Íslendingur


Íslendingur - 19.12.1946, Blaðsíða 5

Íslendingur - 19.12.1946, Blaðsíða 5
Fimmtudaginn 19. desember 1946 I SLENDINGUR MEÐFERÐ HÚSDÝRA LEIÐBEININGAR TIL BÆNDA Efrir Guðbrand Hlsðar, dýralæknir. „í slendingur" birtir hér fyrsíu grein dýralœknisins í Norðlendinga- fjórðungi um húsdýrasjúkdóma og meðferð húsdýra, en hann lofaði góðfúslega að rita hér í blaðið nokkr ar leiðbeiningar til bœnda um þetta efni. Vegna fjarvisla og anna hefir hann ekki getað komið þessu við, fyrr en nú. Ritar dýralæknirinn í þetta sinn um JÚGURBÓLGUR Júgurbólgur eru líklega algengasti og þrálótasti kvilli, sem bændur 'al- mennt eiga við að stríða. Þeir munu líklega fáir bændurn- ir, sem ekki fyrr eða síðar hafa feng- ið þennan vágest í fjósið, og sumir hverjir eiga í mesta stríði við að losna við hann aftur. Þess vegna tel ég sjúkdóm þennan í fremstu röð þeirra, er mestu eigna- tjóni valda hjá búfjáreigendum. Það er því tilhlýðilegt að skrifa nokkuð um júgurbólgur, ef ske kynni, að leiðbeiningar mínar gætu varpað nokkru ljósi yfir uppruna og eðli júgurbólgunnar, og ég mun leit- ast við ao geía nokkar góö ráð al- mennt í því sambandi. Júgurbólgur f innast hj á öllum hús- dýrum vorum, en langalgengastar og þýðingarmestar eru þær hjú kún- um. Því er slegið föstu, að júgurbólgu- orsökin eru alltaf gerlar af mismun- andi tegundum, og fer því gangur sjúkdómsins eftir því, hvaða gerla- tegund er að verki í það skipti. Algengustu júgurbólgugerlarnir eru þrenns konar og af þeim er Strep- tococ-gerillinn langalgengastur. Allir þessir gerlar lifa frjálst í náttúrunni og berast því eðlilega með kúnum inn í fjósin. Að kýr fái ekki miklu oftar júgur- bólgu en raun ber vitni um, stafar af því, að óskemmdir spenar mynda góða loku og varna innrás gerlanna. Til þess að gerlarnir verSi nógu skæSir, þurfa þeir sérstök vaxtarskil- yrSi, en þau eru góS í sárum og flumbrum á spenum. ÞaS er rhjög algengt aS kýr meiSist á spenum, oft sjást aSeins marblettir, smá- flumbrur eSa smásár á spenabrodd- inum. Þarna eru þá fyrstu og algeng- ustu skilyrSi fyrir athöfnum júgur- bólgugerlanna fyrir hendi, og þarna e'r strax ástæSa til þess að grípa inn með því að halda þessum meiðslum hreinum með áburði og, ef hægt er, með umbúðum líka. Mér virðast menn gefa þessu at- riði alltof lítinn gaum og hlýtur það að stafa af vanþekkingu á eðli og uppruna júgurbólgunnar. Margir kúaeigendur segja mér, að þeir hafi reynt að halda sárunum hreinum og hafi boriS júgurfeiti á þau. Þessar aðgerðir eru engan veginn nógar, því aS júgurfeiti cr alls ekki nógu sótthreinsandi né græSandi, enda ekki selt sem sáralyf. Notkun* júgurfeitis á sár stafar sennilega af þeirri staSreynd, aS þaS finnst í baukum í hverju fjósi og því handhægt. Eg hefi reynt spenauppskurSi á fjölda kúa. ViS uppskurSinn skapast oft nokkur sár einmitt í spenaopinu og ættu því skilyrSi fyrir júgurbólgu aS vera fyrir hendi, en ég hefi nú í eitt ár, með góðum árangri^ notað súlfaáburð, sem borinn er á spena- opið og lokar því vel auk þess, sem áburSurinn er bæSi vel sótthreins- andi og græSandi. Áburð þennan ættu allir bændur að eiga og láta hann standa við hliðina á júgur- feitidósinni í fjósglugganum. Ef aðeins þessu ráði væri hlýtt og áburðurinn notaður til þess að þekja sárin og spenaopið milli mjalta, mundu mikil verðmæti mjólkur bjarg ast. Flestir þekkja sj úkdómseinkenni júgurbólgunnar, en þar sem ég hefi nokkrum sinnum rekizt á að bíengl- að er saman júgurbólgu og stálma- bólgu, vil ég í örfáum orðum lýsa einkennum hennar. Þegar júgurbólga blossar upp, er hún vanalega í aðeins einum júgur- hluta. Þessi júgurhluti er þá frábrugð- inn þeim heilbrigðu í því, að hann stækkar nokkuð og er heitur og aum- ur viðkomu. Mjólkin breytir þá strax lit og verður vatnskennd með kyrn- ingi eða jafnvel graftrarkennd. Kýrin er þá oft meS allháan hita (40° C eSa meira), er dauf í bragSi og étur ekki. Ef þessi einkenni eru fyrir hendi, ber strax aS taka til_ óspilltra mál- anna og berjast gegn bólgunni. Ef engin meSöl eru fyrir hendi, og ekki næst í þau strax, er fyrsta ráðið, heitir bakslrar. Heitir vatnsbakstrar auka blóð- sóknina til júgursins og bæta þannig skilyrði kýrinnar til þess að sigrast á sjúkdómnum. Bakstrarnir verða að vera vel heitir og þeim verður að halda við júgriS vel og lengi. SömuleiSis er nauSsynlegt aS mjólka ofl og vel úr sjúka júgurhlut- anum (4—5 sinnum á dag). I hverjum mjólkurdropa, sem mjólkast úr sýktum júgurhluta, finnst hundruS þúsunda skaðlegra gerla og þá má tæma út með tíðum mjöltum. Gæta verður þess að mjólka ekki vatnsglundrið niSur á pallinn, því aS þá verður júgurbólgan staðbund- in í fjósinu. . Þetta er þó sums staðar gert, og í þeim' fjósum finnast því gerlarnir í algleymingi. í þessu sambandi vil ég geta þess, að ráðlegt væri einu sinni á ári að sótthreinsa pallana rækilega, annað hvort með sjóSandi sódalút eSa Coronalblöndu (og slíkum lyfjum). Úr bólgnum júgurhlutum á því að mjólka í sérstök ílát og eySileggja þá mjólk lafarlaust. Annað atriði, sem skfptir miklu máli er, að ekki má mjólka úr bólgn- um júgrum í sama mund, sem hinir heilbrigðu júgurhlutar eru mjólkað- ir. Þessa er ekki nóg gætt. Það er ekki óalgengt, að kýr með júgur- bólgu séu mjólkaðar í þeirri röð, sem þær standa á palli í fjósinu og síðan hver kýrin af annarri. Bezta ráðið er að mjólka allar heilbrigðu kýrnar fyrst, síðan heil- brigðu júgurhlutana á kú þeirri, sem hefir júgurbólgu og síðast úr sjúka júgurhlutanum. Oruggast er, ef sérstök manneskja mjólkar sjúku kúna og aðeins hana. Þareð bændur eru nú óðum að koma upp mj altavélum í fjósum, aðvara ég alvarlega við að nota á- höldin viS kýr meS júgurbólgu. ViS þessum bráSu júgurbólgum finnast þó lyf, sem í flestum tilfell- um reynast gagnleg. Eg vil fyrst minnast á júgurbólgu- áburði, sem hafa sama tilgang og heitavatnsbakstrarhir; þeir eru víSa til í fjósum en ættu aS vera í hverju fjósi. Þeir geymast vel og því lítil áhætta aS eiga eina dós. Heitu vatnsbakstr- arnir eru tímafrekir, en áburSirnir vinna svipaS gagn. Ef kýrnar fá háan hita,. samfara júgurbólgu, er mjög heppilegt aS gefa þeim stóra súlfaskammta, þeir stemma hitann niSur og í gegnum blóSiS vinna þeir gegn gerlunum í júgrinu. Súlfaskammtarnir flýta fyrir eyS- ingu júgurbólgunnar og gefa sjúku kúnni fyrr Jystina aftur. Auk þessara lyfja, vil ég minnast á hiS nýja undralyf penicillin, en þaS er nú fengin reynsla fyrir því í bar- áttunni gegn júgurbólgum, og árang- urinn er lofsverSur. Þegar lyf þetta fæst í nógu stór- um birgSum og viS vægara verSi en nú, þá er stigiS nýtt og stórt skref áfram í baráttunni gegn júgurbólg- um. En hvenær má-þá hætta fyrrnefnd- um aSgerSum? Spurningunni er erfitt að svara, en ég er viss um aS margir hætta aSgerSum of snemma. Júgurbólgugerlarnir hreiSra þá um sig í mjólkurvef og bandvef hins sjúka júgurs, og bíSa aSeins eftir tækifæri til þess aS hefja sóknina á nýjan leik. ÞaS er því ekki ósjaldan, aS bændur uppgötvi, aS júgurbólgan tekur sig upp a"ftur, aS vísu ekki eins ákaft og fyrr, en- nóg til þess aS mjólkin breytir um lit, eSa hersli eSa bris finnst í júgrinu. Stundum er bólgan svo dul, aS eina aSvörunin er tilkynning frá mjólkursamlaginu um aS mjólkin fari í annan eSa þriSja verSflokk, og ef ekki verSi úr bætt, hætti sam- lagiS aS taka mjólk frá þeim kúa- eiganda. I þessum tilfellum er talaS um króniska eða langvinna júgur- bólgu. Þegar júgurbólgan verður kron- TILKYNNING ViðskiptaráS hefir ákveðið hámarksálagningu á eflirgreindum vörutegundum svo sem hér segir: 1. Silfurmunir hvers konar: í heildsölu ...................................... 16% I smásölu: a. Þegar keypt er af innlendum heildsölubirgðum .. 38% b. Þegar keypt er beint frá útlöndum............ 50% 2. Iþróttaáhöld og tæki alls konar: í heildsölu ...................................... 16% » I smásölu: a. Þegar keypt er af innlendum heildsölubirgðum .. 38% b. Þegar keypt er beint frá útlöndum............ 50% 3. Enn fremur hefir ViSskiptaráS ákveSiS, aS hvers konar kústar og burstar, sem ekki eru taldir annars staSar, skuli teljast undir 5. liS búsáhaldaákvæSanna í tilkynningu ViSskiptaráSs nr. 2, 6. febrúar 1946. Ákvæði tilkynningar þessarar koma nú þegar til framkvæmda. Reykjavík, 9. desember 1946. Verðlagss t j órinn. TILKYNNING Viðskifraráð hefir ákveðið eftirfarandi hámarksverð á hrauðum: Rúgbrauð, óseydd 1500 gr............. kr. 2.35 Rúgbrauð, seydd 1500 gr............. — 2.45 Normalbrauð 1250 gr............... — 2.35 Franskbrauð 500 gr........"......... — 1.40 Heilhveitibrauð 500 gr............... — 1.40 Súrbrauð 500 gr................... — 1.10 Wienarbrauð pr. stk................. — 0.40 Kringlur pr. kg..................... — 3.20 Tvíbökur pr. kg..................... — 7.60 Séu nefnd brauð bökuð með annarri þyngd en að ofan greinir, skulu þau verðlögð í hlutfalli við ofangreint verð. A þeim stöðum, þar sem brauðgerðir eru ekki starfandi, má bæta sannanlegum flutningskostnaði við hámarksverðið. Ákvæði tilkynningar þessarar koma til framkvæmda frá og með 25. nóvember 1946. Reykjavík, 25. nóvember 1946 Verðlogsstjórinn. isk er erfitt og oft ógerlegt að sigrast á henni til fulls. Hún tekur sig þá upp við hvaða tækifæri, sem gefst, en algengast mun það vera, ef illa er mjólkað, þó ekki sé nema í eitt eða tvö mál; önn- ur tækifæri eru: Ofkæling í fjósinu, ef t. d. glugga er gleymt opnum í vindátt yfir nótt- ina, eða ef kýrin verður fyrir öðr- um sjúkdómsáföllum, og mótstöðu- afl líkamans deyfist um stundarsakir. Kýr með króniska júgurbólgu borgar sig ekki að hafa til frambúð- ar, og er það oft mikið tjón um góða gripi á bezta aldri. Eina. ráSið er því, aS reyna meS öllu móti að berjast gegn bólgunni á meðan hún er í algleymingi og hætta ekki aðgerðum fyrr en öll bólga er horfin.. Til frekara öryggis ættu kúaeig- endur alltaf að nota prufublöð þau, sem fást ókeypis í mjólkursamlögun- um. Blöð þessi eru næm og segja strax til um ástandið. A blöðum þessum eru prentaðar notkunarreglur. Þar stendur meðal annars: „Mjólk úr kúm með júgurbólgu getur orsakað óhagstæðari flokkun og verðfellingu allrar mj ólkurinnar. Júgurbólga berst frá einni kú í aðra. Hún lækkar nytina. — Forð- ist því útbreiðslu hennar." Eg vil svo enda þessi orð með því, að brýna fyrir mönnum tímabærar aðgerðir og hið mesta hreinlæti við meðferð júgurbólgunnar. Guðbrandur E. Hlíðar dýralæknir.

x

Íslendingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Íslendingur
https://timarit.is/publication/675

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.