Framsóknarblaðið - 20.12.1994, Qupperneq 9

FRAMSOKN ARBLAÐIÐ
9
Ævintýri á
gamlárskvöld
eftir: Jörgen Bloch
Þátttaka Landhelgisgæslunnar
í björgunarstarfi
í gosinu 1973
eftir Helga Hallvarðsson
Það var upp úr klukkan 03:00
þann 23. janúar 1973 sem skeyti
fóru að berast til varðskipana
um að eldgos væri hafið í Helga-
felli í Vestmannaeyjum og öll-
um varðskipunum, hvar sem
þau voru stödd, stefnt til Vest-
mannaeyja. Landhelgisgæslan
hafði þar yfir að ráða varð-
skipunum Ægi, Óðni, Þór, Tý
(Hval Tý) Albert og Árvakri.
Þegar þessi atburður átti sér
stað var fimmtíu sjómílna þor-
skastríðið ný hafið og varðskip-
in því öll í fullri „aksjón“. Ægir
var í hefðbundnu inniveru í
Reykjavík, á þessum tíma, og sá
hluti áhafnarinnar sem náðist í
var þegar kölluð út og varðskip-
ið lét úr höfn eins fljótt og auðið
var. Nokkrir áhafnarmeðlimir
náðu ekki til skips í tæka tíð og
voru sendir til Eyja seinna sama
dag.
Eins og flestir muna tókst
björgun íbúa Vestmannaeyja
giftusamlega. Stóru varðskipin
létu að mestu leyti reka við
Eyjarnar, milli þess sem þau
önnuðust dýpismælingar í kring-
um Eyjarnar, mælingar á fram-
rennsli hraunsins og fluttninga
milli Lands og Eyja með vörur
og sjálfboðaliða. Albert og
Árvakur skiptust á að vera við
bryggju í Vestmannaeyjum og
annast ýmiskonar störf eins og
að aðstoða Sjómælingar íslands
við daglegar mælingar í höfninni
auk þess að starfa sem miðstöð
Almannavarna. Fyrstu dagana
eftir gosið voru c.a. 150 manns
enn eftir í Vestmannaeyjum
sem voru þar að ýmsum störfum
Nóttina eftir að gosið hófst, virt-
ist sú staða vera komin upp að
til sprengigoss gæti komið og var
öllum varðskipum uppálagt að
ef til þess kæmi að bjarga þyrfti
fólkinu í skyndi, þá að senda til-
tæka gúmmíbáta varðskipana
upp í Klaufina til að sækja
fólkið. Við nánari athugun á
lendingarskilyrðum þar var talið
of mikið brim og því í samráði
við lögreglustjóra staðarins
ákveðið að heppilegra væri að
nota Eiðið. En til allra hamingju
þurfti aldrei á þeirri neyðarráð-
stöfun að halda.
Eins of ég gat um í upphafi
fylgdust varðskipin stöðugt með
hraunbrúninni sem geystist með
slíkum hraða, fyrstu daga goss-
ins að menn óttuðust, og það
ekki að ástæðulausu, að hraun-
rennslið mundi loka hafnar-
mynninu. Sem dæmi um hrað-
ann þá kom í ljós við mælingu
25. janúar að innsiglingin milli
Ystakletts og lands, S-af, sé að
þrengjast og sé nú 0,35 sjm. frá
Ystakletti að hrauninu S-af. Níu
klukkustundum seinna er
hraunbrúnin á þessum stað
mæld aftur og kemur þá í ljós að
hún hefur færst 95 metra til
norðurs. Og áfram er haldið að
mæla rennsli hraunjaðarins, inn-
siglingar dýpið er mælt og sjá-
varhitinn mældur. Auk þess
hafa svo varðskipin eftirlit með
öllum skipaferðum inn og út frá
Vestmannaeyjum. Þegar svo
vísindamenn telja mestu hættu á
sprengigosi liðna hjá hefst
stöðugur flutningur til Eyja á
sjálfboðaliðum til hinna marg-
víslegustu starfa. Þann 27.
janúar skipar v/s Þór upp varn-
ingi frá Vestmannaeyjum í Þor-
lákshöfn, og heldur síðan til
Vestmannaeyja með 130 sjálf-
boðaliða, þar af 10 lögreglu-
þjóna og 2 brunaverði.
Febrúarmánuður þessa árs
einkenndist af miklu veðra ham.
Það kom margsinnis fyrir í þess-
um mánuði að innsiglingin til
Þorlákshafnar var ófær. KOm
þá fyrir, þegar mikið lá við, að
varðskip hélt, undir slíkum
kringumstæðum til Reykjavík-
ur, og hélt þaðan fljótlega aftur
flytjandi varning eins og t.d.
járnplötur, klippur, nagla, sem
mikil þörf var fyrir eftir að
skipulögð björgunarstarfsemi á
húsum og öðrum mannvirkjum
hófst fyrir alvöru.
Eins og ég sagði í upphafi var
50 sjómílna þorskastríðið ný
hafið, þegar eldgosið hófst í
Heimaey. Þá c.a. 3 mánuði sem
varðskipin voru öll upptekin, að
meiru eða minna leyti, við að
aðstoða við hjálpar- og björgun-
arstörf, gátu bresku landhelgis-
brjótarnir athafnað sig í friði
innan hinna nýju fiskveiði-
marka. Þó varðskipsmönnum
þætti það sárt að geta ekki beytt
sér að fullu gegn landihelgis-
brjótunum þá var það ekkert á
móts við þá gleði sem gagntók
menn þegar björgunarmönnum
tókst að hefta hraunrennslið og
bjarga hinni ómetanlegu innsigl-
ingu auk þess að sjá árangur
björgunarsveitanna koma í ljós
á hinn margvíslegsta hátt. Áð
koma nú til Vestmannaeyja og
líta yfir hina fögru eyju og bera
hana saman við þá mynd sem
blasti við mér að afloknu eldgosi
þaé r það efst í huga mér að hér
hafi gerst kraftaverk.
Helgi Hallvarðsson
Þetta var á gamlárskvöld.
Tindrandi tunglsljós en bitur
kuldi undir eins og komið var út
fyrir dyrnar. Pabbi, mamma og
amma sátu og biðu þess, að
miðnæturstundin kæmi og kir-
kjuklukkurnar hringdu inn nýja
árið. Pétur hafði verið háttaður
ofan í rúm, hann var nefnilega
skal ég segja ykkur of lítill til
þess að vera lengi á fótum. En
ekki gat hann nú sofnað samt.
Úr rúminu sínu gat Pétur séð
út um gluggann. Geislarnir frá
tunglinu léku við frostrósirnar á
rúðunni, svo að þær urðu líkast-
ar ævintýraskógi með trjám, þar
sem silfursvölur voru á kappf-
lugi og fiðrildi flögruðuð til og
frá. Og þarna sá hann hreindýr,
sem gægðist fram og kinkaði
kolli! Og þarna - ææ, honum
rann kalt vatn milli skinns og
hörunds! Því að Pétur gat ekki
betur séð en að þarna kæmi
bráðlifandi úlfur, - kæmi á harða
spretti og stefndi beint á hann.
En þetta var silfurúlfur en ekki
svona venjulegur grágulur úlfur,
eins og þeir sem hafast við úti á
öræfunum. Og hvað haldið þið,
hann ganaði beint að rúminu
hans Péturs litla!
„Langar þig til að ríða dálít-
inn spöl?“ spurði úlfurinn og
hló.
„Jú, e-en bíturðu mig þá
ekki?“ spurði Pétur honum var
svona um og ó, að lenda í svona
stórræðum.
„Engin dýr bíta, sem eiga
heima í skógunum sem ég kem
úr og það gerir norðangaddur-
inn meira að segja ekki heldur.“
„Þá langar mig til að ríða með
þér“ sagði Pétur og settist klof-
vega á bakið á úlfinum. Og svo
þutu þeir af stað - húhei, hú-hei,
og beint inn í silfurskóginn, sem
frostið hafði málað á rúðuna.
„Hvert ertu annars að fara,“
spurði Pétur.
„í Gamlárshöllina, þar sem
stjörnudrottningin -á heima“,
svaraði úlfurinn og herti á sér,
svo að vindbelgurinn fyllti skyrt-
una hans Péturs.
Og nú hvarf skógurinn
bráðum, en í stað hans kom
himinhátt fjall, en efst á fjal-
lstindinum stóð kastali úr skýr-
asta kristalli. Og svo komust
þau ofar og ofar, yfir tinda og út
yfir brúnir hengifluga, en allt
þetta hljóp úlfurinn með sína
dýrmætu byrði og á endanum
nam hann staðar fyrir utan kast-
alahliðið. En þar stóð tunglridd-
arinn á verði, og var með tungl-
ið eins og skjöld á maganum.
„Mikið liggur þér á! Hvert
ertu eiginlega að fara?“
„Ég ætla til stjörnudrottning-
arinnar uppi á hanabjálkalofti“
svaraði úlfurinn.
Þá lyfti tunglriddarinn hend-
inni og borgarhliðin opnuðust
upp á gátt og nú stóðu þeir fyrir
neðan stíga úr steini, sem að
minnsta kosti þúsund þrep voru
í. Og þessi stigi náði upp á hana-
bjálkaloftið, þar sem drottning-
in sat í silfurhásæti sínu. Úlfur-
inn þaut upp öll þrepin, eins og
örskot og lagðist á hnén við fæt-
ur stjörnudrottningarinnar.
„Velkominn!" sagði hún blíð-
lega og faðmaði Pétur að sér.
„Varst þú ekki hræddur, þegar
úlfurinn minn kom og sótti
þig?“
„Æ, jú, svolítið,“ sagði Pétur,
„en nú er öll hræðslan horfin af
mér“. Og þa Brosti stjörnudrott-
ningin, og svo klappaði hún
saman lófunum og þá opnaðist
hurð og gamall maður, með
stóran og þungan poka á bakinu
kom inr.. Aldrei hafði Pétur séð
svona gamlan mann og ekki
hafði hann heldur séð svona
stóran og þungan poka.
„Hver ert þú?“ spurði drott-
ningin.
„Ég heiti Gamlár“, svaraði
gamli maðurinn ofur lágvær.
„Og hvað ertu með í pokan-
um?“ spurði stjörnudrotningin.
„Slæmar og góðar hugsanir og
slæmar og litlar gerðir, það eru
gjafir mannanna til þín“, sagði
maðurinn um leið og hann var
að leysa fyrirbandið af pokanum
sínum. Og svo hellti hann öllu
úr pokanum. Og þarna á gólfinu
lá stór hrúga af gráu gjalli og
ösku, svo að stjörnudrottningin
fékk tár í augun þegar hún leit á
það.
„Þetta var raunalegur árang-
ur“, sagði hún og andvarpaði.
„Þetta var allt og sumt sem
mannfólkið lét mig fá“, tautaði
gamli maðurinn.
Stjörnudrottninginn kinkaði
kolli, hrygg á svipinn. Svo rétti
hún fram hendina og þá fór
gjallið að brenna og verða að
engu, en í öskunni sáust nú gim-
steinar, sem vörpuðu frá sér ail-
avega litum geislum.
„Sitthvað gott og göfugt
hefurðu nú fengið hjá þeim
líka,“ sagði hún. „Ef til vill
minna en það hefði átt að vera,
og þó máski meira en ég þorði
að vona. Berðu þetta inn í fjár-
hirsluna mína!“
Gamli maðurinn tíndi allt það
sem glóði á, ofan í pokann sinn,
svo hneigði hann sig djúpt fyrir
drottningunni og hvarf.
„Þetta er gamla árið, sem var
að fara“, hvíslaði úlfurinn að
Pétri. „Gættu nú að, því að nú
kemur það nýja.“
í samabili heyrðist dimm-
rödduð klukka slá tólf þung
högg, sem drundu um loftið. Og
nú opnaðist hurðin aftur, og nú
kom inn ljómandi fallegur ungur
piltur. Hann var líka með poka
á bakinu, en pokinn hans var
tómur, ennþá.
„Farðu nú út í heiminn og
safnaðu saman gjöfum mann-
anna“, sagði stjörnudrottningin,
„og Guð gefi, að pokinn þinn
verði ekki fylltur ineð óverð-
mætum gjöfum. Far þú nú. Og
Guð veri með þér!“.
Hún lyfti annari hendinni.
Ungi pilturinn hneigði sig undir
gólf og svo hvarf hann. En í
sama bili kvað klukknahljómur
um alla stofuna. Heill sam-
hljómur af klukknahringingum,
stórum og smáum, bauð nýja
árið velkomið með hreimfögr-
um silfurröddum og drynjandi
málmmikið. Strjörnudrottning-
in laut ofan að Pétri.
„Viltu lofa mér því, að gjöf
þín til nýja ársins verði geislandi
gimsteinn góðra athafna, en
ekki ónýtt gjall“, sagði hún. Svo
kyssti hún hann á ennið og svo-
svo vaknaði hann allt í einu í
rúminu sínu og hún mamma
hans laut niður að honum og
brosti.
„Ég hefði kannski ekki átt að
vekja þig barnið mitt, en mér
fannst ég mega til að lofa þér að
heyra nýjársklukkurnar", sagði
hún og kyssti hann. Pétur hló og
leit út um gluggann, sem ómur
nýjárshringingarinnar bárust inn
um, sami ómurinn sem hann
hafði heyrt rétt áðan hjá stjörn-
udrottningunni.
„Amma“, hvíslaði hann var-
lega í eyra ömmu sinnar. „Mikið
þætti mér gaman, ef ég gæti gef-
ið nýjárinu fallegan gimstein í
pokann sinn“.
En amma brosti. Hún hélt að
Pétur væri að dreyma, en Pétur
vissi þó betur. Það var ekki fyrir
ekki neitt, sem hann hafði verið
gestur hjá snædrotningunni uppi
á hásvölunum hennar.
Sendum
Vestmannaeyingum
bestu óskir um
gleðileg jól
og farsœlt komandi ár.
Þökkum viðskiptin
á árinu sem er að líða.
Karl Kristmanns
Heildverslun