Tíminn - 28.07.1990, Blaðsíða 1

Tíminn - 28.07.1990, Blaðsíða 1
28.-29. júlí 1990 fil . issslBN^ÍlsS Þegar Holadom- kirkja var reist „Margur af fávísum almúga hafði knurrað og illa mælt fyrir Hóladómkirkju byggingarverki," enda voru bændur skikkaðir til að reisa hana kauplaust. Fyrsta viðarstofan á íslandi var reist á Hólum árið 1313, en það var Auðunarstofa Auðuns biskups rauða. Auðun hafði ætlað sér að gera kirkju af steini á Hólum, en gafst upp á þeirri fyrirætlan, og var það mjög miður, því miklu hefði saga íslenskr- ar húsagerðarlistar orðið auðugri þá. Samt fór það svo að fyrsta steinkirkjan í landinu reis á Hól- um, þótt ekki yrði það fyrr en rúmum fjórum öldum eftir daga Auðuns. Aðdragandinn og byggingar- verkið allt er forvitnileg saga og verður hún nú rakin hér og er frásögnin í megindráttum eftir Þorkel Jóhannesson. Hóladómkirkja var annað steinhúsið sem á íslandi reis, en hið fyrsta var Viðeyjarstofa, sem kunnugt er. Víkur nú sögunni til biskupstíðar Gísla Magnússonar á Hólum. Merkasta framkvæmdin á biskups- árum Gísla Magnússonar var smíð dómkirkjunnar, þeirrar er enn stend- ur á Hólum. Eftir fráfall Halldórs biskups Brynj- ólfssonar var húsum öllum á biskups- setrinu skilað í hinu versta standi. Álag, sem greiða árti, galst í misjöfh- um aurum, sumt í lítt útgengilegum bókaupplögum. Voru því lítil sem engin efhi fyrir höndum til þess að endurreisa staðinn og dómkirkjuna og vegna harðærisins var sýnt að ekki mundi úr rakna fyrst um sinn og horfði hér til vandræða. Var ástand þetta fúllkunnugt stjórninni og svo Gísla Magnússyni sjálfum, enda skoraðist hann svo fast undan þvi að taka við biskupsdómi, er til Kaup- mannahafhar var komið, að lengi vetrar var fullkomin óvissa um hvernig þetta réðist. Ludvig Harboe, sem jafhan'var mjög riðinn við ís- lensk kirkjumál og átti mikinn þátt í því að Gísli var utan kvaddur, taidi að full vorkunn væri á því þótt Gísli væri tregur til þess að taka við bisk- upsdæminu og er efalaust að bæði Harboe og kirkjustjórnarráðið urðu að heita honum afdráttarlausu full- tingi til þess að reisa staðinn úr rúst- um áður en hann játaðist undir þann vanda að takast biskupsembættið á hendur. Nóg af fallegum, rauðum sandsteini Þegar Gísli biskup kom að Hólum haustið 1755 var aðkoman líkust til öllu verri en hann hafði þó vænst. Dómkirkjan var forn orðin, reist á ár- unum 1625-1627 og þótt hún væri af sumum talin nokkuð stæðileg enn, var fullkomið álitamál hvort það myndi borga sig að kosta til hennar mikilli aðgerð og dýrri. íbúð biskups- ins sjálfs var alls kostar óviðunandi. En við þetta varð hann að una hinn fyrsta vetur, í þeirri von að kirkju- stjórnarráðið sæi ráð til þess að bæta úrvandræðum þessum. í febrúar 1756 tók Harboe biskup sæti í kirkjustjórnarráðinu og ekki löngu síðar tók ráðið að velta því fyr- ir sér með hverju móti unnt myndi að endurreisa staðinn á Hólum og þá fyrst og fremst sjálfa dómkirkjuna. Var loks til ráðs tekið að biðja kon- ung að skipa svo fyrir að gjalda skyldi eða gefa af hverri kirkju í Dan- mörku og Noregi 2 mörk til bygging- ar dómkirkjunni á Hólum. Myndi á þann hátt fást um 500 rd. Var þetta að' ráði gert og svo til ætlast að fé þetta yrði handbært vorið 1757. Var bisk- upi tilkynnt um þetta með bréfi 18. maí 1756. Um haustið ritaði Magnús amtmaður Gíslason kirkjustjórnar- ráðinu skýrslu um þetta rriál. Aætlaði hann að ný dómkirkja úr timbri myndi kosta rúml. 2161 rd., en ef hún væri gerð úr steini myndi hún verða nokkru ódýrari, 1709 rd., því að á Hólum væri nóg af fallegum rauðum sandsteini nærtækt. Má kalla áætlun amtmanns í skrítnara lagi. En kirkju- stjórnarráðinu leist vel á þetta og féllst á að kirkjan yrði af steini ger. Fékk það síðan generalmajor de Thurah, hinn fræga húsameistara konungs, til þess að gera uppdrætti Hóiadómkirkja þótti hlö veglegasta hús og er enn.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.