Vörður


Vörður - 27.03.1926, Blaðsíða 4

Vörður - 27.03.1926, Blaðsíða 4
? Ö R Ð U R Aíþingi Bankamálln. Stjórnin flytur frv. um Lands- banka Islands, sem er að því leyti í samræmi við frv. meiri- hluta bankanefndarinnar, að gert er ráð fyrir að þjóðbankinn verði seðlabanki. Að öðru leyti er frv. stjórnarinnar í ýmsum höfuðatriðum ósamhljóða frv. nefndarinnar og er gerð grein fyrir því í greinargerðinni: »Frumvarp þetta er að því leyti sniðið eftir frv. meiri hluta milliþinganefndarinnar í banka- málum, að gert er ráð fyrir að landsbankanum verði breytt í seðlabanka. 1 nefndarfrv. er gert ráð fyrir að sparisjóðsdeild bankans fái sjerstakt bókhald, með útlánum og innlánum að- greindum frá seðladeild bankans. Rjett hefir þótt að stiga þetta spor til fulls, og er í þessu frv. gert ráð fyrir að sparisjóðsdeild- in fái algerlega sjerstakanfjár- hag, eins og t. d. veðdeildin. Má þá m, a. greina sparisjóðs- deildina frá bankanum og láta hana halda áfram sem alveg sjerstaka peningastofnun undir annari stjórn þegar bankanum er vaxinn svo fiskur um hrygg að hann þarf ekki lengur spari- fjárins til þess að tryggja sjer þau tök á peningamarkaðinum, sem seölabanka ber að hafa. Þá befir eigi þótt næg ástæða til að fallast á uppástungu nefnd- armeirihlutans um að hverfa frá innlausn seðla með gullmynt, sem hjer er í lögum nú og hcíir verið fram til þessa í öllum myntsamningsríkjum. Norður- landa. Sú sala á gullmiltum, sem meiri hluti nefndarinnar vill setja í stað guliinnlausnar, heflr hingað til naumast verið talin að tryggja guilgildi seðl- anna eins vel og gullinnlausnar- skyldan. Ekki hefir verið tekið upp það atriði úr frv. meiri hl. (5. gr.) að ríkissjóður ábyrgist jafn- an sjerhvert það tap, er skerðir stofnfje bankans. Komi slíkt fyrir, þykir eðlilegra að lög- gjafarvaldið hafi þá óbundnar hendur um það, hvernig ráðið verði fram úr málinu. Að öðru leyti eru ákvæðin um stofnfje og varasjóð tekin eftir frum- varpi meiri hlutans, en þurfa líklega nánari athugunar«. Benedikt Sveinsson fiytur frv. sitt um Ríkisbanka 1 Islands, nýjan sjálfstæðan banka er hafi á hendi seglaútgáfuna. Stjórnin flytur frv. um heimild til að veita gms hlunnindi fgrir- huguðum ngfum banka i Regkja- vík. Vegna hins mikla vaxtar á atvinnuvegum landsins þykir henni nauðsyn á að slík heim- ildarlög sjeu til, ef hlutafjelag kynni að viija stofna nýjan banka. Öll þessi frv. komu 'til 1. umr. nu í vikunni og voru af- greidd til nefndar eftir allmiklar umræður. Eldhnsdagoxinn var á fimtudag. Af stjórnarand- stæðingum talaði Trgggvi Pór- hallsson einn og voru ræður hans venju fremur ljelegar. Tal- aði hann um gengismálið auk þess um ýmislegt smávægilegt. Gátu árásirnar á stjórnina ekki daufari verið úr því að hún á annað borð á andstæðing i þinginu. Grein Árna Pálssonar nm Nols- eyjar-Pál, sem birtist í Skírni í sumar, hefir verið þýdd á ný- norsku og birt í Gula-Tidende. Bjarni Jónsson frá Vogi hefir legið rúmfastur. síðan latist eftir þingsetningu, og var fluttur suður á Vffilstaðahæli um siðustu helgi. Afli hefir verið mjög tregur það sem af er vertíð bæði í Reykjavik og Vestmannaey.um, en ágætur afli á Austfjörðum. Guðmundur Finnbogason sækir um 2 þús.kr. styrk úr ríkissjóði til þess að starta að riti»um eðlisein- kenni lslendiriga, að fornu og nýju, einskonar sálarfræði íslenskrar þjóðar«. Skýrir hann frá-því í umsókn sinni, að hann hafi þegar byrjað að gera diög til ritsins, og geri ráð fyrir að géta lokið því á nokkrum ár- um. »Eðli þjóðar virðist mjer verða fyrst og fremst að ráða af háttum hennar fyr og síðar«, segir í umsókninni, »framkomu hennar jafnt í daglegu Iífi sem á örlagastundum, og af menn- ingu þeirri, sem hún hefur skapað. Verður að rannsaka ýmsar greinir þeirrar menning- ar, svo sem fjelagsskipun, laga- setningu og stjórnmálastefnur, trúarskoðanir og siðafar, tungu, bókmentir og vísindi, listir, íþrótt- ir og skemtanir, iðnir og vinnu- brögð, til þess að finna við- horf þjóðarinnar i þessum efn- um, hvert hun hefir stefnt, hverja leið hún hefir valið, þeirra er áður voru kunnar, hverjar nýjar braulir hún hefir rutt«. Kaupdeílunni lokið. í gærkvöldi kl. 11 náðist loks samkomulag fyrir milligöngu sáttasemjara milli Ólafs Thors og Jóns Baldvinssonar, sem hvor um sig höfðu fult umboð til þess að semjá fyrir aðiiana i kaupdeilunni, Fjelag ísl. botn- vörpuskipaeigenda og Alþýðu- samband íslands, fyrir hönd verkakvennafjel. Framsókn. Lok deilunnar urðu þau, að konur fá 80 aura tímakaup, eins og útgerðarmenn upphaf- lega buðu. Utgerðarmenn höfðu boðið 95 a'nra kaup um tímann þegar unnið er frá kl. 6—8 að kvöldi, en fjellust á að borga 1 kr. Aöalfundur Búnaöarfjelag-s íslands verður haldinn á Egilsstöðum á Völlum, fimtudaginn 17. júní n. k. Fundurinn verður settur kl. 12. á hádegi. Verkefni fundarins er: 1. Skýrt frá störfum, fjárhag og verkefni Búnaðarfjelagsins. 2. Haldinn fyrirlestur um búnað AustfirðÍDga. 3. Rædd ýms búnaðarmál. — Þeir er óska að bera fram einhver málefni á fundinum, tilkynni það búnaðarmálastjóra fyrir fundardag. 4. Kosinn fulltrúi og varafulltrúi á Búnaðarþing, til næstu 4 ára. Kosningarrjett hafa fjelagar Búnaðarfjelags íslands. — Allir velkomnir *á fundinn. — Reykjavík, 19. mars 1926. S. Sigurðsson, búnaðarmálastjóri. Munið eftir að hafa ávalt á boðstólum í verslun yðar: Niðursoðið kindakjöt í 1 kgs dósum Niðursoðna kæfu í 1 — — Með þvi styðjið þjer innlendan iðnað og tryggið yður ánægða viðskiftavini. í hverjum kassa eru 48 dósir. Sent út um land gegn póstkröfu. Sláturfjelag- Suðurlands. Reykjavík. Sími 249 (2 línur). Aðrar smávægilegar breytingar frá uppbaflegum tilboðum út- gerðarmanna voru gerðar, en orka þykir tvímælis hvorum aðila þær eru í hag. Þar eð kaupdeilunni nú er lokið, hætta verkamenn samúð- arverkfalli sínu og hafa útgerð- armenn þá einnig að sjálfsögðu afturkallað þær ráðstafanir, sem þeir höfðu gert til andsvara verkfallinu. Eyrarvinnumenn eru þá hinir einu af verkalýðnum hjer, sem ekki hafa enn gengið að kaup- iækkun, og má gera ráð fyrir að samningum við þá haldi nú áfram. Mun mörgum manni ljetta við að heyra að kaupdeilu og; verkfalli sje Iokið, því ekki hefir verið annað sýnt en að ástandið i bænum færi dag- versnandi. Daglega hafa veriö ryskingar og áflog, ýmist niður á hafnarbakka eða á höfuðgöt- unum — og allskonar skríl- menska vaðið uppi. Preotsmiðjan Gutenberg. Tetrarbrant. ' Stjörnuríki, fSStjörimþok**r. Tvær sýnilegar stjöxiiuþolnur. 50. Örskamt fyrir neðan Óríonsbelti, eða Fjósakonur, gefst að lita hvitt, litið blikandi ský. Það er Sljörnuþokan mikla i Órionsmerki. Rjett fyrir norðan miðbaug himins, í stjörnumerki Andromedu, má einnig sjá ljósleita þokuslæðu, allstóra. Það er Andromeduþokan, sem er undraheimur hinn mesti, vegna stærðar og geisimik- iliar fjarlægðar. Eigi getur talist að fieiri stjörnuþokur sjáist með berum augum. En finna má í sjónaukum mitímans undra sæg af stjörnuþokum. jriotelsar ogj tala. 51. Stjörnuþokum skifta menn í flokka sem nefnast: Gasþokur, mgrkur- þokur og Sveipþokur. Árið 4889 vissum menn um 120000 stjörnuþokur. Nú vita menn um alt að því eina miljón. Stjörnuþokur uppgötv- ast sí og æ til viðbótar, jafnótt og sjón- tækin fullkomnast. Vekur það enga at- hygli, nú orðið. Stjörnuþokur geyma alskyns leyndar- dóma, sem torsótt er að skygnast inn f. Gasþoknr. 52. Gasþokur liggja oftast innan Vetr- arbrautar vorrar. Óríonsþokan er gas- þoka. Þær hafa allar stærðir. Sumar myndu að eins fylla rúm sólkerfis vors. Aðrar liggja að baki mörgum stjörnu- merkjum. Fylla þær geisi mikiö rúm, jafnvel svo að ljósárum skiftir á aila vegu. Víðáttumestu þokurnar eru ákaf- lega gisnar og þunnar, svo að víöa grisjar í gegn. Gasþokur hafa afar margvíslegt útlit. Minna sumar á ægileg eldhöf með loga- tungum í allar áttir. Aðrar líkjast skýja- slæðum, sundurtættum í ofviðri. Óskapn- aður er á öllu. Alt ber vitni um ægi- legt uppnám og umturnan. Mögn ver- aldar hamast þar í jötunmóð. Sólkerfi sem þangað berast, ofurseljast eyðing og dauða. Gasþoknr og „B"stjörnnr. 53. Samband er með gasþokum og »B«stjörnum, en óljóst þó. Báðar virö- ast halda sig á líkum stöðum. Þær fara með svipuðum hraða — að oss eða frá. Einnig er litrof þeirra svipað. Halda menn þvi, að »B«stjörnur haflst yíða við i gasþoknm, fremur eD að gasþokan sje langt að baki þeim. Vonlaust er að sjá nokkra gasþoku gangast fyrir, sökum mikillar fjarlægðar og óljósra takmarka. Aftur má yfirleitt reikna út fjarlægðir »B«stjarna. Hafa menn því áætlað fjarlægðir ýmsra þoku- ríkja, af sambandi þeirra við »B«- stjörnur. Öll eru þau fjarlæg mjög. Óríonsþok- an er 600 ljósár frá oss. Þó eru gas- þokur nálægar, móts við sveipþokur, enda er vafasamt hvort þær lúta vorum alheimi. Víðáttumiklar þokur, sem Iikjast daufri ljósri móðu, eru að likindum afarþunnar og kaidar. Vafasamt er.að þær sjeu nema örfá stig yfir fullkominn kulda, sem telst -*- 273 stig. En í nánd við leifar hnatta, sem bruna i gegnum þær, eða þar sem efnin hniklast saman, litur út fyrir óaflátanleg iðuköst og ofsa- hita, þó engi sjáist breyting á neinu sökum þess hve geisi langt út í rúminu þær hafast við. Gasþokur — jaroJ>ol«ir. 54. Vissa tegund af gasþokum nefna menn jarðþokur. Þær eru kringlóttar eða aflangar, eftir því hvernig þær snúa við. Allar virðast litlar ogdaufar.Liggja þær bjer og hvar í rúminu, einkum þó í útjöðrum Vetrarbrautar eða í nánd við hana, enda eru þær álitnar henni háðar, þó að fjarlægar sjeu. Útlit og mælingar leiða i ljós að efn- ismekkir þessir snúast utan um ein- hvern miðkjarna eða miðsól. Má því, ætla að sólkerfi sjeu þessháttar jarð- þokur á einu stigi æfi sinnar. Myrknrþokur. 56. Hjer og hvar um Vetrarbrautina sveima þokur nokkrar er mgr'kurþokur nefnast. Ekki lýsa þær af eigin ramleik, held- ur af endurkasti ljóss, nálægra stjarna. Lítið vita mennn um eðli þessara myrkravera. Útjaðrar mikilla þokurikja eru víða stjörnulausir og myrkir. Einnig halda sumir, að um rúmið sveimi stórir,, dimmir þokubólstrar, eða myrkraríki. sem eigi verður vart við nema hnettir berist þangað inn sem lýsa upp nálæg svæði. Allvíða eru svartir flákar á stjörnu- hvelfingu himingeimsins. Er þar afar- fátt um stjörnur. Hyggja menn að þetta stafi einkum af því að myrkurþokur skyggi á stjörnur sem hafast við utar í rúminu. Loks eru vlða millum stjarnanna langir, svaatir, ranghalar eða gangar. Er þar þá tiðast bjart gasþykni í örðr- um enda ranghalans, en að baki liggur nálega stjörnulaust rúm. Álfta menn að þokubáknið hafi þá á leiðum sinum i rúminu, gleypt i sig heimskerfi þan, sem á vegi þess urðu, en skilið eftir auðn að baki sjer. Þess- kyns þokur eru einskonar »Dauðans englár« sem tortima heilum veröldum á vegferðum sinum i himingeimnum. Framhlið þeirra er logabjört. Þar er ei- lif orusta miilum lifs og dauða. Lýkur þar öllu á einn og sama veg. Þokan sigur áfram og bálið tendrast sí og æ> af nýjum og nýjum sólkerfum, er sog- ast inn í hvirfinguna, en slóð þokunn- ar verður mikil og geigvænleg auðn. Asgeir Magnússon. ¦&:

x

Vörður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vörður
https://timarit.is/publication/375

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.