Heima er bezt - 01.01.1959, Qupperneq 20

sterkur blær ramms og nöturlegs veruleika og drama-
tískur þungi mikilla örlaga. Hef ég síðan vænzt þess,
að frá Lofti kæmi leikrit, þar sem honum hefði tekizt
að skapa heild, sem hefði á sér hin tvennu og tvíeinu
einkenni þessa þáttar. Slíkt leikrit hefur enn ekki séð
dagsins ljós hér á Jandi, en liressandi væri að eitthvert
af Jiinum ungu skáldum tækju liinn hversdagslega, napra
og hrjúfa og um leið örlögþrungna veruleika fastatölí-
um í leikritsformi, svo mjög sem nú er fitlað við vætlds-
verð viðfangsefni í íslenzkum bókmenntum — með er-
lent, óraunhæft og frekar apakattarlegt listrænt föndur
að fyrirmynd. Sum gamanleikrit Lofts hafa skemmt
mér eins og þúsundum annarra íslendinga, og þó að
hann leggi þar einkum áherzlu á að bregða á leilt, er
þar mildð af verulega spaugilegri hugkvæmni og
skemmtilegum tilsvörum, og raunar er þar víða grunnt
á höfuðþáttunum í eðli og skapgerð þessa þjóðkunna
spéfugls, en þeir eru djúp alvara og rótgróin óbeit á
allri ónáttúru, öllu fölsku, lognu og yfirborðslegu og
innileg samúð með hverju því, sem vitnar um eðlilega
tjáningu þess, sem er satt, hreint og upprunalegt í fari
mannanna, öllu, sem gefur rétt til að vona að þeir eigi
almennt, þrátt fyrir öll sín afglöp og öll sín hermilæti,
möguleika á að finna sér hamingju á vettvangi raun-
sannrar viðleitni til aukins þroska og menningar.
Drengjasögur Lofts eru með því bezta, sem til er á
því sviði í íslenzkum bókmenntum. Þær eru skemmti-
legar, ævintýralegar, jálcvæðar frá uppeldislegu sjónar-
miði, en samt yfir mörgum atburða- og mannlýsingum
raunhæfur veruleikablær. Mér eru til dæmis minnisstæð-
ar persónur eins og Brandur á Neðri-Heiði, Þórdís á
Giljum og Þorsteinn gamli á Árbakka úr sögunni Frá
steinaldarmönnum að Garpagerði. Þessar drengjasögur
benda mjög ákveðið til þess, að Lotur geti skrifað
skáldsögur, sem hafi á sér ríkan blæ hins lifandi og
stritandi mannlífs, og líklegar væru til að styðja að
þróun þess í íslenzku skapferli og menningu, sem Lofti
er hjartfólgið, en hnignun hins, sem er eitur í hans
beinum.
Annars hefur skáldgáfa Lofts einkum hneigzt að
meira og minna táknrænu tjáningarformi — og persónu-
leiki hans frekar að typtun en handleiðslu. Og það
vopn, sem hann hefur fyrst og fremst valið sér, er hinn
sveigi, gljáfægði, en eigi að síður oddhvassi og eggbitri
brandur háðsins.
í hermiljóðum sínum gerir hann oft hvort tveggja:
að spotta sitthvað það í hinni nýju ljóðagerð okkar,
sem er andkannalegt, ónáttúrlegt og einskisvert hermi-
fálm eftir frumleik — og ráðast á ýmislegt í háttum,
siðum, máli, yfirborðsmennsku og skipulagsbjástri. Ætt-
jarðarljóð okkar frá 19. öldinni báru mörg blæ sannrar
aðdáunar á fegurð íslenzkrar náttúru og einlægrar trú-
ar á möguleika þjóðarinnar til meiri menningar og betri
lífskjara. Hvernig mundu svo til dæmis þau glæsilegu
ungmenni túlka aðdáun sína á landinu, sem fást til að
standa suður í Vatnsmýri eins og nautgripir á sýningu
og láta mæla á sér læri og lendar? Loftur hefur — í orða-
stað Leifs Leirs — ort kvæði, sem heitir Þú land mitt:
„Þú land mitt með háfjöllin hvítpúðruð snjó
og heilmikinn lillaðan plastíksjó
og póleruð svell og penan mó
og praktískan gljúfrafoss.
Með logandi sætar silungsár
og sallafín blóm og daggartár
og agaleg hraun og glannagjár
og gírastirð jeppahross.
A hrottaspani um húmsins ós
taka hott og jitterbugg norðursins ljós,
en ungi bóndinn fer út í fjós
og æfir sinn þýzka ræl.
I snarkreisý geimi fer rokið á rúss
með rigningarkokkteil og slyddusjúss;
og kraphríðarsnapsa og kornéljasnúss;
— ókey, — það er allt í stæl.
Ælövvjú, ælövvjú, ljósa vor,
með lindaslagara í hlíðarskor
og blíðvindajass og spóaspor
og spinngalar ástarþrár.
En kvöldroðans smarta geislaglit
grísar út skýin með varalit,
og öldumar glápa alveg bit
á ólifðra drauma sár.“
Á þessari miklu músík-, atómljóða- og bílaöld virð-
ist svo ekki úr vegi að birta til viðbótar eftirfarandi
kvæðiskorn, sem lýkur með ofurviðeigandi ósk:
Yrelude:
Um holótta braut
æðir hugar míns jeppi
á hamslausum flótta
undan skottinu á sjálfum sér,
skrensandi á beygjum
og skjálfandi af ótta;
ó, helmyrka, váþrungna örlaganótt
allra örlaganótta...
Fuga:
Brotinn á hvolfi
í hraunjaðars urð
liggur hugar míns jeppi,
teygir upp hjólin
í hljóðri bæn eins og
hræddur seppi;
ó, — færi nú kranabíll fram hjá, sem ætti
erindi að Kleppi...
Hinir Brotnu pennar Lofts hafa ekki átt sinn líka
meðal neinna þeirra skop- eða skemmtipistla, sem ís-
lenzkir blaðamenn hafa skrifað. Oft varð mér að orði,
þegar ég las þá dag eftir dag, fulla af kostulegustu hug-
kvæmni, hnyttnu skopi og svíðandi háði: En sú upp-
spretta, sem þessi háðfugl hefur af að ausa! Og hver
gleymir persónum eins og Filippusi hreppstjóra Bessa-
syni, frú Dáfríði Dulheims, Jóni Gangan, Leifi Leirs
og Bjössa litla? Afér þætti ekki ólíklegt, að þeim yrði
fagnað, ef Loftur tekur upp á að sýna okkur, að þau
séu enn við fulla heilsu, og dytti honum í hug að gefa
16 Heima er bezt