Tíminn - 29.04.1986, Síða 8

^SfARNARFLUG
Hluthafafundur í
Arnarflugi h/f.
Arnarflug h.f. heldur hluthafafund mánudaginn 12.
maí n.k. aö Hótel Sögu og hefst hann kl. 17:00.
Dagskrá:
Tillaga stjórnar félagsins um niöurfærslu hlutafjár
í félaginu.
Tillaga stjórnar félagsins um niðurfærslu hlutafjár
í félaginu mun liggja frammi ásamt fylgigögnum á
skrifstofu félagsins, Lágmúla 7, Reykjavík, frá og
með 5. maí n.k. til athugunar fyrir hluthafa.
í tillögu um niðurfærslu hlutafjár er lagt til að
hlutafé félagsins verði lækkað í 10% af nafnverði,
þannig að hlutafé félagsins verði eftir niðurfærsl-
una kr. 4.836.000.
Stjórnin
Útboð
Innkaupastofnun Reykjavíkurborgar fyrir hönd
Gatnamálastjórans í Reykjavík óskar eftir tilboð-
um í eftirfarandi:
1. Steyptar gangstéttir og ræktun, víðs vegar í
Reykjavík.
Tilboðin verða opnuð á skrifstofu vorri þriðju-
daginn 13. maí nk. kl. 11.00.
2. Viðgerðir á steyptum gangstéttum víðs vegar í
Reykjavík. Tilboðin verða opnuð á skrifstofu
vorri miðvikudaginn 7. maí n.k. kl. 14.00.
Útboðsgögn eru afhent á skrifstofu vorri Fríkirkju-
vegi 3, Reykjavík, gegn kr. 5.000 skilatryggingu
fyrir hvort verk fyrir sig.
INNKAUPASTOFNUN REYKÍAVlKURBORGAl
Fríkirltjuvagi 3 — Simi 25800
Utboð
Innkaupastofnun Reykjavíkurborgar fyrir hönd
Hitaveitu Reykjavíkur óskar eftir tilboðum í endur-
nýjun Reykjaræðar 1,6.áfanga.
Útboðsgögn verða afhent á skrifstofu vorri Frí-
kirkjuvegi 3, Reykjavík, gegn kr. 10.000 skilatrygg-
ingu.
Tilboðin verða opnuð á sama stað miðvikudaginn
7. maí nk. kl. 11.00.
INNKAUPASTOFNUN REYKJAVÍKURBORGAR
Fríkirkjuvagi 3 — Sími 25800
Útboð
Innkaupastofnun Reykjavíkurborgar fyrir hönd
Byggingardeildar Borgarverkfræðings, óskar eftir
tilboðum í smíði leiktækjafyrirdagvistunarstofnan-
ir og Garðyrkjustjóra Reykjavíkurborgar.
Útboðsgögn eru afhent á skrifstofu vorri Fríkirkju-
vegi 3, Reykjavík, gegn kr. 10.000 skilatryggingu.
Tilboðin verða opnuð á sama stað, þriðjudaginn
20. maí. n.k. kl. 11.00.
INNKAUPASTOFNUN REYKIaVIKURBORGAR
Fríkirkju««gi 3 — Simi 25800
Þriðjudagur 29. apríl 1986
8 Tíminn
Valdabarátta, galdrafár og heiftarlegir kynórar og lærð kredduþóknun eru viðfangsefni Millers í leikritinu í deiglunni
Miller í deiglu
tímans
Þjóðleikhúsiö: f deiglunni eftir Arthur Miller.
Þýðing: Jakob Benediktsson. Leikmynd og
buningar: Baltasar. Leikstjóri: Gisli Alfreðs-
son.
Arthur Miller var mjög í hávegum
hafður upp úr miðri öldinni, en
orðstír hans hefur dvínað í seinni
tíð, Þjóðleikhúsið sýndi á sjötta
áratugnum þrjú frægustu leikrit
hans, Sölumaður deyr, í deiglunni
og Horft af brúnni. Frá þeim árum
er mér og í barnsminni sýning Leik-
félags Reykjavíkur á Allir synir
mínir, þótt ekkert sé á hana minnst
í leikskrá. Seinni leikir Millers, Eftir
syndafallið og Gjaldið, náðu ekki
sömu hylli, og er þó seinna leikritið
að minnsta kosti snjallt drama. Og
verk Millers frá síðustu árum sem
hér hafa ekki sést virðast hafa fengið
hraklegar móttökur, að því er fram
kemur í leikskrá.
Tvö eldri verk Millers hafa nú
verið tekin upp að nýju í Þjóð-
leikhúsinu: Sölumaður deyr, og er
sú sýning eftirminnileg vegna af-
burðaleiks Gunnars Eyjólfssonar í
aðalhlutverki. Nú kemur f deigl-
unni, sem fjallar um múgsefjun og
ofsóknaræði, sprottið upp í and-
rúmslofti McCarthyismans í Banda-
ríkjunum sem Miller sjálfur varð
fyrir barðinu á.
Arthur Miller er ekki nýstárlegur
höfundur og hefur aldrei verið.
Hann er sporgöngumaður Ibsens,
fylgir fram þeim raunsæisstíl og
siðferðisádeilu sem Ibsen hóf til
vegs. Kunnátta Millers í leikritasmíð
er mikil og segir hvarvetna til sfn.
Verk hans eru melódramatísk, ein-
föld og aðgengileg, eiga greiða leið
að áhorfendum hvar sem er. En það
fylgir melódrama að mörk þess
átakanlega og skoplega verða oft
óljós. Og það finnst mér mega segja
um í deiglunni.
Á sínum tíma var þetta verk tekið
í grimmri alvöru sem einhvers konar
krufning á meinsemdum bandarísks
þjóðfélags samtíðarinnar, eins og
glöggt er af umsögn Ásgeirs Hjartar-
sonar um sýninguna fyrir þrjátíu
árum. Nú er slíkur skoðunarháttur
líklega kominn í skuggann. Eftir
stendur nokkuð yfirspennt drama.
Vissulega býr það yfir kynngimætti
á köflum. En af meiri hófsemd hefði
þurft að fjalla um það en gert er af
hálfu Þjóðleikhússins og Gísla Al-
freðssonar. Segja má að sýningin sé
stríðþanin frá upphafi til enda, svo
að eðlilegt ris og hnig fær ekki að
njóta sín. Með öðrum orðum: Sýn-
ingin er of blæbrigðasnauð. Verst
kemur sá ágalli fram í stirðbusaleg-
um leik Hákonar Waage í aðalhlut-
verkinu. Hákon er vissulega mynd-
armaður á sviði en skortir þá tilfinn-
ingadýpt og sveigjanlega í raddbeit-
ingu og túlkun í hlutverki Johns
Proctors til að gera ljóslifandi hinn
breyska bónda sem að lokum öðlast
kjark til að deyja sem píslarvottur
og hetja. Áhrif leiksins, eins og hann
er gerður frá hendi höfundar, byggj-
ast á innlifun áhorfandans í hin
grimmu örlög Proctorhjónanna.
Bregðist hún verður áorkan leiksins
í heild dauflegri en efni standa til.
Ekki er ástæða til að rekja efni
leiksins hér, enda sjá fjölmiðlar
nógsamlega fyrir slíkri kynningu. f
sey skemmstu máli reisir Miller
verk sitt á sannsögulegum heimild-
um um galdrafár í bænum Salem í
Massachusetts í lok sautjándu aldar
sem kostaði allmargar manneskjur
lífið. Galdrafár var sem kunnugt er
blandið heiftarlegum kynórum víð-
ast hvar, enda kvenfólk jafnan talið
í nánari tengslum við djöfulinn, sbr.
nornabrennur. Kynferðisleg undir-
rót ásamt valdabaráttu er að baki
því æði sem í leiknum er lýst.
Óheillanornin Abigael hefur forfært
John Proctor. Þegar hann vill hrista
hana af sér snýr hún hefndaræði sínu
gegn þeim hjónum. Inn í þetta
blandast svo valdabarátta sem kirkj-
an á aðild að. Séra Samuel Parris
hyggst nota galdrafárið til að styrkja
stöðu sfna og brjóta undir vald sitt
þvermóðskufulla andstæðinga. Úr
þessu verður hinn mesti darraðar-
dans. Eina leiðin til að losna við
álgann er að játa mök við djöfulinn.
þessari deiglu skilst sorinn frá
góðmálminum. Annars skal hverj-
um og einum látið eftir að draga
siðferðilegar ályktanir af leiknum,
enda eru þær auðdregnar. En Arthur
Miller kann vissulega að prédika í
dramatísku formi.
Ég drap á það að leikstjórinn
hefði þanið flesta strengi í verkinu
og spillt fyrir áhrifum þess með því.
En verkið býður vissulega ýmsa
kosti, fyrir áhorfendur og leikendur.
Það er ekkert vafamál að leikhlut-
verk hjá Miller eru þakklát viðfangs-
efni færum leikurum, enda náðu
ýmsir sér vel á strik í sýningunni. Ég
nefni þar fyrstan Gunnar Eyjólfsson
sem fór á kostum í hlutverki hins
iítilsiglda prests séra Parris, sannar-
lega útsmogin mannlýsing. f annan
stað var unun að sjá til Guðrúnar S.
Gísladóttur í hlutverki vinnustúlk-
unnar Mary Warren sem John Proct-
or ætlar að nota til að hnekkja
galdraáburðinum. Guðrún sýnir
bæði barnaskap, slægð og veiklyndi
stúlkunnar með prýði.
Aðrir leikendur eru fleiri en svo
að taldir verði. Elfa Gísladóttir lék
Abigael og mun það fyrsta hlutverk
Tiennar á sviði Þjóðleikhússins. Elfa
fór skörulega með hlutverkið en
náði varla að túlka fordæðuhátt
stúlkunnar til hlítar. Þar var ambátt-
in Tituba magnaðri í meðförum
Steinunnar Jóhannesdóttur. í stór-
um hlutverkum voru einnig Sigurður
Skúlason, séra Hale, sem tvístígur á
milli lærðrar kredduþjónkunar og
mannúðar. Og Erlingur Gíslason
var ógnvekjandi sem Danforth vara-
landstjóri. Ýmsir eru hér ónefndir
en ekki skal látið undan falla að
nefna Eddu Þórarinsdóttursem Eliz-
abeth Proctor. Leikur hennar er
borinn uppi af reisn og þokka, en
hlutverkið nokkuð erfitt eins og
vænta má þar sem konan „getur ekki
logið": Hún er hið siðferðilega leið-
arljós leiksins, og ber fram vonina
um betri tíð þegar fárinu léttir.
Leikmynd Baltasars er að flestu
natúralískt verk með þungum sviðs-
búnaði. Best þótti mér hún í þriðja
þætti, í forsal réttarins, en sá þáttur
er raunar snjallastur og áhrifamestur
í leiknum. Lýsingin þótti mér of flöt
og ekki til þess fallin að laða fram
ógn atburða á sviðinu. í skemmstu
máli sagt held ég að stílfærðari
meðferð, einföld leiktjöld og demp-
aðri leikmáti, markvissari lýsing,
hefði skilað listrænna leikverki en
hér gat að líta. Að minnsta kosti
hefði verið rétt að láta reyna á
hversu þetta verk hefði staðist slíka
túlkun.
Hvað um það. Vel má forn frægð
Millers endast þessu verki til langlíf-
is. Við erurn líka svo stálheppin að
hafa fengið leikinn í þýðingu á
göfugt íslenskt mál. Það er klassísk-
ur mergur í texta Jakobs Benedikts-
sonar. Kannski er þýðing hans full-
vönduð og bókleg á köflum („Ég hef
kennt hennar," segir John Proctor
um Abigael). En á íslensku sviði er
leiknum ekki lítill akkur í svo bragð-
mikilli þýðingu sem hér má heyra.
Gunnar Stefánsson