálfbirg- ingslegt og óhyggilegt. Hann bendir á hinn rétta meðal- kendir listamenn eiga ekki að þurfa að s æ k j a um verðlaun eins og væru þau eitthvert náðarbrauð; hið opin- bera á að s e n d a þau til réttra hlut- aðeigenda; en svonefudir »skálda- s t y r k i r« að Ieggjast niður. En svo vikið só aftur að e f n i n u 1 ljóðmælum H. H., kemur það stund- um fyrir hjá höf. að yrkisefnin eru svo að segja ósöngbær; ljóðsins form á þar ekki við. Eg á hér við kvæði svo sem: Þorsklof, Úr brófi, Vöggu- vísur og enda fleiri; þetta eru / raun- inni ofur hóglegar hugleiðingar um stjórnmálaástandið í landinu, væru dá- góðir »leiðarar« í Lögróttu t. d. — En þetta er ekki skáldskapur, Kolbeinn — Yfirleitt eru kvæðin, sem höf. nefnir eggjanakvæði og ádeilur Ktilsvirði sem skáldskapur og er það von. Til pess að fleyta þessari stjórnmálaskynsemi upp í skáldskap, þarf miklu sterkari undirstraum tilfinninga en hór sjást merki til. En kafli þessi er til allrar guða lukku stuttur — en rúmar þó kvæðið um Geysi; það er vel gert og sumt í því ljómandi, en hart er þaS aðgöngu að heyra Geysi, demantinn í íslenzkri nátturu, aðallega lýst sem »máttlausu, sífrandi soðvatnk. Geysir, gosið, »Bem verður til og deyr um leið«, bíður enn eftir elskhuga sínum. M á 1 i S, stíll og form á ljóSmælum H. H. er yfirleitt mjög gott, sumstað- ar framúrskarandi, og sömuleiðis r í m- veg: Hin nýja reynsluþekking muni styrkja undirstöður trúar- bragðanna og muni leiða þá menn aftur inn í flokk trúmannanna, er ella mundu hafa orðið van- trúarmenn eða voru þegar orðn- ir það. En hitt sé misskilningur, að hans dómi, að líta á hina nýju reynslu svo sem væri hún trúar- brögð. Og hann lýkur máli síuu á þessa leið: »Þó að eg samsinni ekki hverju orði í hinni gætnu og ljósu grein Sir Conan Doyle's. um samband- ið milli hinnar nýju fræðslu og trúarbragðanna — því að það eru eín eða tvær málsgreinar i henni, sem eg mundi orða öðru vísi —, þá vona eg, að hún komi miklu góðu til leiðar.« Hinn sálarrannsóknamaðurinn, sem lét til sin heyra út af greininni, er Sir William F. Barrett, fyrrum prófessor í eðl- isfræði við Dýflinnar-háskóla. — Hann gleðst yflr að fá tækifæri til að þakka Sir Arthur Conan Doyle fyrir »hina djarflegu og tímabæru grein« hans. Hann kveðst vera á sama máli um það, »að sannanirnar fyrir því, að unt sé að komast i samband við fram- liðna menn og að þeir séu þeir, er þeir segjast vera, hafi vaxið svo eftirtakanlega, að vér neyð- umst til að fallast á annað af tvennu: annaðhvort sé þetta sönn og mikilvæg opinberun um, að menn lifi út yfir líkamsdauðann, eða að brjálsemi-faraldur hafi gripið mikinn fjölda karla og kvenna, er að öðru leyti séu al- heilbrigð«. »Vissulega er það merkilegt og áhrifamikið«, segir hann, »að maður, sem eigi að eins hefir tek- ið hátt læknispróf og er því kunnugur bæði s'júkdómum sálar og líkama, heldur og frábærlega glöggur og þaulæfður að athuga, og. heimsfrægur fyrir þekking sína á öllurn aðferðum til að koraa því upp, sem reynt er að leyna, skuli hafa komist að slíkri niðurstöðu«. Út af efa sumra um það, hvort leyfilegt sé að rannsaka þessi efni, bendir Sir William F. Barr- ett á það, að því vandamáli hafi i S. Þó hittast tannbrjótar á stöku stað, ljóSlínur, sem eru mjög örðugar í upp lestri. Og ekki kann eg við að segja um Jón Sigurðsson, að hann hafi verið »fornri boriun Arnar slóð« þótt hann fæddist í Arnarfirðinum; auk þess er orðaröðin óheppileg, að minsta kosti. í kvæðinu Ástarjátn- ing segir: »en renni svo sól að jeg sjái þig ei, þráír sáia mín dauðans 6eð«, Þetta er raunalegt að sjá í Ijóðabók eftir H. H. og mætti fleira tína til þvílíkt og þaSan af verra; en lúsaleit á ekki viS í jafngóSu reifi og hér er um að ræða og þelgóSu, svo hór skal staðar numið. Það er einkennilegt fyrir form þessa höf. aðí kvæSi, sem svo að segja er ágætt að öllum frágangi, kem- ur kanske alt í einu, eins og tjandinn úr sauðarleggnum ein, kanske ein ein- asta ljóðlína svo auðnuleysisleg, að þa<5 er eins og höf. hafi alt í einu gleymt sundtökunum — alveg. Eg gat þess að m á 1 i ð væri gott; það er það, en, hverjir kendu Leifi hepna aS ganga áþrúgum þeg- ar hann var í vínlandi? í kvæSlnu Eiríkur rauSi segist höf. gjarn- an hafa viljað vera meS — og þaS hefðu víst fleiri viljaS — »Þá Leifur hepni lenti í vínið og lœrði áþrúgu<i . . . Þá er það málleysa að segja Ásg. 6. Gunnlaugsson & Co. Austarstræti 1, Reykjavík, selja: Vefnaðarvörur — Smávörur. Karlmanna og unglinga ytri- og innritatnaði. Regnkápur — Sjóíöt — Ferðaföt. Prjónavörur. Netjagarn — Línur — Öngla — Manilla. Smurningsoliu. Vandaðar vórar. Sanngjarnt verð. Pöntunum utan aí landi svarað um hæl. Á einn af andstæðingum spíritism- ans (prófessor Karl Pearson) svar- að mcð einni setningu: »Hvar sem nokkur rainsti möguleiki er á því fyrir mannshugann að afla sér þeWcingar, þar er réttmætt verkefni fyrir vísindin*. En hann telur engan veginn alla færa um að fást við slíkar rannsóknir. Til þess þurfi þekk- ing, gætni og nákvæma yfirvegun. Þvi hinu saraa höfum vér ætið haldið fram, er fengist höfum við þessar rannsóknir hér heima. Vér höfum ráðið frá því, að fólk væri að fást við að gera tilraunir, nema það kynti sér málið fyrst rækilega og fengi að sjá, hvern- ig tilraunum er hagað hjá þeim, er aflað hafa sér þekkingar með langvinnri reynslu. Hins vegar telur hann eðlilegt, að sorgbitnir menn leitist við að ná sambandi við ástvini sína, en þá ríði á að vera ekki of trú- gjarn og taka ekki gagnrýnilaust öllu, sem segi sig að vera akeyti frá þeira, sem farnir eru af þesa- ari jörð. Miðilsgáfan sé, eina og Conan Doyle segi, »heilagur hæfi- leikic, en stundnm sé farið illa með hann. Sálarrannsóknafélag- ið hafi átt rnikinn þátt í þvi, að sannfæra menn um, að ýmislegt af þvi, sem komi fram hjá heið- virðum og sönnum miðlum og talið 8é þar stafa frá öðrum heimi, »Dimt er oft í döprum bæjargöngum« en hitt er rétt, »ð oft er dapurlegt í dimmum bæjargöngum — og nii er eg hættur. Höf. skiftir bókinni í nokkra kafla eftir efni. Heitir sá fyrsti Ættjarðarkvæði. Þar eru A 1 d a m ó t al j óðin, Vor- vísurnar 1911 og fleiri ágætis- kvæði. Eins og allir vita, er búið að yrkja heila hestburði af ættjarðarkvæð- umáíslenzka tungu; þaS þarf því eng- inu meSal maSur aS ætla sér að bæta sig á þeim. En hér eru þau komin enn á ný, í endurnýung lífdaganna og standa á sínum eigin fótum. Hór er ekki þessi blákaldi landsuppdráttur, þ e s s i Ijöll og þ e s s a r ár o. 3. frv., heldur ijóS, 1/rik, borin uppi af eld- fjöri og fram af list. Þá koma Eftirmælí og nrinningarljóð, Skarphéðinn í brennunni, Systurlát og í sárum II á bls. 61. Það ber vitni um marghæfi, að sami ekuli höfundurinn að fyrsta og síðasta kvæðinu, er ber var nefnt. Þetta eru í sannleika fögur ljóð, sem allir vildu ort hafa, eins og Lilju. Þá er myndin í kvæðisbroti bla. 63 mikil og ágæt, aS »sólkerfin sindrist sem neistar frá steSja« drottins. Þetta sé alls ekki þaðan, heldur megi eigna það fjarhrifum, skygni eða undirvitund miðilsins. Hitt sé jafnóvisindalegt, að halda þvi^ fram, að öll fyrirbrigðin verði skýrð með þeim hætti. Hann neitar því og, að spíri^ tisminn sé eða geti verið trú (religion). En sannanir spíritism- ans svifti burt tálmunum fyrir trúnni á eilíft líf og kollvarpi hinni óskynsamlegu kreddu efn- ishyggjunnar. Sálarrannsóknirn-- ar verði til að styrkfa undirstöð- ur trúarbragðanna, en1 geti ekki komið í þeirra stað. Enn fremur hefir eitt af skáld- um Breta, H. B. Marriott Wat'son lagt orð í belg. Hann lýsir yíir fögnuði sínum út af þvi,. að Sir A. Conan Doyle skuli nú að lok-- um hafa látið uppi sannfæring sína um þetta mál, »með sínum skörpu vit8munum og eftil* sina' löngu reynslu«. Hann lýsir því; með átakanlegum orðum> hve órðugt honum hafi sjálfum Veitt að sannfærast. Af því að raálið' sé svo afar-mikilvægt, hafi hann knftfiát miklu rammari sannana um það en nokkuð annað mál. Og hann kveðst ekki hafa sann-' færst, fyr en sannanir, sem hann hafi fengið fyrir framhaldi lífs- íns eftir dauðann og sambandi við framliðna menn, hafi verið" orðnar svo öflugar, að ekki hafi kvæSi sýnir enn eina hliS á tilfinninga-r lífi þessa höfi — ÞaS er brennandi trú á annaS og eilíft líf sálna í samvistuitt eftir dauða líkamans. B/st eg við að mörgum, sem ekki trúa á þetta, þótt þeim hinsvegar þætti gleðiefni e f s v o v æ r i, gangi illa að geta sór til hvaS höf. meinar með sumu, sem þarna er sett fram, t. d. að þeir einir aéu dauð* legir, sem skorti vilja til aS f á s i g u r.- Yfir hverju og hverjum? AS vísu er' meS þankastrikum á eftir þessa vísií gefið í skyn, aðþarna vanti áframhaldj en með því að það vantar verður húu að þoku — næsta vísa átti að segjft lesandanum h v a ð a sigur hór er um að ræða. Annars hættir mörgum trú* mönnum við að rugla því saman, sem þeir v i t a og t r ú a, og er ekki frítt við að hór slái líka atundum út í fyrir höf. Þrátt fyrlr alt br/fur þetta mann, eins og raunar allar tilfinningar, sem eru sterkar og ekki uppgerðar og hór er ekki hálfvelgjan. Höf virðist aS því leyti helzt hallast að spíritistum, að honum nægir ekki að t r ú a á hlut- ina, hann vill v i t a og segist líka vita þá nú þ egar. Þá er Undir berum himni. Það eru gömlu og góðu ferðakvæðin Sprettur, Af Vatnsskarði, Við Valagilsá, BlessuS sólin elskar alt, Gullfoss, Vísur á sjó, ÓveSur o. fl.

x

Ísafold

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ísafold
https://timarit.is/publication/315

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.