Tíminn - 03.03.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 03.03.1990, Blaðsíða 1
T 3.-4. MARS 1990 Æskuást Gísla Brynjólfssonar Voríð 1844 kom sextán •ára piltur úr Bessastaöa- skóla heim í hús móður sinnar í Reykjavík. Hann hét Gísli Gíslason, piltur fríður sýnum, gæddur ágætum gáfum og djúpt snortinn af skáldskapar- anda síns tíma. Faðir þessa pilts, séra Gísli Brynjúlfsson á Hólmum, lærdómsmaður mikill og afbragð annarra manna að gáfum, hafði drukkn- að í Reyðarfirði, áður en sonurínn fæddist En móðir hans, Guðrún Stefánsdóttir, amtmanns á Möðruvöllum, Þórar- inssonar, fómaöi honum síðan allrí ævi sinni og sá hann seinast deyja úti í Kaupmannahöfn, 61 árs gamlan. Pilturínn, sem kom heim til móður sinnar í Reykjavík úr Bessastaðaskóla voríð 1844 var sá sem við þekkjum sem skáldið Gísla Brynjúlfsson, dó- sent við Kaupmanna- hafnarháskóla. Dóttir dómkirkjuprestsins Um þessar mundir var séra Helgi G. Thordersen dómkirkjuprestur í Reykjavík og hafði verið það í nær áratug. Hann bjó utan við bæinn vestur í Landakoti, þar sem hann hafði látið reisa timburhús sem þótti vegleg bygging í þá daga. Kona hans var Ragnheiður Stefánsdóttir, amtmanns á Hvítárvöllum, Stephen- sens og var hún því frændkona skólapiltsins unga. Ólafur stiftamt- maður Stefánsson, afi hennar, og Sigríður Stefánsdóttir, langamma piltsins, voru systkini. Prestshjónin í Landakoti áttu tvö börn, Ástriði og Stefán, og var son- urinn um það bil tveimur árum yngri en Gisli, en dóttirin rúmum tveimur árum eldri — nítján vetra þetta vor. Það segir sig sjálft að milli heimila prestshjónanna og prestsekkjunnar frá Hólmum hefur verið náinn kunn- •. Biskupsstofan í laugamesi 1836. Hér bjó Astríður, þegar Gísli sagöi upp tryggöum viö hana. ingsskapur. Þurfti frændsemin þar ekki einu sinni til að koma, því Reykjavík var ekki fjölbýl í þá daga og fyrirfólkið hélt hópinn. Þar að auki bjó ekkjan með son sinn í bæ við hliðina á prófastshúsinu, svo að unglingarnir hafa áreiðanlega leikið sér saman öllum stundum og gengið út og inn hvor hjá öðrum. Þegar hér var komið sögunni hafði Gísli verið þrjá vetur við nám í Bessastaðaskóla og átti eftir einn vetur til þess að geta tekið stúdents- próf. Þetta síðasta ár höfðu nýjar kenndir farið að hreyfa sér í brjósti hins unga manns og eina nótt, þegar hann hafði gengið úr Reykjavík fyrir innan voga til Bessastaða með Grími stúd- ent, syni Þorgríms, gullsmiðs og bryta á Bessastöðum, hafði hann leitt talið að Ástríði, frænku sinni, prófastsdótturinni í Landakoti. Hann bauðst til að gefa vini sínum, hinum glæsilega stúdent, sem verið hafði mörg ár í Kaupmannahöfn, þessa ungu stúlku, ef hann fengi sjálfur að sitja einhvers staðar hjá og horfa á hana og vita hana hamingjusama. Og þar kom tali þeirra að Gísli sagði vini sínum hug sinn allan: Hann hafði fest ást á Astríði. Bréfáfrönsku Gísli hefur vafalaust hlakkað mjög til heimkomunnar vorið 1844. Sóleyjarnar á Landakotstúninu hafa brosað fagurlega við hinum unga manni, en meiri athygli hefur hann þó veitt brosi Ástríðar. Við vitum að vísu ekki til hlítar hvernig Ástríður hefur litið út þegar hún var nítján ára. Hún mun þó hafa verið fríð sýn- um, grönn og spengileg, dökkblá- eygð og án vafa mjög glæsileg stúlka. Hún hafði notið besta upp- eldis sem völ var á, lék á píanó og gítar og kunni nökkuð í þýsku og frönsku. Engum vafa er bundið að hún hefur verið háttprúð og fáguð í framgöngu og barnslega saklaus í fyrstu þrá síns unga hjarta. Um veturinn hafði Gisli fengið æskuskáldsögu Goethes, „Die Lei- den des jungen Werthers", á frönsku lánaða í bókasafninu. Þegar hann las þá kaflana sem hrifu hann mest varð honum hugsað til Ástriðar. Þegar hún kemur til hans í dýrð þessara vordaga og biður hann að skrifa í minjabókina sína, notar hann tækifærið. Um leið og hann skilar minjabókinni færir hann henni einn- ig sögu Goethes. Unga stúlkan fagnar gesti sínum vel, tekur í hönd honum og getur ekki leynt gleði sinni, og í fögnuði sínum yfir þessum viðtökum les hann fyrir hana kafla úr sögunni. En þegar hann hrósar fegurð skáldskap- arins sem mest, bregður hún fyrir sig glettni og segir að sér þyki þetta ekkert fallegt. Samt fer hann ofur- glaður af fundi hennar og hugsar lengi um það hvernig hún rétti hon- um höndina og hvernig hún horfði á hann. Þegar hann fer á fætur á morgnana og ætlar að lesa eitthvað, verður honum tíðlitið út á hlaðið og túnið, og þegar hann sér henni bregða fyrir, fleygir hann bókinni og flýtir sér til hennar. Síðan situr hann hjá henni, en hún tekur til að sauma eða teikna eða leika á píanóið. Og fagnandi rödd í hjarta hans hrópar: Hún veit að ég elska hana! Varla geymirfyrri öld rómantískari ástarsögu, enfrá- sögnina um kynni þeirra Gísla Brynjúlfssonar og Astríðar biskupsdóttur í Landakoti En svo koma efasemdirnar og hann reynir að knýja á til þess að vita vissu sína. Þá svarar hún með tárvot- um augum að henni þyki vænt um hann eins og bróður sinn. Það þykir honum ekki uppörvandi svar: „Æ, það er ekki ást." Stundum tala þau saman frönsku og hann sækir af ákefð á fund frönsku fiskimannanna, sem oft eru á ferli um bæinn, svo hann æfist við að ná sem bestum tökum á málinu, sem þau skilja, en aðrir ekki. Hann skrifar henni líka bréf á frönsku og færir henni það sjálfur. Nokkru siðar getur hann ekki á sér setið að spyrja hana hvort hún hafi lesið bréfið. „Nei", svarar hún. „Það er betra fyrir okkur bæði að ég lesi það aldr- ei. Eg brenndi það." Særður og móðgaður fer hann brott, því hún hefur forsmáð bréf hans. En hann kemur aftur. Hann sit- ur hjá henni þegar hún er að greiða sér og sækist eftir hverju hári sem losnar úr haddinum og geymir. Næst biður hann hana að gefa sér ofurlít- inn lokk — segist bara eiga þrjú hár af henni. Við þetta vöknar henni um augu og hún lofar honum lokkinum. Þá er hann glaður. Hún á í stríði við sjálfa sig — skyldi hún þá elska hann? Svo er hún einn daginn að pukrast með stokk, sem hún lærur sér sýni- lega annt um. Hún hættir ekki íyrr

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.