Austurland - 23.12.1974, Qupperneq 11

Jólin 1974.
AUSTURLAND
11
strákunum við 'þetta bænahaM
og lét sig engu skipta þótt við
vserum með hávaða og læti á
þiifarinu.
Svo langt komst ég að gera
ut. Við keyptum Snorra firnrn
saman og gerðum hann út í
fáein ár. Meðeigendur mínir
voru Árni Einansson, Ólafur
Krisítjánsson, Sigurður Bjarna-
son og Valdemar Sigurðsson.
Veturinn 1939 vorum við á
Hornafirði. það var ein hin
'mesta aflaileysisveítlð, sem sög-
ur fara af.
Eitt sumar fór ég á sdld á
Þráni, sem var tvílembingur á
móti Súganda frá Sandgerði.
Það fannst mér langt sumar.
Síld var mikil á miðunum og
voru bátarnir fljótir að fyllla
sig, en síðan var legið 1 landi
allt að 9 sólairhringa í bið eftir
löndun og í veiðibanni. Þetta
var sumarið 1940 og ég nýtrú-
lofaður. Ekki hefur það gert
mér sumarið styttra því heima
var ekki landað nema fyrsta
farminúm.
Þegar ég svo Ikom heim um
haustið bað Viggi á Strönd mig
að vera mótoristi á Björgvin.
Ég færðist undan og sagðisít
ekki treysta mér_ en Viggi 'hélt
að .þetta væri nú ekki mikill
vandi og auðvitað hafði hann
sitt fram. Líklega hef ég verið
á Björgvin í þrjú ár. Foimaður
var Tommi Jóhannesar og siíðar
Airi Bergþórsson. Við vorum á
dragnót, en einn vetur voi’um
við á loðnu og lentum þá allt
til Sandgerðis.
Síðasta sumarið, se’m ég reri,
það va.r 1945, var ég á Haföld-
unni. Benedikt Benediktsson
gerði hana út, en Sigurður Jóns-
son var formaður. Ég hætti í
september. Þá fór ég í land til
að standa fyrir kosningastarfi
sósíalþta en í beim kosning-
um sem fram fóru í janúar,
feingum við meirihluta í bæjar-
stjórn.
Skildi ekki sálarlíf véla
— Þú nejndir áðan að þú
hefðir farið á mótornámskeið.
Varstu mikið við vélagæslu?
— Töluvert. Ég var mótor-
isti á Snorra, Björgvin og Haf-
öldunni. En ég var lítið gefinn
fyri.r vélar og lítill mótoristi. Ég
skildi aldrei sálarlíf mótora og
það sem ’maður ekki skilur,
ræður maður ekki nógu vel við.
Og ég hafði alltaf verð svolítið
smeikur við vélar. Liklega er
best að hafa sem fæst orð um
þennan þátt. Fýsi einhvern að
fá nánari skilgreiningu á
frammistöðu minni, get ég bent
á mann, sem á lifandi og leik-
rænan hátt kann að lýsa þessu.
Stjórnmálaþátttaka
— Þú hófst snemma þátttöku
í stjórnmálum.
— Já. en hef þó ’rnest fengist
við bæjarmálin og flokksstarf-
ið. Ég sagði nokkuð frá starf-
semi kommúnista í jólablaði
Austurlands á sínum tíma og er
þar minn hlutur nokkuð rakinn.
Við hlaupum því yfir þann þátt.
Vonandi gefst mér tóm og nenn-
ing til að halda frásögninni á-
fram síðar. Þessi frásögn náði
til 1938. Þá um veturinn fóru
f ram bæ j ars t j órnarkosningar
og náði ég kjöri, ásamt félögum
mínu’m Jóhanmesi og Lúðvíki.
Endist ég næsta Ikjörtímabil hef
ég verið í bæjaristjórn í 40 ár
og finnst að efcki sé hægt að
heimta meira af mér.
Ekki stóð á eldskírninni. Árið
1938 viar mesta upplausnarár og
ófriðarár. sem yfir bæjarstjóm-
ina hér hefur gengið og stóð sá
ófriður linnulaust fiam í
nóvember. Aukakosmingar fóru
fram í september, en þær
breyttu engu.
ALþýðuflokkurinn hafði haft
traustan meirihluta í bæjar-
stjórn frá upphafi og átti erfitt
með að sætta sig við að hafa
þar ekki lengur óskoruð völd.
HöfuðsLagurinn stóð utm ráðn-
ingu bæjarsitjóra. Eyþór Þórðar-
son var bæjarstjóri og hafði
kastast mjög í kefcki milli hans
og okkar. Ég held að hann hafi
verið eini maðurinm, sem við
fyrirfram útiLokuðum frá stuðn-
ingi, en jafnframt einl maður-
inn, sem Alþýðuflokkurinn úti-
lokaði ekki. Eftir aukakosming-
arnar buðumst við til að styðja
Anton Lundberg sem bæjar-
istjóra. Ha'nn var þá einn af
ötulustu mönnum Alþýðuflokks
ins hér. Ef ég m'an rétt var
Lundberg eikki frábitinn því að
táka þetta starf að sér og leysa
ibannig hána aLvarilegtu stjórn-
arkreppu. En flokksmenn hans
höfnuðu honum. Þess í stað
sendu þeir skeyti til viðkom-
andi ráðherra sem var flokks-
bróðir þeirra, og báðu hann um
að skipa bæjarsitjóra. Ráðherra
mun þó varla hafa haft laga-
heimild til slí'ks.
Við vissum hvað klubkan sló
og tókum það til bragðs til að
firra frekari vandræðum og
öngþveiti í bæjiarmálunum, að
gera samkomulag við íhaldið og
kusuten tvo íhaldsmenn til bæj-
arstjóra hvorn á eftir öðrum þá
Karl Karlsson og Jón Sigfús-
ison.
En látum staðar numið við að
rdkja þennan þátt. Ella verður
þetta s:tór bók fyrr en varir.
— Þú hefur tekið þátt í starfi
landssamtaka sósíaþsta.
— Já, nokkuð. Ég sótti nokk-
ur þimg Kommúnistaflokksins.
Þá voru samgöngur ólíkt verri
en nú. Þá var ekki hægt að setj-
ast upp í flugvél inn á Sandi og
vera kominn til Reykjavíkur
innan stundar. Þá var aðeins
hægt að treysita á Esju gömlu
og Súðina, en menn reyndu líka
að nota sér tilfa'llandi ferðir.
Sækti maður fund í Reykjavík
varð varla komist af með minna
en þrjár vikur, ferðin fram og
aftur tók um viku.
Maður var auðvitað auralítill,
en kyndarar á Esju spöruðu
’manni oft ferðafé. Þeir hétu
Enok Ingimundarson og Árni
Þorleifsson. Höfðu þeir oft
kommúnista sem blinda farþeg-a
í klefum sínum og fluttu blöð
út um land. Þetta var auðvitað
ólöglegt. en kemur hinum brot-
legu varla í koll héðan af, því
sökin hlýtur að vera fyrnd.
Reyndar var Enok rekinn án
þess að hann fengi að vita á-
stæðuna en sjálLfsagt hefur hún
verið kommúnilstisk starfsemi.
Ég ferðaðist situndum sem blind-
ur farþegi í skjóli Enobs og
Árna, því sjaldnast átti ég fyrir
fari. í Reykjiavík bjó ég svo
frítt hjá einhverjum félögum,
oftast hjá Árna kyndara.
Ég var á stofnþingi Sósíál-
istaflokksins og af ljósmynd,
sem birt hefur verið af upphafi
is'tofnfundar'gerðariinnar þykist.
ég sjá, að ég hafi skrifað hana.
Mörg önnur flokksþing svo og
fl'okksstjórnarfundi sat ég. Ég
hef líka verið á flokksstjómar-
fundum Alþýðubandalagsins.
Blindur farþegi með Ægi
Einu ævintýri man ég eftir í
sambandi við þessi ferðalög.
Þá var haldið þing Kommún-
istaflokksinB í Reykjavík og um
sama leyti var þar þing Alþýðu-
sambands íslands, aðaLfundur
Sambands íslenskra fiskfram-
leiðenda og aðalfunduir Sa’m-
bands ísLenskra samvinnu-
félaga eða einhver annar fund-
ur á vegum Sambandsins.
Erfitt var um ferðir og var
því afráðið að Ægir skyldi fara
austur með fulltrúa ASÍ og SÍS,
en aðrir skyldu ekki fá far.
Þingi Kommúnistaflokksins var
ekki alveg lokið. en ég ákvað
að reyna með einhve'rjum ráð-
um að komast með. Þegar brott
farartíminn nálgaðist fór ég
niður á hafnarbaikka þangað
sem Ægir lé og fylgdi Arnfinn-
ur mér. Þegar þangað bom voru
farþegar að þyrpast um borð.
Voru þeir vandlega flokkaðir
og þeir, sem ekki voru í nóð-
inni, gerðir afturreka með harðri
hendi. Þegar mig bar að var
verið að reka í land þá Ása í
Skuld og Ármann á Tindum,
sem verið höfðu á SÍF-fund-
inum. Ási átti erfitt með að
sikilja þetta réttlæti og gerði
ítrekaðiar tilraunir til að komasit
um borð, en var jafnharðan rek
inn í land.
Ég tók mér stöðu við báta-
pallinn þar sem lírtið bar á og
um leið og Landfestar voru leyst
ar og Ási rekinn í land í síð-
asta sinn steig ég upp á báta-
pallinn án þess eftir væri tek-
ið, en Arnfinnur sneri til baka
cg sagði hvernig farið hafði.
Ég hímdi á bátapallinum í
skjóli við björgunarbáta þar til
komið var nokkuð út á flóa. Þá
sá ég mér færi á að skjótast
óséður fram undir hvalbak.
Norpaði ég þar nokkuð lengi en
þar kom að ég hélst þar ekki
við lengiur og leitaði inn í vist-
arverur skipverja. Hafnaði ég í
matsial yfirmanna og hélt mig
þar síðan og fylgdist vel með
máltíðuten, en matinn borgaði
ég, svo ég smuðaði rífcið aðeins
um fargjaldið.
Yfirtenennirndr voru. mér góðir
og sögðu að sjálfsagt hefði verið
af mér að gera það, sem ég gerði,
það væri hneyksOi úr því verið
væri að snatta með farþega, að
taka ekki alla, sem unnt væri
að taka.
Ekki var ég öruggur um mig
fyrr en V>0stmanmiaeyjiar voru að
baki en lekki hætti ég mér upp
fyrr en við Gerpi. Fór ég upp í
brú og stóð þá allt í eimu aug-
liti til auglitis við 'sjálfan skip-
herrann sem mig minnir að ver-
ið hafi Einar Einarsison. Gaf
hann mér il'lt auga, en ekki sagði
hann orð.
Bæjarstjórastarfið
— Þú varst lengi bæjarstjóri.
— Já, amsi lengi.
— Hvemig er að vera bæjar-
stjóri?
— Það hefur bæði bjairtiar
hliðar og svartar. Það er erfið-
ast þegar mifcið þarf að borga,
en engir penimgar eru tiL. eims
og oft var. En bað kernst upp
í vana eins og annað að vera
peninga'LauS'. Það var mitt lán,
að tenér tókst að Lofca óhyggjurn-
air inni á skrifstofumni, tók þær
aldrei með mér hieim og lét þær
aldrei standa mér fyrir svefni.
Annars er bæjars'tjórastarfið
skemmtiliegt og fjölbreytt starf
en eiriLsaant. Menn kynmaEt
mörgum mönnum utan bæjar og
innan, amstri þeirra og vanda-
málum. Og bæjarstjóri fær
tækifæri til að takast á við hin
fjölbr'eyttustu verkefni. Og
rnenn verða fróðari um tenargt.
Bæjarstjóri verður til dæmis ó-
sjáiifrátt vel að sér í þeim þátt-
um Löggjafar, sem snerta sveit-
arstjórnarmál.
Við skulum sleppa því að
ræða einstök mál, sem í minn
hifut kom að fást við, og þeim
margháttuðu framkvæmduten,
sem að var unnið á þessum ár-
um. Að rekja það tæki allt of
langian tíma. En mig langar að
minnast aðeins á máL. siem ég
þurfti aldriei að hafa afskipti af
en sem mé,r skiist að sé mibið
vandamál sums staðar. Hér á ég
við unglingavandatemáLið. Það
þekki ég ekki nema af afspurn
og man e'klki til þess að hafa
nokkru isinni sem bæjarstjóri
þurf't að hafa afskipti af svo-
kölluðum vandræðiaunglingUm.
Og oft hefur mér komið í hug,
að unglingavandamálið væri að
verulegu leyti uppfundið til að
sjá félagsfræðingum, sólfræð-
ingum og fleiri fræðimgum fyrir
vinnu. Auðvitað eru unglingar
oft uppivöðsLusamir og gera
ýmislegt, sem þeir ættu, að láta
ógert. Á það vil ég benda að
hegðan barna og umglimg'a er að
teniklu leyti spegilmynd af hegð-