Fréttablaðið - 13.06.2007, Side 30

MARKAÐURINN 13. JÚNÍ 2007 MIÐVIKUDAGUR14
F Y R S T O G S Í Ð A S T
Ráðstefna um sjálfbærni í sjávar-
útvegi fer fram á Sauðárkróki í
dag, 14. júní. Hún er hluti af vest-
norrænu verkefni sem nefnist
„Sustainable Food Information“
og hefur það að markmiði að auð-
velda fyrirtækjum í matvæla-
iðnaði, svo sem sjávarútvegs-
fyrirtækjum, að sýna fram á
sjálfbærni í veiðum, vinnslu og
sölu.
Matvælarannsóknir Íslands
(Matís) annast skipulagningu ráð-
stefnunnar. Þar á bæ segja menn
sjálfbærni vera orðið einkar
mikilvægt hugtak í sjávarútvegi
í ljósi sívaxandi krafna seljenda,
verslanakeðja og neytenda um að
ekki sé gengið á auðlindir hafsins
og að mengun við veiðar, vinnslu
og flutning á sjávarafurðum sé
haldið í lágmarki.
Til þess að sýna fram á sjálf-
bærnina þarf hins vegar að vera
hægt að rekja ferlið sem á sér
stað í matvælaiðnaðinum. Sveinn
Margeirsson, deildarstjóri á sviði
sem kallast ný tækni og markaðir
hjá Matís ohf., segir margt gott
hafa verið unnið í þeim efnum hér
á landi. „Við stöndum í raun frá-
bærlega í rekjanleika hér,“ segir
hann, en með því að hægt sé að
rekja ferlið fást nákvæmar upp-
lýsingar um vöruna. Seljendur
sem búa yfir „gæðaafurð“ eru
sagðir geta aðgreint sig betur frá
öðrum á markaði.
REKJANLEIKI GETUR AF SÉR
ÞEKKINGU
„Þetta snýst í fyrsta lagi um að
neytandinn geti vitað hvaðan
varan kemur, en það er sá þátt-
ur sem flestir þekkja, og í öðru
lagi um að hægt sé að rekja ná-
kvæmlega hvaða leið varan fór.
Ef tekið er dæmi um lambakjöt
lægi leiðin frá bónda til neyt-
anda í gegnum slátrun, kjöt-
vinnslu, dreifingu og verslun.“
Sveinn segir Íslendinga almennt
standa framarlega í matvælaiðn-
aði hvað rekjanleika varðar „og
mjög framarlega í sjávarútvegi á
alþjóðlega vísu“.
Hér hefur því lengi verið unnið
að því að auka rekjanleika mat-
væla, en það sem hefur helst
breyst síðustu ár, að mati Sveins,
er hversu tæknin hefur einfald-
að verkið og um leið aukið mögu-
leikana á því að hagnýta upplýs-
ingarnar sem safnað er. „Áður
snerist þetta um að vita nokkurn
veginn hvaða leið varan fór og
bærist kvörtun var hægt að fletta
í bókunum og finna brotalömina
í ferlinu.“ Sem dæmi um þróun-
ina nefnir Sveinn örmerkt fiski-
ker. „Í þeim er örmerki sem lesið
er þegar fiskur kemur í kerið
um borð í báti, þegar landað er
og þegar fiskurinn er unninn.
Þegar fisknum er pakkað fær sú
pakkning sitt strikamerki. Þannig
myndast eining sem rekja má í
gegnum allt kerfið.“
Þá eru afladagbækur víða orðn-
ar rafrænar en það segir Sveinn
auðvelda mjög alla meðhöndlun
upplýsinga því sjálfkrafa verði
til gagnagrunnur um veiðarnar.
„Það auðveldar auðvitað gríðar-
lega alla meðhöndlun á gögnun-
um. Hér hafa menn verið fram-
sýnni í þessum efnum en víð-
ast annars staðar,“ segir hann og
vísar til þróunarverkefnis sem
unnið var á Rannsóknarstofnun
fiskiðnaðarins, nú Matís, í sam-
starfi við sjávarútvegsfyrirtæki.
Þetta verkefni snýst um hvernig
hægt er að nýta upplýsingarnar
sem fást með rafrænum hætti.
„Ekki bara til þess að neytand-
inn sjái hvaðan varan kemur,
heldur einnig til stýringar í virðis-
keðjunni frá veiðum, í gegnum
vinnslu og inn á markað.“
Sveinn segir að auknum
rekjanleika vörunnar fylgi mikil
sóknarfæri fyrir matvælaiðn-
aðinn. „Flestar rannsóknir sýna
að rekjanlegri vara selst ekki
endilega á hærra verði, en oft
er þetta aðgöngumiði inn í há-
gæða- eða dýrar verslanakeðjur.“
Aukinheldur bendir Sveinn á að
núna sé rekjanleiki lögbundinn,
bæði hjá Evrópusambandinu og
í Bandaríkjunum. „En það eru
okkar stærstu útflutningsmark-
aðir.“
Með rafrænu tækninni segir
Sveinn framleiðendur geta orðið
sér úti um töluverða þekkingu á
hráefninu sem unnið er með. „Við
erum háþróað fiskvinnsluland og
að þekkja hráefnið hjálpar til við
að þróa vöruna frekar. Auk þess
eru möguleikar fólgnir í bættri
lagerstýringu og í því að hægt sé
að sýna kaupandanum fram á að
hráefnið sé meðhöndlað á besta
hugsanlega hátt og þannig stuðl-
að að hámarksgæðum vörunnar.“
SLÁUM EIGIN MET
Rekjanleikinn tengist svo einnig
umræðu um sjálfbærni sem
Sveinn segir mjög vaxandi á
mörkuðum landsins. „Erlendir
neytendur eru í meira mæli vak-
andi fyrir því að hægt er að of-
veiða og klára fiskistofna. Fisk-
veiðistjórnarkerfið okkar hefur
tryggt þokkalegt ástand fiski-
stofna að mestu leyti þrátt fyrir
nýjar tillögur Hafrannsókna-
stofnunar um mikinn niðurskurð
í veiðum á þorskstofninum. Því
er nokkurs virði að geta sýnt
fram á að varan sem verið er að
selja sem íslenska sé það í raun
og veru. Þetta kallar á að hægt sé
að sýna fram á uppruna vörunnar
og leið hennar í gegnum virðis-
keðjuna.“
Sveinn segir að þótt ekki sé
hægt að bera „lífræna ræktun“
og sjálfbæra þróun í fiskiðnaði
fyllilega saman eigi orðræða í
kringum þessi hugtök nokkuð
sammerkt. „Aukin vitund neyt-
enda fyrir umhverfismálum
hefur leitt huga þeirra að spurn-
ingunni: Er mín neysla að eyði-
leggja umhverfið fyrir börn-
unum mínum? Sjálfbær þróun
og lífræn ræktun ganga út á
að tryggja komandi kynslóðum
sömu möguleika og við höfum í
dag. Ef ein vara stuðlar fremur
að þessu en önnur er ákveðinn
hópur fólks tilbúinn að greiða
hærra verð fyrir hana.“
Sveinn, sem er hlaupari og
hefur keppt í íþrótt sinni (á
reyndar enn Íslandsmet í 3.000
metra hindrunarhlaupi), segir ís-
lenskan sjávarútveg standa mjög
framarlega í samanburði við
aðrar þjóðir og byggir það ekki
síst á því umhverfi sem hér hafi
skapast í samstarfi öflugra fyrir-
tækja og matvælarannsókna.
„Segja má að ákveðin áskorun
felist í því að viðhalda forystu
okkar í þessum efnum. Menn
vilja bæta sig og horfa til þess.
Við erum að slá okkar eigin met,
viljum vera betri í dag en í gær.“
Rekjanleikinn skiptir stöðugt meira máli
Síauknar kröfur eru um að seljendur sjávarafurða byggi veiðar á sjálfbærni. Óli Kristján Ármannsson
hitti að máli Svein Margeirsson, deildarstjóra hjá Matís, sem segir sjálfbærni kunna að vera
aðgöngumiða að dýrari verslunarkeðjum erlendis. Þetta skipti ekki síst máli fyrir sjávarútveg þegar
mögulegur samdráttur í þorskveiðum standi fyrir dyrum.
Þetta snýst í
fyrsta lagi um
að neytand-
inn geti vitað
hvaðan varan
kemur, en það
er sá þáttur sem
flestir þekkja,
og í öðru lagi
um að hægt
sé að rekja
nákvæmlega
hvaða leið
varan fór.
Bankastræti • Fjörður • Kringlan • Laugavegur 178 • Smáralind
HEITASTA VÉLIN
EOS 400D
með 18-55mm linsu
10,1 milljón pixla
2,5" skjár
Níu punkta fókus
Digic II örgjörvi
3 rammar á sek.
allt að 27 rammar í burst
Picture style – mismunandi
litir og áhrif
Hugbúnaður til RAW vinnslu í tölvu
Video out
Vegur aðeins 510 grömm
Val á yfir 60 linsum við vél
Sumarstemning