Morgunblaðið - 02.02.2009, Qupperneq 17

17
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 2. FEBRÚAR 2009
Komin í kastljósið Ragna Árnadóttir, nýr dómsmálaráðherra, gengur upp tröppurnar á Bessastöðum í gær, umsetin tökuvélum fjölmiðlanna.
Ómar
Helgi Jóhann Hauksson | 1. feb.
Af hverju koma bara
innvígðir til greina í
dómsmálaráðuneytið?
Og þá kemst Steingrímur
J. Sigfússon sem fær víst
að ráða þessu ráðuneyti
ekki út fyrir þennan
þrengsta hring innvígðra
og innmúraðra helstu ger-
enda þessa málaflokks í
langri misnotkunarsögu Sjálfstæðisflokks
með málaflokknum. Fyrst bárust fréttir af
því að fv. innvígður og innmúraður stjórn-
andi lögreglumála Björg Thorarensen
hefði verið beðin um að taka málaflokkinn
að sér en nú er bætt um betur og settur
innvígður og innmúraður sjálfur ráðu-
neytisstjóri dómsmálaráðuneytis Björns
Bjarnasonar, Ragna Árnadóttir. – Maður
skilur nú bara ekkert í svona löguðu.
Ekki að ég hafi neitt persónulega upp á
þessar mætu konur að klaga, en þetta er
óskiljanlegt að ekki sé hægt að fara út
fyrir innsta hring Björns Bjarnasonar við
val á dómsmálaráðherra.
Meira: hehau.blog.is
Halla Jökulsdóttir | 1. feb.
Minn tími mun koma …
Þessi fleygu orð Jóhönnu
Sigurðardóttur urðu
áhrínsorð, hennar tími er
kominn. Fyrsta íslenska
konan í stól forsætisráð-
herra Íslands, að vísu bara
til kosninga í apríl.... þann
25. En hver veit nema hún standi sig svo
vel þessa 83 daga að hún haldi áfram að
kosningum loknum. Allt um það, vonandi
nær hún að snúa vörn í sókn, þó tíminn sé
stuttur, brekkan brött..... og stórþýfð að
auki........
Gangi þér vel, Jóhanna, ég er ekki frá
því að ég fari á kjörstað 25. apríl ........ í
fyrsta skipti á ævinni í alþingiskosningum.
Meira: hallaj.blog.is/blog
Anna Ólafsdóttir Björnsson | 1. feb.
Tímamót – sjálfsagt
mál – frétt – loksins
Fréttamenn hafa óspart
bent á þau tímamót að
kona sé nú í fyrsta sinn
orðin forsætisráðherra og
að jöfn kynjaskipti séu í
fyrsta sinn í ríkisstjórn.
Jú, sannarlega eru þetta
tímamót, og löngu tímabær tímamót.
Mér fannst þetta sjálfsagt mál, hið
minnsta, en fagna samt einlæglega. Það
að þetta sé ,,frétt“ árið 2009 er skrýtið,
og ekki hægt að segja annað en: Loksins!
Meira: annabjo.blog.is
VIÐ Íslendingar stöndum fram-
arlega í mæðravernd og ung- og
smábarnavernd. Um það eru flestir
sammála. Því til sönnunar og stuðn-
ings eru tölur m.a. um burðarmáls-
dauða, mæðradauða og lífslíkur
barna sem auðvelt er að bera saman
milli þjóða. Þar erum við fremst með-
al þjóða. Þetta er árangur sem við
megum vera stolt af og á stundum
hreykja okkur hóflega af. Staða
þessa málaflokks er því góð, hvort
heldur við lítum okkur nær eða horf-
um til þeirra þjóða sem við viljum gjarnan vera
samstiga.
En þetta gerðist ekki sjáfkrafa og hefði aldrei
gerst ef ekki væri fyrir vel menntað og áhugasamt
starfsfólk í heilsugæslu og heilsuvernd. Fólk sem
fylgist vel með nýjungum, breytir og bætir sitt starf
eftir því sem reynsla og þekking eykst. Fólk sem
hefur framtíðarsýn fyrir sitt sérsvið og vinnur með
öðrum sérfræðingum með það að
markmiði að gera betur, taka mið af
breyttum aðstæðum í þjóðfélaginu og
laga þjónustuna að þörfum samfélags-
ins hverju sinni. Hið opinbera ræður
þessa sérfræðinga á sviði heilsugæslu,
býr þeim starfsumhverfi og aðstæður,
kaup og kjör.
Hið sama verður ekki sagt um fjár-
málageirann. Flestir eru sammála um
það að á því sviði hefur okkur ekki tek-
ist vel upp. Því til sönnunar er efna-
hagsástandið eins og það blasir við
þjóðinni í dag. Staða þessa málaflokks
er ekki góð. Það fólk sem átti að vera
leiðandi og hafa umsjón með þessum málaflokki á
vegum hins opinbera virðist ekki hafa haft framtíð-
arsýn og ekki aðlagað sitt starf, breytt því eða bætt
eða tekið mið af aðstæðum í þjóðfélaginu hverju
sinni. Hið opinbera ræður þessa sérfræðinga á sviði
fjármála, býr þeim starfsumhverfi og aðstæður,
kaup og kjör. Nú hefur hið opinbera valið að segja
upp starfsfólki í ung- og smábarnavernd, leggja nið-
ur Miðstöð mæðraverndar og Miðstöð heilsuvernd-
ar barna, í þeirri mynd sem þær hafa starfað. Segja
upp sérfræðingum sem hafa verið leiðandi á sínu
sviði og byggt upp til framtíðar.
Í fjármálageiranum hefur gengið treglega að
finna réttan farveg fyrir uppsagnir fólks sem átti að
vera leiðandi á sínu sviði og byggja upp til fram-
tíðar. Um biðlaun og starfslokasamninga þarf ekki
að fjölyrða. Eru þetta þær áherslur sem við viljum
hafa í okkar samfélagi? Er þetta það gildismat sem
við viljum?
Eftir Ragnheiði Bachmann »Nú hefur hið opinbera valið að
segja upp starfsfólki í ung- og
smábarnavernd, leggja niður
Miðstöð mæðraverndar og Mið-
stöð heilsuverndar barna …
Ragnheiður Bachmann
Höfundur er hjúkrunarfræðingur og ljósmóðir
hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins.
Eru þetta réttar áherslur?
UM LANGT árabil hef-
ur umræða um fisk-
veiðikvótann skyggt á
aðra umræðu um málefni
sjávarútvegsins. Fisk-
veiðistjórn hefur margar
hliðar, kvótinn er aðeins
ein þeirra. Sjávarútvegs-
fyrirtækin afla stærsta
hluta gjaldeyristekna
landsins og eru nú ein
styrkasta stoðin undir
sjálfstæði þess, ásamt lífeyrissjóð-
unum. Fjalla verður af ábyrgð og
skilningi um þennan atvinnuveg,
ekki síst á erfiðum tímum. Fiski-
byggðir landsins eru þegar byrj-
aðar að skapa aukna atvinnu vegna
gengislækkunar krónunnar, sem er
dýrmætt á meðan SV-hornið jafnar
sig á ofþenslu undangenginna ára.
Þau gleðilegu tíðindi bárust nýlega
að við misstum engan mann í hafið
árið 2008, og er það ábyggilega í
fyrsta sinn frá því að landið byggð-
ist. Einhver slys verða varla umflú-
in, en þetta er vitnisburður um al-
mennar framfarir í öryggismálum,
s.s. vegna framfara í veðurþjónustu,
slysavarnaskólans og eins hafa öfl-
ugri og fullkomnari smábátar sín
áhrif.
Breytingar
Fiskveiðar okkar
hafa að stórum
hluta verið fjár-
magns- og orku-
frekar há-
tækniveiðar. Á það
jafnt við um veiðar
á uppsjávarfiski
með fjölveiðiskip-
um og botnfiski
með frystitogurum.
Nú er orðið næsta
víst að ekki munu
fást erlend lán á allra næstu árum í
sama mæli og áður. Fjármagn er
skyndilega orðið takmarkandi þátt-
ur í rekstrinum. Munu fram-
leiðslutækin úreldast í kreppunni og
lífskjör okkar skerðast enn frekar af
þeirri ástæðu eða munum við ná að
aðlaga okkur? Þá hefur olía verið
dýr að undanförnu og hún verður
það áfram til lengri tíma litið. Dýr-
mætum gjaldeyri er og verður varið
til hennar. Yfirgnæfandi hluti olíu-
nnar er til fiskveiða. Olíunotkun á
hvert kíló fisks sem veiddur er á
kyrrstæð veiðarfæri er innan við
fjórðungur þess sem er á fisk sem
veiddur er á dregin veiðarfæri.
Olíunotkun þýðir útblástur og
bindur sjávarútvegurinn því dýr-
mætan losunarkvóta, einkum með
veiðum í botn- og flotvörpu. Áhersla
á sjálfbæra þróun og vistvæn mat-
væli fer vaxandi í veröldinni, auk
þess sem aðgengi fólks að auðlindum
sjávar er félagslegt réttlætismál og í
samræmi við íslenskar hefðir. Þessi
atriði skipta orðið máli við markaðs-
setningu afurðanna. Við eigum frá-
bæra smábátasmiði, erum leiðandi í
veiðitækni og getum sjálf endurnýj-
að framleiðslutækin á hagkvæman
hátt, a.m.k. að hluta til. Svonefndir
smábátar eru sífellt að verða stærri,
öflugri og öruggari og aflanum er
skilað ferskum á land, auk þess sem
fjárfestingin er miklu minni m.v. afla
en í hátækniskipunum. Á móti kem-
ur að þessi högun kallar á meira
vinnuafl. Í náinni framtíð verður at-
vinnustigið einmitt helsta viðfangs-
efnið í hagstjórn og atvinnan er að
auki brýnt velferðarmál. Vegna
þessa alls set ég fram hugmynd um
breytingu á stjórn fiskveiða. Til-
lagan snertir ekki kvótann.
Strandhelgin færð út
Lengi hefur verið í gildi regla um
að gamla 12 mílna línan umhverfis
landið loki strandsvæðum, flóum og
fjörðum fyrir togveiðum. Þetta er
„strandhelgi“ byggðanna. Frá þess-
ari reglu eru ýmsar mikilvægar und-
antekningar (snurvoð, minni tog-
skip, ofl.). Tillagan gerir ekki ráð
fyrir breytingu á þeim, enda hafa
menn lengi getað gengið út frá þeim
í sínum rekstri. Hugmyndin er sú að
byggðir landsins fái smám saman
aukna strandhelgi. Togveiðar þoki
utar í fyrirfram þekktum og var-
færnum skrefum á löngu tímabili.
Fyrsta skrefið væri samt nógu stórt
til að hafa jákvæð áhrif á atvinnu-
stigið strax á þessu ári. Sjávarútveg-
urinn fái að vita stefnuna og skrefin,
svo hann geti smám saman aðlagað
sig. Einhver hluti togaraútgerða
mundi smám saman sjá sér hag í að
breyta starfsemi sinni, eftir því sem
skipin ganga úr sér, og hasla sér völl
við ströndina. Flestar mundu þó
væntanlega kjósa að vera áfram í út-
gerð stærri togskipa sem stunda
veiði utar. Um leið og smábátum
yrði tryggð aukin strandhelgi ætti
að takmarka sókn þeirra utan henn-
ar í hliðstæðum skrefum, e.t.v. eftir
árstíðum. Yrðu þá minni árekstrar
milli veiða með mismunandi veið-
arfærum. Ísland væri um leið að
skapa venju, etv. lögbundna eða
jafnvel stjórnarskrárbundna, um
strandhelgi, sem ESB yrði að virða,
ef við gerumst einhvern tíma aðilar.
Þjóðerni hluthafa fyrirtækjanna við
ströndina skiptir litlu máli, en at-
vinna fólksins miklu. Kanna og ræða
þarf hver strandhelgin á að vera til
lengri tíma litið. Það þarf að útkljá
og lögfesta í byrjun, en ráðherra að
fá og nota heimild til að ákveða und-
anþágur með árlegri reglugerð. Til
greina kæmi að færa t.d. strax út í
16 eða 18 mílur, en yfirlýst stefna
verði að bæta við t.d. einni eða
tveimur mílum á ári eftir það, uns
lögbundnu hámarki yrði náð, sem
gæti hugsanlega verið á bilinu 25-35
sjómílur, eftir athugun og umræður.
Þetta er mikilvægt og brýnt mál,
bæði með hliðsjón af því atvinnu-
ástandi sem hefur skapast í landinu
og til að grundvalla reglu sem hald
er í til lengri tíma litið gagnvart
ESB, ef svo færi að við gerðumst
einhvern tíma aðilar að því banda-
lagi.
Eftir Ragnar
Önundarson »Hugmyndin er sú að
byggðir landsins fái
smám saman aukna
strandhelgi. Togveiðar
þoki utar í fyrirfram
þekktum og varfærnum
skrefum á löngu tíma-
bili.
Ragnar Önundarson
Höfundur er viðskiptafræðingur,
bankamaður og áhugamaður um
hagstjórn.
Um fiskveiðar og aukna atvinnu
BLOG.IS