Veðrið - 01.04.1965, Side 28

I stacV þess ætla ég að víkja aftur að ísfúlgunni á Norðurskautshafinu, hreyfing-
um hennar og örliigunt. Áætlað er, að um það bil lielmingur þessa hafs, 4—5
milljónir flatarkílóm., sé þakinn norðurskautsís (polar ice), setn ég áður nefndi
og e. t. v. mætti nefna stórís á vora turígu. Stórísinn myndast umhverfis norður-
skautið, en þangað rekur líka fyrir hægum og óreglulegum hafstraumum mikil
ísfúlga af hafinu norðan Behringssunds og breytist smám saman í þykkan og
úfinn stórís. Af frosti verður iiann vart yfir þrjá metra á þykkt, en á langri leiff
skrúfast hann í hrannir og skrýfist í háar jakadyngjur, sem verða samfrosta. ís-
hellurnar standa því oft 2—3 m upp úr sjó og eru þá ]0—20 m á þykkt. Auk þess
geta verið á þeim margra metra háir ltólar og hrúgöld.
Stórís jjyrpist út um halsbotninn milli Grænlatuls og Svalbarða og sígur suður
með austurströnd Grænlands, unz hann eyðist í Grænlandshafi og viff suðurodda
Grænlands. Dr. Lauge Kock, sem ýtarlegast hefttr skrifað um ísrek viff A.-Græn-
land, segir mikil áraskipti ;tð ísmagni því, sent kemur frá Norffurskautshafinu,
en aflt berst það suður nteff Grænlandsströnd, eins og leiðangrar Rússa hafa hvað
eftir annaff sýnt, en bækistöðvar þeirra á ísnum hefur rekiff af norðurskauti eða
skammt frá því og suffur í Hafsbotna.
]>að er álitið, aff megnið af stórís sé orðið 3—10 ára gamalt, er ]iað kemst út
úr Norffurskautshafinu.
Til affgréiningar frá stórís er talað tnn Síberíuís, en það er lagnaðarís, sem
myndast á stóru svæffi undan strijndum Síbiríu og norffan Svalbarffa og Novaja
Zemlja. Megniff af þessum ís rekur norffan Svalbarða og verður þar samflota
stórísnum suður í Hafsbotna.
Eins og kunnugt er falla margar stórár norffur um Síbiríu til hafs, og myndast
því greiðlega lagnaðarís fyrir ósum þeirra. Að öðru leyti er enginn eðlismunur
á Síbiríuís og stórís, en hinn fyrrnefndi velkist sjaldan lengur en 2—3 ár á Norff-
urskautshafinu. Hann rekur hraffar en stórísinn, og sýndi m. a. ferð Nansens á
Fram og rússncski ísbrjóturinn Sedow, aff straumar eru allharðir á þessum slóff-
um. Jakarnir geta orffiff stórir ummáls á Síbiríusvæffinu, en sjaldan meira en
einn m upp úr sjó. Steinar, mold og rekaviður sjást á ísreki þessu eða sam-
hliffa því.
Loks er kallaffur Svalbarðaís, er myndast á Barentshafi og rekur vestur á bóg-
inn sunnan Svalbarða. Áður fyrr náði ísrek þetta oft saman viff ísbeltiff í Hafs-
botnum, en síðustu áratugi hefur það varla komizt vestur fyrir Svalbarða og
stundum grotnað sundur áður en þaff náði suðurodda landsins.
Vitanlega eru takmörkin milli þessara ýmsu gerffa hafíss hvergi nærri skörp
eða greinileg, en hafísinn er árciffanlega mismunandi bæði aff aldri og útliti. —
Á 1. mynd er sýnd útbreiðsla og afstaffa helz.tu gerffa hafíss eftir uppruna.
I Hafsbotnum norffur hefst síðasti áfangi íssins. Austur-Grænlandsstraumurinn
fellur suður meff A-striind Grænlands og spinnur langan jakatoga úr öllu því
ísreki sem veltur út úr mynni Norffurskautshafsins. Auk þess kemur til lagnaðar-
ís, sem myndast viff sjálfa Grænlandsströnd, brotnar upp og slæst í förina. Uin
hraffa ísrastarinnar mefffram Grænlandsströnd verður ekki sagt með vissu, enda
er hann misjafn. Dæmi eru til þess, að skip hafi rekiff með ísnum 10—12 mílur á
28 --- VEÐRIÐ