Íslendingur

Tölublað

Íslendingur - 23.02.1940, Blaðsíða 1

Íslendingur - 23.02.1940, Blaðsíða 1
INGU XXVI. árgangur.l Ritstjóri og afgreiðslum.: Jakob O. Pétursson, Fjólugötu 1. Sími 375. Pósthólf 118. Akureyrí, 23. febrúar 1940 1 8. tölubl. Sjálfstæðismálið Það líður nú óðum að því, að vér íslendingar þurfum að taka á- kvörðun um, hvort vér eigum að neyta uppsagnarákvæðis sambands- laganna frá 1918 og taka öll vor mál f eigin hendur, eða hvort vér eigum að vera áfram í konungs- sambandi við Danmörku. Pað hefir yfirleitt verið hljótt um þessi mál undanfarin ár. Aðeins fáir menn, sem telja má að stöð- ugt hafi talaö til þjóðarinnar og reynt að halda henni vakandi í Sjálfstæðismálinu. En nú á síðast- liðnu ári virðist áhuginn vera að aukast, svo sem sjá má af funda- höldum Stúdentafélags Reykjavíkur og blaðaskrifum um málið. Hin mikla þögn, sem skilist gat sem áhugaleysi, hefir þó ekki staf- að af því, að þjóðinni yfirleitt liggi það í léttu rúmi, hveisu málinu lyktar. Þagar á því hefir verið ymprað, er venjulega svarað á þá leið, að þið sé svo sjálfsagt mál, að íslendjngar taki við öllum sín- um máium sjálfir effir 1Q43, að um það eigi ekki að þurfa að ræða. Þó vill það til, að raddir heyrast um það, að ástandið í Sjálfstæois- málum vorum sé gott eins og það er, og vér megum vel við það una. Slfkar raddir hafa meira að segja komið fram í íslenzkum b öðum, og forsætisráðherra Dana, Th. Stauning, er kom hingað til lands s. I. sumar viröist hafa umgengist menn, er slíkar skoðanir höíðu, eftir því sem skilja mátti af blaða- viðtölum við hann, er hann kom heim úr þeirri för. Þeir menn, sem verið hafa með úrtölur f sambandsmálinu, slá því oftast fiam, að vér höfum enga menn til að íara með utanríkismálin, og aúk þess verði það oss of kostnaðarsamt. Þessai mótbárur hafa fljótlega verið kveðnar niður. Vér förum nú þegar með mikið af utanrfkis- málum vorum sjálfir. Ætíð, þegar vér höfum þurft að semja við aðr- ar þjóöii um verzlun og viðskipti, höfum vér sent mann eða nefnd manna til samningsgerða. Með þvf höfum vér talið hagsmunum vorum betur borgið en að fela slíkt dönskum mönnum, sem skort- jr kunnleika á atvinnuháttum vor- um og framleiðslu. Og þar sem aðal-utamíkismál voi liggja einmittá þessu sviðh er auðsætí, að vér éigum nóg hæfra manna til að taka þau að sé~. Um kostnaðinn er það að segja, að vér greiðum allverulega fjárupp- hæð lil Dana vegna konungssam bandsins og kostum miklu fé til sendinefndá, er vér getum alveg sparað oss, ef vér hefðum íslenzk- an, verzlunarfróðan mann búsettan á staðnum, þar sem viðskiptasamn- inganna er leitað. Og í löndum, sem vér höfum lítil viðskipti við, getum vér auðveldlega falið ein- hverjum umboð vort, án mikils til- kosfnaðar, og erum vér þá ekki fremur bundnir við danskan mann en t. d. enskan eða sænskan. Þau ákvæði sambandslagasamn- ingsins, sem oss eru hættulegust, eru jafnréítisákvæðin, sem felast í 6. grein, þar sem segir svo, að danskir rfkisborgarar njóti að ö lu leyti sama réttar á íslandi, sem íslenzkir ríkbborgarar fæddir þar og gagnkvæmt. Þegar á það er litið, að Danir eru meira en 30 sinnum stærri þjóð en íslendingar og býr í miklu minna landi, þarf ekki í neinar grafgötur til að sjá, hver hætta ís- lenzku þjóðinni getur af þessu á- kvæði stafað, Danir hafa jafnan rélt og vér sjálfir til atvinnurekstrar í landi voru og til að leita sér at- vinnu hér. Þeir hafa jafan rétt og vér til fiskveiða innan íslenzkrar landhelgi og geta látið skip sín sigla undir íslenzkum fána. Og þó að vér höíum sömu réttindi í Danmörku höfum vér tiltöiulega lítið gagn af þeim. Þótt Danir hafi ekki notfært sér þetta jafnréttisákvæði eins og þeir hefðu gefað, er ekki þar með sagt, að þeir kynnu ekki aö gera það síðar meir, ef samningur þessi yrði fram- lengdur. O^ hvers virði væri oss hið yfirlýsta fullveldi, ef þeir not- færðu sér jafntétlisákvæðin út í æsar? í þeim hagsmunaáíökum stór- véldanna í Evrópu, sem nú eru orðin að blóðugri styrjöld, er oss bætta búin af konungssambandinu við Danmörku. Danmörk er þann- ig sett, landfræðilega, að hún get- ur komið við sögu í þeim harm- leik- Oetur f slandi þá ekki verið hæita búin af því, að vera álitið danskt land, eins og svo víða á sér stað, meðan Dinir fara með utanríkismál vor að nokkru leyti og vér höfum einn og sama kon- ung og Danir? Höfum vér almennt gert oss Ijóst, hvers við þarf, ef vér eigum að verða fullkomlfc^a sjálfstæðir eftir 1943? Margir munu hugsa sem svo, að til þess þurfi ekki annað en segja sambandssammngnum upp. Og þetta er vissulega rétt. En vér verðum um leið að gera oss Ijóst, hvaö til þess þarf, að slík uppsögn verði tekin gild. Um það segir 18. giein samningsins: »Eftir árslokin 1940 getur Ríkis- þingið ot; Alþingi, hvort fyrir sig, hvenær sem er, krafizt að byrjað verði á samningum um endurskoð- un laga þessara. Nú er nýr samningur ekki gerð- ur innan þriggja ára frá því að krafan kom frarn, og getur þá Ríkisþingið eða Alþingi hvort fyrir sig samþykkt, að samningur sá, sem felst f þessum lögum, sé úr gildi felldur. Til þess að áiyktun þessi sé gild, verða að minnsta kosti Vs þingmanna annaðhvort í hvorri deild Ríkisþingsins eða í sameinuðu Alþingi, að hafa greitt atkvæði með henni, og hún síðan að vera samþykkt við atkvæða- greiðslu kjósenda þeirra, sem at- kvæðisiétt hafa við almennar kosn- ingar til löggjafarþings landsins. Ef það kemur í Ijós við slíka at- kvæðagreiðslu, að 8/i atkvæðis- bæria kjósenda að minnsta kosti hafi tekið þátt f atkvæðagreiðslunni og a. m. k. s/i greiddra atkvæða hafi verið með samningsslitum, þá er samningurinn fallinn úr gildi*. Til þess að vér getum orðið fullkomlega sjálfstæð þjóð, þarf næsta Alþingi að samþykkja kröfu um endurskoðun samningsins. — Þremur árum síðar þarf svo AI- þingi með 2/s atkvæða að sam- þykkji ályktun um að slíta samn- ingnum. Loks þaif að leggja þá ályktun undir þjóðaratkvæði. Og þar dugar enginn einfaldur meirihluti. 75 uf hverjum 100 kjósendam purfa að greiða atkvœði og 75 af hverjum 100 greiddum atkvæðum purfa að sampykkja samningsslitin. Af þessu er sjáanlegt, að eigi ísland að verða fullvalda og sjálf- slætt riki meira en að nafninu, dugir ekkert tómlæti. Það þarf vakandi áhuga þegnanna sjálfra, — vakandi >meðvitund þjóðarinnar sjálfrar um hið mikla hlutverk, er hennar bíður», eins og komist er að orði í hinni skýru áiyktun frá nýafstöðnum Landsfundi Sjálfstæð- isflokksins, er birtist á öðíum stað f blaðinu í dag. Kosning I miðstjorn. Á landsíundi Sjálfstæðisflokksins fór fram kosning fjögurra manna í miðstjórn flokksins. Kosnir voru. Ólafur Thors með 122 atkv, Bjarni Benediktsson — 120 — Árni Jónsson — 113 — Pétur Magnússon — 102 — 40 ára leik- afmæli. Nú, i. þessum vetri, eru liðin 40 ár, síðan frú Svava Jónsdóttir kom fyrst fram á leiksvið hér í bæ. Hefir hún jafnan síðan lagt drjúgan skerf til leiklistarlífs hér á Akureyri og notið álits og vinsælda í starfinu. O. O. F. 1212239 == D Rún 59402287 - I Svava lónsdótlir. Pegar vanda hefir þurít val leik- enda í kvenhlutverk, hefir nafn frú Svövu jóusdóttur ætí'3 verið efst á blaði, Fyrir hið langa og mikla starf í þágu leiklistarinnar, hefir hún, fyrst allra leikara hér um slóöir, hlotið á þessu ári viðurkenn- ingu hins opinbera með dálítilH upp- hæð af fé því, sem skáldum og listamönnum er úthlutað, samkv. 18. grein fjárlaga. í tilefni þessa merkilega afmælis, heimsótti tíðindamaður blaðsins fiú Svövu að heimili liennar, Strand- götu 25, fyrir nokkrum dögum og bað hana að skýra eitthvað frá leiklistarferU sfnum þessi 40 ár. — Fyrsta hlutverkið, er ég lék, byrjai frúin, var Lovísa, ung stúlka í leiknum »Annarhvor verður að giftastc. Pað var leikið til ágóða fyrir G, T.-stúkurnar hér í bænum. Næst lék ég Ástu í Skugga-Sveini. Þá var é^ 16 ára gömul. Síðan hef ég leikið bæði Gvend smala og Möngu í sama leikriti, — Hversu oft hafið þér komið upp á sviðið þessi 40 ár? — Það væri mér ómógulegt að muna. En hlutverkin, sem ég hef leikið, eru aldrei færri en 50. Árin 1914—21 bjuggum við vestur á Sauðárkróki. Þar lék ég í nokkr- um leikritum og leiðbeindi við eitt þeirra. Á þeim árum vai Leikfé- lag Akureyrar stofnað. Eftir að við komum til Akureyrar aftur, hef ég flest árin leikið með þv(, en gekk þó ekki í það fyrr en árið 1926 Á 25 ára leikafmæli mínu, veturinn 1924—25, lék ég Erlu í >Dómumc eftir Andrés G. Þormar, Meöan á sýningu leiksins stóð, hafði Leikfélagið sérstakt sýningarkvöld mér til heiðurs í tilefni af afmælinu, Það var 15, íebrúar. Á eftir syn- ingunni hélt L, A., ásamt fjölda

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.