Tíminn - 15.02.1991, Side 10

10 Tíminn
Föstudagur 15. febrúar 1991
MINNING
Hjónaminning
Anna Kristín Bjömsdóttir
Fædd 4. júlí 1894-Dáin 21. júní 1990
Sveinbjöm Pétursson
Fæddur 13. júlí 1890 - Dáinn 19. apríl 1990
Þau bjuggu í Innribænum. Undirrit-
aður kíkir inn í minningar æskudaga.
í Innribænum er allt fágað og prýtt,
hvergi sést fis né ryk. Snaraðar þiljur,
slitin stigahöft af umferð margra kyn-
slóða, skarsúðin í baðstofuloftinu
uppi, sligaðar gluggakistur, slitin og
gisin fjalagólfin. Allt er hvítskúrað. Á
gólfum í eldhúsi og gangi eru hreinir
strigapokar. Múrpípa úr leirrörum við
eldavélina, snöruð undan sligun
gamla bæjarins, sprungin, og mynd-
ast þrálátur sótleki. Þau eiga borð og
stóla. Önnur húsgögn eru mest kistl-
ar og koffort Veggina prýða inn-
rammaðar forsíður danskra tímarita,
myndimar eru af glöðum bömum og
fallegum kisum. Rúmábreiðan í bað-
stofunni er fi'n og þar og í stofunni
niðri gefur að líta litfagrar skeljar og
ýmislegt skraut sem maður er feim-
inn við. Enda kem ég sjaldan í þær
vistarverur. í eldhúsi og kamesi er ég
hagvanur. Ég kný ekki dyra, paufast
inn úr skúmum, um göngin með
skellihurðum gegnum vegginn, inn í
eldhúsið. Við blasir birtan úr smárúð-
óttum glugga í djúpri veggjartóft og
ber birtu f eldhús og kames. Hún
stendur í birtunni, hallast að borð-
rönd og grófir bambusprjónar ham-
ast í lopanum. Hún situr sjaldan en
stendur svona viö vinnu sína á öðmm
fæti, hinn á rist þess sem hún stendur
í.
Hún hefur alltaf haft ánægju af smá-
bömum og mörg passað. „Strákaling-
ur“, ,jSteppuskinn“ eru hennar gælu-
orð. Ég er enn heimagangur þótt mér
sé ekki lengur í minni þegar hún var
dagmamma mín og það var áður en
það starfsheiti varð til. Ég er orðinn
feiminn að bera upp erindið sem mér
var áður tamt: ,Ánna, viltu gefa mér
köku?“ Hún gerir bón mína. Svarar
sinni sérkennilegu, önugu rödd.
Þannig er það bara, bak við er bæði
kímni og hlýja. Kökumar segir hún
vera ffá jólabakstrinum frá í fyrra og
þetta er á haustmánuðum. Gyðinga-
kökumar em bestar, stökkar og góm-
sætar, sumar með gati í miðjunni. Ég
hef alltaf dáðst að henni. Hún er svo
fríð, smávaxin, teinrétt, hárið með
mógulum blæ myndar bylgjaða um-
gjörð um andlitið, þykkar fléttur
vafðar um höfuðið eða í hnút í
hnakka. Slegið nær hárið niður í
mitti. Göngulagið er líðandi mjúkt,
tifar handleggjum. Léttklædd úti á
sumrin hoppar hún yfir föngin í röð á
túninu. Á vetuma úti klæðist hún
blárri kápu þykkri með brúnum loð-
kraga, tígulega fögur, aldrei sem þá.
Að bæjarbaki stendur lítil timbur-
skemma. Þar inni finn ég mann við
iðju sína. Hann smíðar tunnu. Verk-
færin hans em öll á sínum stað. Þau
em máluð hvar sem ekki em á þeim
slitfletir. Ég á útskorið púlt eftir hann
þó hann fáist lítið við útskurð. Ég á
heilt stóð hrossa eftir hann. Kláramir
hafa kolsvört augu úr skotthúfu-
prjónum. Sumir em grábláir á litinn
eins og tunnumar. Ósköp hefur hann
áttafþessari grábláu málningu. Sum-
ir kláramir draga kerru og em
gegnsplittaðir við kjálkana. Þannig á
það að vera þó mér eldri strákar gagn-
rýni það rökfræðilega séð að gegnsp-
litta klárana svona. Ég fæ að tálga
spýtu litla stund og kannski dálítið
kjass og klapp á kollinn um leið og
hann stjakar mér út fyrir og skellir
aftur. Utantúns stendur fjárhúskofi
hans. Heflaðir viðir og smekklegur
frágangur bera merki um haga hönd
og snyrtimennsku. í nausti stendur
bátur hans, Venus. Grár á litinn,
öðmvísi en allir aðrir bátar. Við sjóinn
stendur hjallur hans, oft ilmandi af
harðnandi fiski. Hann er alltaf snyrti-
Iegur til fara. Stórskorið andlitið með
klumbunefi, beinaber, teinréttur, há-
vaxinn, skálmar álútur, stórstígur, ber
hvolpana.
Hann á merkileg stígvél, spennt um
lærið ofan við hné, hvorki lágstígvél
né bússur, trúlega keypt í erlendri
höfti. Þau koma sér vel þegar hann fer
að smala, sjórinn og drullan ganga
höfðinu hærra þegar hann göslast yf-
ir vogana, án þess hann óþrífi sig.
Enginn er hans jafnoki í gösli. Hann
hóar að fénu skerandi hljóðum þess
er heyrir ekki sína eigin rödd.
í daglegu tali hétu þau Anna Bjöms
og Bjössi P. Þau kynntust í Látmm og
giftu sig í Reykjavík 12. júní 1920.
Þau streyttust ekki við ábúð eða
eignasöfhun, en bjuggu í hús-
mennsku langa ævi. Verðugir fulltrú-
ar þeirrar stéttar sem áður var algeng
í sveitum. Þeir síðustu hér um slóðir.
Byggðu sína afkomu á iðni, nýtni og
nægjusemi. Háð þeim sem meira
máttu sín og lögðu á móti það lið-
sinni sem í þeirra valdi stóð. Þau vom
26 ár í Skáleyjum, 20 ár í Svefneyjum,
16 ár í Flatey og þá í ellinni í eigin
húsnæði. Böm áttu þau ekki, en fóst-
urböm þeirra, Árni Bergmann Þórð-
arson og Ólöf Hannesdóttir, ólust upp
í Skáleyjum.
Bjössi P. var Svefneyingur, 6. í röð 8
bama Péturs Hafliðasonar í Svefneyj-
um og k.h. Sveinsínu Sveinsdóttur
frá Vesturbúðum í Flatey. Pétur var
sjómaður og þau bjuggu á fjórðungi
Svefneyja, jafhan við heidur þröngan
efnahag. Fóm í húsmennsku í Látr-
um og þar hélt Bjössi heimili með
móður sinni eftir að hún varð ekkja
1910.
Hann kynntist flestum þáttum hús-
mennskunnar, fyrst áraskipum, síðan
á þilskipi frá Flatey og var svo margar
vertíðir á togaranum Skallagrími við
útgerð Kveldúlfs.
Á Skáleyjarámnum var hann oftast á
sjónum á veturna. Hluta úr summm
fór hann í kaupavinnu, oftast að
Brekku í Gufudalssveit, eða krafsaði
dún fyrir bændur. Þess utan dútlaði
hann að sínu. Heyfeng handa 20
kindum snapaði hann hingað og
þangað, flutti að á Venusi. Konan og
bömin þurrkuðu heyið á túnbleðlin-
um við fjárhúsið og sinntu fénu þegar
hann var á sjónum.
Marga lúðuna dró hann á Venusi og
sótti til fiskjar frá Bjameyjum á
haustin. Venus hafði bensínvél. Gang
hennar prófaði hann með því að
bregða hendi yfir púströrið. Heymina
missti hann á fimmtugsaldri. Sér-
grein hans í smíðum var stafaflát,
mjaltafötur, þvottabalar, blöndukútar,
vatns- og súrmatarkeröld hans vom
þekkt víðs vegar. Höldur á mjaltaföt-
um tengdi hann fötueymnum með
hvalskíðum. Balaeymn vom sniðin í
þægilegt grip, markað fyrir hverjum
fingri. Mörg vom flátin skreytt þann-
ig að járngjarðimar höfðu annan lit
en stafimir. Þar sem liðs var þörf, s.s.
við að setja bát eða reka fé í aðhald,
var hann jafnan fyrstur manna á vett-
vang og rak á eftir. Gekk að verki með
„súper“ togarakrafti, púandi belgdum
gúl. Togarajaxlinn sífellt að blása frá
sér ágjöfinni.
Á sjónum kynntist hann háska og
erfiði. Stundum var siglt með aflann
og hann kom á erlendar hafhir. Úr
ferðum sínum færði hann margt
gagnlegt heim. Á landamæmm lífs og
dauða stóð hann með áhöfninni inni-
lokaðri í lestinni, í lengri tíma í skip-
inu á Iögginni við að færa til farminn,
lengst af í algjöru vonleysi í ofsaveðri
út af Faxaflóa. Vestur á Hala tók hann
út og taldi sig hafa lent undir kjöl.
Fjölskyldan kynntist kvíðanum. Fóst-
urdóttirin gaf Slysavamafélagi ís-
lands sína verðmætustu eign, í ein-
lægni barnsins, túkallinn sem lækn-
irinn gaf henni.
Heyrnarleysið og umsetin pláss á
Reykjavíkurtogumnum á kreppuár-
unum lögðust á eitt og ráku hann
endanlega í land. E.t.v. olli heyrnar-
leysið nokkm um alla þá beiskju sem
jafnan inni fyrir bjó í bland við eðlis-
læga spaugsemi. Orðheppinn og
glöggur á snögga bletti náungans
haföi hann sér að tómstundagamni
að skrifa kunningjunum. í bréfunum
steig æringinn villtan dans við beiskj-
una. Skaplyndi viðtakanda réð mestu
um hvort meira kitlaði taugar hláturs
eða vandlætingar. í Svefneyjum var
hægra um heimatökin til heyskapar
en í Skáleyjum. Hann hætti að fara í
kaupavinnu. Seldi bátinn. Aldur
færðist yfir.
Anna Bjöms var frá Hólum í Reyk-
hólasveit. Næstelst 14 barna, sem 10
náðu aldri. Foreldrar vom hjónin
Ástríður Brandsdóttir frá Hlíð,
Þorskafirði, og Björn Björnsson sem
átti rætur beggja megin heiða við
Húnaflóa og Breiðafjörð. Hún kynnt-
ist í æsku mikilli fátækt. M.a. minnist
hún þess að þau systkinin vom bara í
rúminu meðan þvegið var af þeim,
því þau áttu ekki til skiptanna. 11 ára
fékk hún vist í Látmm og var lítið
heima eftir það. í Látmm taldi hún
sig hafa fengið þá mennt til munns og
handa sem hún síðan bjó að. Auk þess
fór hún vetur til matreiðslunáms í
Reykjavík áður en hún gifti sig.
Hún var afkastamikil prjónakona.
Hann fór með prjónles hennar í kipp-
um, sokka og vettlinga, og seldi tog-
arakörlum. Heim kom hann með
filmur og plötur. Hún átti myndavél
og grammófón. Þessi kona, sem vel
þekkti fátækt og eríiði, leyfði sér að
kosta nokkm til tómstundagamans.
Myndavélar vom ekki orðnar al-
menningseign og því er það hennar
verk að margt er til á myndum sem
annars væri ekki.
Til var að hún keyrði grammófóninn
fyrir dansi þó ekki væri það oft. Má
vera að hún hafi verið gott efni í nú-
tíma plötusnúð. Hún gaf gaum að
fegurð umhverfisins, kom kannski
hlaupandi til að vekja athygli á hyll-
ingunum eða tíbránni. Þar sem öðr-
um var umhverfið grátt fann hún lit-
fagrar skeljar og steina, sem hún
skreytti heimili sitt með. Eftir að
hann hætti ferðum dróst saman sjó-
vettlingasala hennar. Hún komst upp
á Iag með að prjóna lopahosur. Þær
urðu víða þekktar, fínar, hlýjar, notað-
ar til spari, því þær vom ekki slit-
sterkar.
Hún var eyrun hans. Hann las af vör-
um hennar, eða hún skrifaði með
fingri á handarbak sér. Hann las jafn-
óðum hálfar setningar og skildi af-
ganginn.
Lítum inn til þeirra í Vinaminni við
Hafharsundið í Flatey. Segjum að lið-
in séu 30-35 ár frá því sem ég sníkti
köku í Innribænum og tálgaði spýtu í
skemmunni. „Sælnú, vinur,“ segir
hann í gættinni. „Gebbðonum kaffi,“
hrópar hann iinn. „Mér leiðist þessi
hávaði," segir hún og ber á borð.
Hann kemur með vindil og snafs.
Sjálfur hefur hann alla tíð verið hófs-
maður á áfengi en hefur gaman af að
gefa út í kaffið. „Þetta er helvískur
glussi," segir hann og snarar pyttl-
unni á borðið. „Það er Ijótt að gefa
honum svo mikið að hann finni á
sér,“ segir hún. Sami hreinlætis- og
snyrtimennskubragurinn og áður.
Veggi, hillur og borð prýða fjölskyldu-
myndir og fjöldi krosssaumsmynda
hennar sjálfrar. Steina- og skeljasafn
hefur stóraukist. Góð húsgögn, eng-
inn fátæktarbragur. Iðn hans hefur
dregist saman, situr mest og tálgar í
eldhúshlýjunni, sjóndapur. Fuglar
hans og hestar hafa grófari svip en áð-
ur. Enn er hann allt í senn: spaug-
samur, skömmóttur, kvartsár, iðju-
samur, veitull. Fáeinar kindur og
hænsni í kofum, síðasti bústofninn.
Hvert sinn sem Baldur leggst að er
hann fyrstur á bryggjuna, hátt á ní-
ræðisaldri. Leiðist honum að bíða
brottfararr biður hann einhvem að
sleppa fyrir sig, þótt enginn hafi falið
honum ábyrgðina.
Búsetu þeirra í Flatey lauk árið 1983
með því að hann lærbrotnaði á eld-
húsgólfinu þeirra. Sjúkrahúsið í
Stykkishólmi varð hans síðasti sama-
staður. Kominn á tíræðisaldur, rúm-
fastur, nær blindur, heyrnarlaus í 50
ár, fylgdist hann með aflabrögðum í
Hólminum og innti frétta heiman úr
eyjum. Aðeins síðustu 2-3 árin fór
raunveruleikinn að fölskvast. Anna
hugsaði sig ekki lengi um haustið
1983. Hún seldi eignina í Flatey og
keypti lítið hús í Hólminum og bjó
þar meðan hún gat. Þangað mun hún
hafa flutt með nokkurri eftirvænt-
ingu. Átti þar vinkonur sem hún
hugði gott til samvista við. Ég vissi að
það varð henni mikil raun að strax á
fyrsta ári hennar þar fluttu þær fyrr
en varði yfir móðuna miklu. Kallið
mikla kemur oft fyrirvaralítið.
Sjúkrahúsið varð einnig hennar síð-
asti samastaður.
Meðan hún bjó enn í húsinu sínu
kom ég til hans í hennar fylgd. Hún
hvarf til hans. Hann kyssti hana blíð-
ur. Sambúð þeirra varð 70 ár. Saman-
lagður aldur 196 ár. Þau ráðstöfuðu
sjálf sínum reitum og mun hún hafa
ráðið mestu um. Dvalarheimilinu
gáfu þau húsið. Sjúkrahúsinu gáfu
þau leitar- eða könnunartæki til
hjálpar heymarskertum eða varnar
heyrnarskemmdum.
Þau áttu góða að sem í minningu
beggja veittu rausnarlega við útför
þeirra. Við útför hans var síðasti snaf-
sinn veittur í hans nafni og þótti vel
hæfa. Ósagt skal látið hvort honum
hefði þótt það hálfgerður glussi og
engum var sá grikkur gerður að hann
fyndi á sér. Vel er að hvers og eins sé
minnst í hans anda.
Með kveðju til fjölskyldna þeirra,
Jóhannes Geir Gíslason
Kvöld-, nætur- og helgldagavarsla apóteka I
Reykjavik 15. til 21. febrúar er I Brelöholts
Apöteki og Apótekl Austurbæjar. Það apótek
sem fyrr er nefnt annast eitt vörsluna frá W.
22.00 að kvöldl tll kl. 9.00 aö morgni virka daga
en kl. 22.00 á sunnudögum. Upplýsingar um
læknis- og lyQaþjónustu eru gefnar i
sfma18B88.
Neyðarvakt Tannlæknafélags Islands
er starfrækt um helgar og á stórhátlðum. Slm-
svari 681041.
HafnarQörður Hafnarfjarðar apótek og Noröur-
bæjar apótek eru opin á virkum dögum frá kl.
9.00-18.30 og til skiptis annan hvem laugar-
dag kl. 10.00-13.00 og sunnudag kl. 10.00-
12.00. Upplýsingar i simsvara nr. 51600.
Akureyrl: Akureyrar apótek og Stjömu apótek
eru opin virka daga á opnunartima búða. Apó-
tekin skiptast á sina vikuna hvort að sinna
kvöld-, nætur- og helgidagavörslu. Á kvöldin er
opiö I þvi apóteki sem sér um þessa vörslu, til
kl. 19.00. Á helgidögum er opiö frá kl. 11.00-
12.00 og 20.00-21.00. Á öðrum tlmum er lyfja-
fræðingur á bakvakt. Upplýsingar eru gefnar i
sfma 22445.
Apótek Keflavikur Opið virka daga frá k. 9.00-
19.00. Laugardaga, helgidaga og almenna fri-
daga kl. 10.00-12.00.
Apótek Vestmannaeyja: Opið virka daga frá kl.
8.00-18.00. Lokaö I hádeginu milli kl. 12.30-
14.00.
Selfoss: Selfoss apótek er opiö til kl. 18.30. Op-
ið er á laugardögum og sunnudögum kl. 10.00-
12.00.
Akranes: Apótek bæjarins er opið virka daga til
kl. 18.30. Opiö er á laugardögum kl. 10.00-
13.00 og sunnudögum kl. 13.00-14.00.
Garðabær Apótekið er opið rúmhelga daga kl.
9.00-18.30, en laugardaga kl. 11.00-14.00.
Læknavakt fyrir Reykjavik, Seltjamames og
Kópavog er I Heilsuverndarstöð Reykjavlkur alla
virka daga frá kl. 17.00 til 08.00 og á laugardög-
um og helgidögum allan sólarhringinn.
Á Seltjamamesl er læknavakt á kvöldin kl.
20.00-21.00 og laugard. kl. 10.00-11.00. Lokaö á
sunnudögum.
Vitjanabeiðnir, símaráðleggingar og timapantarv
Ir i síma 21230. Borgarspitalinn vakt frá kl. 08-17
alla virka daga fyrir fólk sem ekki-
hefur heimilislækni eða nær ekki til hans (simi
696600) en slysa- og sjúkravakt (Slysadeild)
sinnir slösuðum og skyndiveikum allan sólar-
hringinn (slmi 81200). Nánari upplýsingar um
lyfjabúðirog læknaþjónustu erugefnar I slmsvara
18888.
Ónæmisaðgerðir fyrir fulloröna gegn mænusótt
fara fram á Heilsuvemdarstöð Reylgavikur á
þriðjudögum kl. 16.00-17.00. Fólk hafi með sér
ónæmisskírteini.
Seltjamames: Opið er hjá Tannlæknastofunni
Eiðistorgi 15 virka daga kl. 08.00-17.00 og 20.00-
21.00, laugardaga kl. 10.00-11.00. Simi 612070.
Garðabæn Heilsugæslustöðin Garðafiöt 16-18
er opin 8.00-17.00, simi 656066. Læknavakt er I
sima 51100.
Hafharfjörðun Heilsugæsla Hafnarfjaröar,
Strandgötu 8-10 er opin virka daga kl. 8.00-
17.00, slmi 53722. Læknavakt simi 51100.
Kópavogun Heilsugæslan er opin 8.00-18.00
virka daga. Sími 40400.
Keflavik: Neyðarþjónusta er allan sólarhringinn á
Heilsugæslustöö Suðumesja. Slmi: 14000.
Sálræn vandamái: Sálfræðistöðin: Ráðgjöf i sál-
fræðilegum efnum. Sími 687075.
Landspitalinn: Alla daga kl. 15 til 16 og kl. 19 til
kl. 20.00. Kvennadeildin: kl. 19.30-20.00.
Sængurkvennadeild: Alla daga vikunnar kl. 15-
16. Heimsóknartími fyrir feður kl. 19.30-20.30.
Bamaspitali Hringsins: Kl. 13-19 alla daga.
Öldrunariækningadeild Landspitalans Hátúni
10B: Kl. 14-20 og eftir samkomulagi. - Landa-
kotsspítali: Alla virka kl. 15 til kl. 16 og kl. 18.30
til 19.00. Barnadeild 16-17. Heimsóknartími
annarra en foreldra kl. 16-17 daglega. - Borg-
arspitalinn i Fossvogi: Mánudaga til föstudaga
kl. 18.30 til 19.30 og eftir samkomulagi. Á laug-
ardögum og sunnudögum kl. 15-18.
Hafnarbúöin Alla daga kl. 14 til kl. 17. - Hvíta-
bandið, hjúkrunardeild: Heimsóknartimi frjáls
alla daga. Grensásdelld: Mánudaga ti föstu-
daga kl. 16-19.30. - Laugardaga og sunnu-
daga kl. 14- 19.30. - Heilsuvemdarstöðin: Kl.
14 til kl. 19. - Fæöingarheimili Reykjavikur: Alla
daga kl. 15.30 til kl. 16.30. - Kleppsspitali: Alla
daga kl. 15.30 tilkl. 16ogkl. 18.30 til kl. 19.30.
- Flókadeild: Alla daga kl. 15.30 til kl. 17. Kópa-
vogshæliö: Eftir umtali og kl. 15 til kl. 17 á
helgidögum. - Vifilsstaðaspítall: Heimsóknar-
timi daglega kl. 15-16 og kl. 19.30-20. - St
Jósepsspitali Hafnarfirði: Alla daga kl. 15-16
og 19-19.30.
Sunnuhlíð hjúkrunarheimili I Kópavogi: Heim-
sóknartlmi kl. 14-20 og eftir samkomulagi.
Sjúkrahús Kefiavikuriæknishéraðs og heilsu-
gæslustöðvar: Vaktþjónusta allan sólarhring-
inn. Slmi 14000. Kefiavik-sjúkrahúsið: Heim-
sóknartlmi virka daga kl. 18.30-19.30. Um
helgarog á hátiðum: Kl. 15.00-16.00 og 19.00-
19.30. Akureyri- sjúkrahúslð: Heimsóknartimi
alla daga kl. 15.30-16.00 og 19.00-20.00. Á
barnadeild og hjúkrunardeild aldraðra Sel 1:
Kl. 14.00-19.00. Slysavarðsstofusimi frá kl.
22.00- 8.00, slmi 22209. Sjúkrahús Akraness:
Heimsóknartlmi Sjúkrahúss Akraness er alla
daga kl. 15.30-16.00 og kl. 19.00-19.30.
Reykjavík: Seltjamamcs: Lögreglan simi
611166, slökkviliðog sjúkrabifreið slmi 11100.
Kópavogur Lögreglan simi 41200, slökkvilið
og sjúkrabifreið simi 11100.
Hafnarfjöröur Lögreglan simi 51166, slökkvilið
og sjúkrabifreið slmi 51100.
Keflavik: Lögreglan simi 15500, slökkvilið og
sjúkrabill sími 12222, sjúkrahús 14000, 11401
og 11138.
Vestmanneyjar Lögreglan, slmi 11666,
slökkviliö simi 12222 og sjúkrahúsiö sími
11955.
Akureyri: Lögreglan slmar 23222, 23223 og
23224, slökkviliö og sjúkrabifreið sími 22222.
Isafjörður: Lögreglan slmi 4222, slökkvilið slmi
3300, bmnasími og sjúkrabifreið simi 3333.