Tíminn - 02.10.1992, Blaðsíða 4

4 Tíminn
Föstudagur 2. október 1992
Tíminn
MÁLSVARI FRJÁLSLYNDIS, SAMVIHNU OG FÉLAGSHYGGJU
Útgefandi: Tlminn hf.
Framkvæmdastjóri: Hrólfur Ölvisson
Ritstjóri: Jón Kristjánsson ábm.
Aðstoðamtstjóri: Oddur Ólafsson
Fréttastjórar Birgir Guðmundsson
Stefán Ásgrlmsson
Auglýsingastjóri: Steingrfmur Glslason
Skrtfstofur: Lynghálsi 9,110 Reykjavlk Sfml: 686300.
Auglýslngaslml: 680001. Kvöldsfmar: Áskrift og dreifing 686300,
ritstjóm, fréttastjórar 686306, Iþróttir 686332, tæknideild 686387.
Setning og umbrot: Tæknideild Tlmans. Prentun: Oddi hf.
Mánaðaráskrift kr. 1200,- , verð I lausasölu kr. 110,-
Grunnverö auglýsinga kr. 725,- pr. dálksentimetri
Póstfax: 68-76-91
Vinna fyrir vélar
eða fólk?
Þótt þeir séu til, sem telja „hæfilegt atvinnuleysi" eðlilegt
og jafnvel æskilegt ástand til að halda niðri lífskjörum og
kröfugerð, hafa flestir þá skoðun að ekki sé annað sæm-
andi en að næg atvinna sé fyrir alla þá sem hafa getu og
vilja til starfa.
Sívaxandi atvinnuleysi er því mikið áhyggjuefni og það,
sem gerir myndina enn dekkri, er það að allt útlit er á að
skortur á vinnu sé að verða viðvarandi ástand. En það er
ekki unandi við það í fámennu samfélagi í stóru og auð-
ugu landi.
Samdráttar- og hnignunarskeið það, sem nú gengur yf-
ir, hlýtur að kalla á róttækar aðgerðir til að sporna við
þeirri öfugþróun sem bölmóður og vantrú á framtíðinni
leiðir yfír þjóðina. Til þessa hafa núverandi stjómvöld
ekki lagt annað til atvinnumála en niðurskurð og nánas-
arlega sparnaðartilburði.
Sveitarfélög hafa aftur á móti mörg hver lagt fram veru-
legar fjámpphæðir til atvinnutryggingar, því að þar vita
menn að iðjuleysi þeirra, sem vilja vinna, og bætur til
þeirra eru samfélaginu dýrari en sem nemur því sem lagt
er af mörkum til að halda hjólum athafnalífsins gang-
andi.
Nú hefur ríkisstjórnin seint og um síðir boðað að lagð-
ar verði fram nokkrar upphæðir til að bæta atvinnu-
ástandið í landinu. Það, sem helst er er talið koma til
greina, eru auknar vegaframkvæmdir, sem í sjálfu sér
em góðra gjalda verðar, en draga verður í efa að séu eins
atvinnuskapandi og efni standa til. Nútíma vegagerð
byggir á stórvirkum vélum og tæknikunnáttu, en ekki á
fjölmennu vinnuafli. Því vaknar sú spurning hvort til
standi að útvega vinnuvélum verkefni og þeim, sem þær
eiga, umsetningu, fremur en að fækka í hópi atvinnu-
leysingja.
Einnig ber að hafa í huga að sama ríkisstjórn var áður
búin að skera vegaframkvæmdir niður, svo að aukning á
þeim er aðeins að hætta við að hætta þeim niðurskurði
og að öðru leyti sáralítil búbót.
Það hlýtur að vera stefnan að skapa ný störf við nýja og
aukna framleiðslu. Tímabil uppbyggingar húsa og mik-
illa mannvirkja er að mestu liðið, eins og offjárfesting-
arnar eru órækur vitnisburður um. Endurnýjun og við-
hald hefur aftur á móti setið á hakanum og þar eru mik-
il verkefni framundcm. Opinberir aðilar gætu sem best
farið að láta taka til hendi við að halda við og endurbæta
eignir ríkis og opinberra stofnana og margt fleira í þeim
dúr. Viðgerðir og viðhald eru ekkert síður verðmæta-
skapandi en að byggja upp, svo að hér getur sem best
verið um arðbær störf að ræða.
Margt fleira kemur eðlilega til greina þegar meta á
hvernig útrýma á miklu og vaxandi atvinnuleysi, og væri
nær að einhverjir sérfræðingar og ráðgjafar legðu höfuð
sín í bleyti og hugsuðu upp leiðir til að fjölga störfum og
dreifa þeim, í stað þess að hugsa um það eitt að fækka
fólki á vinnustöðum og setja sjálfvirkni og vélar í þeirra
stað og kalla það hagræðingu og sparnað.
Mikil framleiðni og sjálfvirkni véla er góð út af fyrir sig,
en það er öfugsnúinn hugsunarháttur að taka ávallt vél-
ar framyfir fólk. Við eigum ekki að þjóna vélum og
tækni, heldur öfugt.
Fullyrðingar
Raunvenileikinii
Blaðaútgáfa er mikil á íslandi, og
útvarpsstöðvar eru fúrðu margar,
ásamt þeim sjónvarpsstöðvum sem
senda út efni. Það er að vonum að
ýmsir þurfi að láta ljós sitt skína í
öllum þessum fjölmiðlum, bæði
fjölmiðlafólk og allur almenningur.
Sífellt er verið að leita álits á ýmsum
málum í samfélaginu, og almenn-
ingur er krafinn svara við spuming-
um sem bomar em frarn.
Allt er þetta hluti af mannlífinu og
ekkert nema gott um það að segja.
Þetta er hluti af tjáningarffelsinu,
sem er ein af undirstöðunum í því
samfélagi sem við viljum life í.
í allri þessari fjölmiðlaumfjöllun
um hin fjölbreytilegustu mál-
efni, fer ekki hjá því að settar
séu ffam ýmsar fullyrðingar
um hitt og þetta. Sumar þess-
ar fullyrðingar ganga svo aft-
ur og fara að lifa sjálfstæðu lífi ár
eftir ár, án þess að nokkur umræða
fari fram um réttmæti þeirra eða
það sem að baki býr.
Atkvæðaveiðar
Ég hef í nokkur ár haft þann starfa
að vera þingmaður fyrir lands-
byggðarkjördæmi. Ein fullyrðing er
furðu lífseig um þennan hóp manna
og gengur aftur æ ofan í æ í um-
mælum manna í fjölmiðlum. Hún
er sú að þingmenn dreifbýlisins
haldi dauðahaldi í vald til þess að út-
hluta fé til opinberra framkvæmda í
kjördæmum sínum, vegna þess að
þetta sé notað til þess að kaupa fólk
til fylgis við sig. Ég held að ég hafi
síðast rekist á þessa fúllyrðingu í
gær í Alþýðublaðinu í grein þar sem
meðal annars var verið að fialla um
stöðuna í sameiningarmálum sveit-
arfélaga, og þessi staðhæfing kemur
víðar með reglulegu millibili.
Stundum er það fullyrt að þessi ár-
átta landsbyggðarþingmanna komi
í veg fyrir tímabærar úrbætur í
stjómsýslu landsins.
Ég vil því eyða nokkrum orðum að
raunveruleikanum í þessum efn-
um, eins og hann kemur mér fyrir
sjónir.
Ég vann fyrir tveimur árum að því
ásamt fleiri þingmönnum í félags-
málanefnd Alþingis að fjalla um
nýja verkaskiptingu og tekjustofna
ríkis og sveitarfélaga. Niðurstaðan
af þeirri vinnu var sú að samþykkt
var löggjöf um nýja tekjustofna og
verkaskiptingu, sem var til þess að
styrkja fjárhagslega sveitarstjómar-
stígið í landinu. í tengslum við þetta
fór allt vald til þess að ákveða og
kosta byggingu gmnnskóla og dag-
heimila yfir tíl sveitarfélaganna, all-
ur rekstur tónlistarskóla sömuleið-
is, svo stiklað sé á því stærsta.
Hvaðan kom þrýsting-
urinn?
Ég man ekki eftír því, á meðan á
þessari vinnu stóð, að nokkur þrýst-
ingur væri frá þingmönnum lands-
byggðarinnar að halda því valdi,
sem þeir höfðu tíl þess að ákveða
skiptingar á fjármunum til dag-
heimila og gmnnskóla. Hvort
tveggja em þó mikilvægir mála-
flokkar og mikill fjöldi af fólki og þar
með atkvæðum, sem á hagsmuna
að gæta. Hins vegar var þrýstingur-
inn mikill frá ýmsum, sem störfúðu
í tengslum við þessar stofnanir, og
ffá almenningi sem óttaðist þessar
breytingar. Sá óttí hefúr reynst
ástæðulaus og engan hef ég hitt
sem vill breyta þessu í sama horfið
aftur, hvorki þingmenn né aðra,
þótt auðvitað getí þeir verið til sem
em þeirrar skoðunar.
Vegamálin Mekka at-
kvæðaveiðanna?
Vegamál em gjaman tínd tíl í þess-
ari umræðu, og þar er talin Mekka
atkvæðaveiðanna. Fyrirkomulag
þeirra mála er þannig nú, að Alþingi
ákveður heildampphæð til vega-
mála, og skiptíngu þess fiár á milli
kjördæma eftír ákveðnum reglum,
sem miðaðar em við vegalengd í
hveiju kjördæmi, umferðarþunga
og ástand vega. Áætlun er gerð um
þessar framkvæmdir til fjögurra ára
í senn, og Vegagerðin skiptír síðan
fiármunum innan kjördæmanna í
samráði við þingmenn, sem hafa
síðasta orðið um skiptinguna
og geta breytt tíllögum Vega-
gerðarinnar.
Þingmenn einstakra kjör-
dæma hafa yfirleitt lagt sig
ffam um það að ná samkomulagi
um þessa skiptingu í vegamálum og
reyna að skapa frið f sínum kjör-
dæmum um hana. Mér hefur sýnst
að þetta bras sé ekki líklegt tíl at-
kvæðaveiða. Það gengur yfirleitt út
á það að sætta menn við niðurskurð
á áætlunum, sætta menn við að
bíða eftír ffamkvæmdum, og
áherslur á framkvæmdir á einum
stað þýða að aðrir verða að bíða.
Sjálfstætt líf, utan
raunveruleikans
Ég er sem sagt þeirrar skoðunar að
þessi fúllyrðing að þingmönnum sé
svo mikið hjartans mál að skipta fé
tíl opinberra ffamkvæmda til þess
að kaupa fyrir atkvæði, sé meira og
minna úr lausu lofti gripin og lifi
orðið sjálfstæðu lífi utan við raun-
veruleikann. Að skipta takmörkuðu
fé, ákveða forgangsröð og skilja ein-
hveija útundan er ekkert vinsælda-
verk, það er þvert á móti nokkuð
vandasamt og erfitt verkefm.
J.K.