Tíminn - 18.12.1987, Síða 9

Föstudagur 18. desember 1987
Tíminn 9
Alexander Stefánsson, varaformaöur fjárveitinganefndar:
Jöfnunarsjóður tryggi
raunverulegan jöfnuð
Hér á eftir fara meginatrið-
in úr ræðu Alexanders Ste-
fánssonar varaformanns
fjárveitinganefndar við
aðra umræðu um fjárlaga-
frumvarpið.
Eins og öllum er ljóst er eftir að
fjaila um tekjuáætlun fjárlaga, eins
og venja er til fer sú loka-athugun
fram og umfjöllun milli 2. og 3.
umræðu í fjárveitinganefnd. Ljóst
má vera að nokkur óvissa er um
tekjuáætlun fjárlaga nú, kemur
þar margt til.
a) Kjarasamningar á almennum
vinnumarkaði fyrir næsta ár eru
ekki í sjónmáli.
b) Viðskiptakjör hafa versnað nú
síðustu mánuði, gengislækkun
Bandaríkjadoliars í kjölfar verð-
hrunsins í hlutabréfamörkuðum
heimsins, álverð lækkað og óvissa
ríkir um verð á sjávarafurðum
okkar á erlendum mörkuðum sem
er að sjálfsögðu alvarlegt mál,
jafnframt er ljóst að framleiðsla
sjávarafurða verður talsvert minni
á næsta ári, enda gert ráð fyrir
samdrætti í þorskafla, en hver 20
þúsund tonn jafngilda 1 milljarði í
útflutningsverðmæti eða um 2% af
vöruútflutningi.
Fyrirsjáanlegt er að halli á við-
skiptum við útlönd verður meiri á
þessu ári en reiknað var með vegna
gífurlegs innflutnings síðari hluta
þessa árs, en tekjur af þessari
aukningu minni vegna gengisfell-
ingar Bandaríkjadollars.
Til viðbótar þessu hefur afkoma
útflutningsfyrirtækja almennt
versnað, þar sem innlendur kostn-
aður hefur hækkað meira en verð
útflutningsafurða í íslenskum
krónum. Alvarlegust er staða
frystiiðnaðarins svo og ullariðn-
aðarins. Við þessar aðstæður er
erfitt að meta verðlagsforsendur
og tekjuáætlun, ekki síst meðan
verið er að setja ný lög um allt
skattakerfið, róttækar breytingar
sem hafa víðtæk áhrif, sem ekki
eru öll orðin ljós. Hér á ég að
sjálfsögðu við breytingar á óbein-
um sköttum af innflutningi, gjöld-
um af innlendri framleiðslu og
söluskatti.
Miðað við umræður og fullyrð-
ingar, bæði í fortið og nútíð verður
að álykta að þessar róttæku skatt-
kerfisbreytingar hljóti að verða
skilvirkari, og færa ríkissjóði hærri
tekjur. Hins vegar er ekki óeðlilegt
að margir séu með efasemdir um
hvort þessar breytingar auki rétt-
læti í skattheimtu hér á landi, ekki
hvað síst um -söluskattinn. Það
mun tíminn leiða í ljós. En augljóst
er að gjörbreyta og herða verður
skattaeftirlitið, bæði hvað varðar
beina og óbeina skattheimtu í land-
inu. Sérstaklega eru gerðar miklar
kröfur til hæstvirts fjármálaráð-
herra, en sem stjórnarandstæðing-
ur gaf hann margar stórar yfirlýs-
ingar í þessum málum.
Landbúnaður
Landbúnaðarráðherra og þing-
flokkur Framsóknarflokksins gerði
fyrirvara við fjárlagafrumvarpið
varðandi landbúnaðarmálin - sem
byggist á þeirri kröfu, að staðið
verði við samninga við bændur og
landbúnaðinn í heild sem fyrrv.
ríkisstjórn staðfesti, sem er grund-
vallaratriði búháttarbreytinga í
landbúnaði á næstu árum.
Við teljum að þetta hafi tekist
nú með þeim lagfæringum og
breytingum, sem hér liggja fyrir í
breytingartillögum á þingskjali 244
- ber þar að fagna því og því starfi
sem sérstök nefnd þingmanna skil-
aði til lausnar þessu máli.
Vil ég benda á, að framlög til
Búnaðarsambanda koma inn að
nýju,- Viðbótarframlög koma til
RALA, til aukinna rannsókna, og
verður því fjármagni skipt af fjár-
veitinganefnd í samráði við land-
búnaðarráðuneytið.
Verkefnaskiptingin
Tilfærsla verkefna til sveitarfé-
laga er stórmál. Fyrstu skrefin eru
þegar ákveðin með þessu fjárlaga-
frumvarpi og frumvarp er þetta
varðar er nú til meðferðar, sem
verður að afgreiða sem lög fyrir jól.
Ég hefi áður sagt, að þessi verk-
Alexander Stefánsson.
efnatilflutningur og fjárhagslegur
frágangur í því sambandi verður
að vera sannfærandi, og vel frá
öllum hnútum gengið, á því veltur
framhald þessara mála. - Sveitar-
stjórnarmenn og landsmenn al-
mennt verða að geta treyst þessum
aðgerðum.
Nokkrar efasemdir hafa komið
fram, einkum í sambandi við
íþróttasjóð og tilflutning tónlistar-
fræðslu. - Sjálfsagt er að skoða vel
þessi atriði. Rétt er að íþróttasjóð-
ur starfi áfram til styrktar mann-
virkjagerð íþróttahreyfingarinnar
í landinu. Sjálfsagt má fresta gildis-
töku breytinga um tónlista-
fræðsluna fram á haustið 1987, en
sveitarfélögin reka í dag tónlistar-
skólana en þar hefur gætt einhvers
misskilnings.
Að mínu mati er þýðingarmest í
meðferð verkaskiptingamála milli
ríkis og sveitarfélaga, að lögin um
Jöfnunarsjóð sveitarfélaga tryggi
öryggi í þessum ntálum, öryggi um
raunverulega jöfnun aðstöðumun-
ar í landinu. Þau byggðarlög sem
standa höllum fæti af ýmsum ytri
aðstæðum verða að hafa vissu fyrir
því að Jöfnunarsjóður sveitarfé-
laga sé þess megnugur að rétta
þeirra hlut. Tekjustofnar ríkis og
sveitarfélaga verði að tryggja jafn-
ræði á milli þessara sfjórnkerfa
landsins. Samráð ríkis og sveitar-
félaga á að geta tryggt þetta ef
stjórnvöld hafa réttan skilning á
mikilvægi þessa fyrir þjóðina í
heild hvort scm mcnn búa í
strjálbýli cða þcttbýli.
Fjárlagafrumvarp á að taka mið
af þessum viðhorfum. Þetta frurn-
varp scm hér er til afgrciðslu tekur
fyrstu skref í rétta átt, þ.c. cf fylgt
verður eftir verkefnatilllutningi til
sveitarfélaga með fjárhagslcgum
aðgcrðum, cins og boðað er, og
uppgjör fari fram á skuldastöðu
ríkissjóðs við sveitarfélögin í sam-
ciginlcgum framkvæmdunt liðinna
ára.
Ég tel að nokkuö vel hafi tckist
til i vcigamiklum framkvæmdalið-
um í mcðfcrð fjárvcitingancfndar,
þó vissulega séu framlög til at-
vinnuvcgannu allt ol' naumt
skömmtuð.
Ég nefni hafnamál, sem hækka
úr250 þúsundum í tæpar400 millj.
Stór hluti af þessari fjárhæð fer til
skuldajöfnunar við sveitarfélögin en
það rýrir ekki raungildi hækkunar
framlags.
Ég nefni skólamálin, hækkun til
grunnskóla frá frumvarpinu, sem
gerði ráð fyrir 200 millj. til grunn-
skóla, er 135 milljónir, í 335 mill-
jónir. Þettaerruunhækkun.scmcr
mikilvæg cnda þótt þessi mála-
flokkur sé enn langt á eftir þörf
framkvæmda til að mæta þörfum
og kröfum tímans fyrir kcnnslu-
rými.
Sérstaklcgu stendur ríkið illa
gagnvart sta-rstu sveitarfélögun-
um, þar á ég við Reykjavík og
þéttbýlissvcitarfélögin í Reykja-
neskjördæmi. Or þessu þarf aö
bæta, en til þess þarf miklu mcira
fjármagn. Minni sveitarfélögin út
utn allt land hafu hins vegarerfiðari
greiðslustöðu, og þola enn verr bið
cftir fjármagni í þcssar fram-
kvæmdir. Fjárlög hafa ávallt tckið
tillit til þcssa.
Ég vil vekja athygli á mikilli og
vaxandi þörf fyrir byggingu fþrótta-
mannvirkja, ekki síst úti á landi.
Þctta cr mál sem vcrður aö fá mciri
forgang, cn vcrið hefur til þcssa.
Aöstöðulcysi fyrir íþróttaiðkun cr
citt af stærri vandamálum hvað
varðar búsctu í landinu. Úr þcssu
vcröur að bæta á næstu árum, ef
ckki á að hljótast þjóðfélagslegt
tjón afog meiri byggðaröskun.
Til uppbyggingar heilbrigðis-
kcrfisins vantar mcira fjármagn.
Ljósi punkturinn í þcssum málum
cru hcilsugæslustöðvarnar scm
komnar cru í öll umdæmi í landinu
og hafa skapað ómctanlegt öryggi
um land allt.
Ég tcl hins vcgar áhyggjucfni,
hvcrsu hægt gcngur tiö byggja upp
fullnægjandi aöstöðu í ríkisspítöl-
um hér í Rcykjavík. Aðstaðan t.d.
á Landspítalanum fullnægir engan
veginn kröfum tímans í mörgum
grcinum. K-byggingin cr langt á
eltir áætlun. Það má að mínu mati
ckki dragast lengur, að finna lausn
til að Ijúka þessum brýnustu fram-
kvæmdum. Ég legg til að þctta
vcrði algjört sérverkcfni stjórn-
valda og fjárvcitinganefndar á
næsta ári.
Fyrir 3. umræðu verða fjölmörg
mál til mcöfcrðar í fjárveitinga-
ncfnd. Allar B hluta stofnanir,
tckjuáætlun, landgræðsluáætlun,
Þjóðleikhúsið, Aburðarvcrksmiöj-
;in, sveitarafvæðingin, fjárhags-
vandi hótcla, íþróttahrcyfingin svo
citthvað sé nefnt.
Það cr von okkar, að takist að
afgrciða fjárlög fyrir árið 1988 í
samræmi við markmið ríkisstjórn-
ar og aö ný fjárlög verði þjóðinni
til hagsbóta.
LESENDUR SKRIFA
Fyrirspurn um valdið
hjá ráðherrum
völdin. Hinir þurftu ekki að taka
þátt í málinu og því ekki kallaöir á
slíkan hækkunarfund.
Nu í dag (30. nóv.) var það
tilkynnt í ríkisútvarpinu að ríkis-
sjóður skuldaði bændum 140 mill-
jónir, líka upphæð og hallinn á
ríkisútvarpi 1986. Það fylgdi mcð í
fréttinni, að vcrið væri aö sækja um
það til fjármálaráðuncytis, að það
veitti iicimild til þcss í fjárlögum að
útvega fé til þcss að grciða bændum
ncfnda upphæð. Því lcyfist mér að
spyrja, hefur landbúnaðarráðherra
ckki lagalegan rétt til þcss að láta
grciða bændum nefnda upphæð?
Hefur hann ekki sama vald og hinn
sem ncfndur er menntamálaráð-
hcrra? Óska eftir svari viö því.
6771-7821
BÓKMENNTIR
illlllllllllílllllllllllUlllilUlllllllllllll
Prestshjónin á Hesti
Svo sem flestir vita, þá vorum við
látin greiða útvarpsgjald fyrir fyrsta
tímabil ársins, janúar, febrúar,
mars, kr. 1.680.00. En útvarpsgjald
fyrir þriðja tímabil, júlí, ágúst og
sept., kr. 2.822.00. Með slíkri hækk-
un á útvarpsgjaldi, verður hún því
fyrir heilt ár kr. 4.568.00. Verður
því útvarpsgjald á heilu ári kr.
11.288.00. Það er meiri hækkun en
á nokkurri annarri þjónustu í land-
inu. Ef verð á vörum og þjónustu
þarf að hækka í okkar landi, verður
það að vera samþykkt af verðlags-
stjóra. En tal og tónar teljast víst
ekki tilheyra vöru né þjónustu.
Samkvæmt nýjustu heimildum
mun sú einfalda verðbreyting,
hljóða á þá leið, að útvarpsstjóri
leggi fram tillögu til menntamálaráð-
herra, hvert útvarpsgjaldið skuli
vera, þar sjálfur ráðherra samþykkir
þá þegar. Það virðist vera vandalítið
verk að vera menntamálaráðherra á
þessu ári, þar hann getur sett nafnið
eitt undir slíka hækkun, þar halla-
rekstur hjá þessu fyrirtæki, fyrir
hvern starfsmann, á liðnu ári 1986
reyndist vera röskar 480.000.00,
krónur fjögur hundruð og áttatíu
þúsund. Samþykkt án athugunar
hvernig starfinu er stjórnað. Mikil
eru völd hjá slíkum ráðherra, ef þau
munu rétt reynast. En í blaðafréttum
á síðastliðnum vetri, var frá því
skýrt, að útvarpsráð hefði sótt um
hækkun á útvarpsgjaldi til þáverandi
ríkisstjórnar, þar sem hún hefði
neitað allri hækkun, á þeim forsend-
um, að slík hækkun yrði að fara inn
í vísitöluna, með sinni alþekktu
hækkun. Þarna hafði einn ráðherra
Ár og dagur I víngar&l drottins
100 ára mlnnlng
séra Elrlks V. Albertssonar dr. theol.
og 96 ára minnlng konu hans
Slgrl&ar Björnsdóttur
Hörpuutgátan
Það eru börn þeirra hjóna sem
standa að þessari minningarútgáfu
og hafa haft þar ritstjórn alla. Hér
eru teknir upp kaflar úr minninga-
bók sr. Eiríks og líka úr minningum
Sigríðar. En auk þess skrifar Jón
Eiríksson um æskuheimili þeirra
systkina og er það nálægt því að vera
fjórði hluti bókarinnar.
Enn eru þarna nokkrar minninga-
greinar um þau hjónin.
Séra Eiríkur Albertsson skrifaði
doktorsritgerð sína um Magnús Ei-
ríksson, sem átti engan veginn
samleið í guðfræðinni með jafnöldr-
um sínum né seinni kynslóðum. En
auk þess stóð hann framarlega þar
sem frelsiskröfur voru gerðar og
fremsti maður um öll Norðurlönd að
heimta rétt kvenna. Sjálfur var sr.
Eiríkur lærður vel og merkur kenni-
maður. Minningabók hans er löngu
uppseld. Prestsfrúin á Hesti, Sigríð-
ur Björnsdóttir frá Miklabæ, var
merkiskona, ritfær vel og skáldmælt
og áhugasöm um félagsmál. Það er
því engan veginn tilefnislaust að
minningu þeirra hjóna er á lofti
haldið með þessu minningarriti. Og
vissulega er það mjög vel læsileg
bók.
H.Kr.