Freyr - 01.01.1907, Blaðsíða 17

FREYR.
ur er hér á landi, svo teljandi sé. í lionum
eru öll næringarefni plantnanna. — En búpen-
ingsáburðurinn er alt of lítill, til að fullnægja
þeicn kröfum, er sívaxandi fólksfjölgun í heim-
inum gjörir til jarðræktarinnar. Yerzlunará-
burður er því mjög mikið notaður í flestum
löndum Everópu og Ameríku, og óefað íer
notkun hans stórum vaxandi hér á landi, eftir
því sem áhugi á jarðrækt og þekking á gagn-
semi haus eykst.
Notkun verzlunaráburðar fer stöðugt vax-
andi í keiminum, eftir þvi sem ræktaða landið
er aukið og ræktunin batnar. Eðlilegt er því
að menn spyrja, hvort hægt muni verða, að ful]-
nægja í framtíðinni þessum sívaxandi þörfum,
enda hefir fjöldi þjóðhagsfræðinga seinasta
mansaldurinn spreitt sig á að svara þeirri
spurningu.
Af steintegundum, sem fosfórsýruáburður-
inn er unninn úr, eru óþrjótandi námur íýms-
um löndum. Mest allur kalíáburður, sem
hingað til hefir verið notaður, er frá Norður-
Þýzkalandi — úr Stassfurt námunum. Þar
eru ógrynnin öll af kalisöltum, og í ýmsum
öðrum löndum hafa þau fundist, svo kalíhörgul
þarf naumast að kvíða.
Alt öðru máli er að gegna með köfnunar-
efnisáburðinn. Plönturnar þurfa mjög mikið
af lionum, en byrgðir eru litlar, og hann ó-
drýgist mjög í meðferðinni.
Mest allur köfnunarefnisáburður, sem verzl-
að er með, er frá Chili á vesturströnd Suður-
Ameriku. Þar er afar stórt, eins eða fárra
feta þykt lag, af saltpétursúru natruni, er safn-
ast hefir saman frá ómuna tíð. Þessi áburður
nefnist Vilísaltpétur. Köfnunarefnið í honum
er 12—15%, og 100 pd. kosta, flutt hingað til
lands, 13 kr.
A fyrri hluta 19. aldar var farið að flytja
þennan áburð á heimsmarkaðinn. Arið 1860
nam útflutningurinn 68,000 smálestum, en árið
1900 1,5 miljón smálesta eða 22 sinnummeira
en tveim mannsöldrum áður.
„Eyðist flest sem af er tekið“ segir mál-
tækið og svo er með kílísaltpéturinn; eftir
nokkra áratugi verður búið að tæma nám-
urnar, og þar með er hann úr sögunni.
Annar köfnunarefnisáburður, sem talsvert
13
hefir verið notaður á seinni árum er brennisteins-
súrt ammoniak. Það er framleitt af gasvatninu
í gassmiðjunum. Eramleiðslan hefir vaxið sein-
ustu árin og er nú um 0,5 miljón smálestir, og
gæti aukist mikið enn, ef öllkol sem notuð eru
í heiminum væru eimd. 1 brennisteinssúra
ammoniakinu er nokkuð meira af köfnunarefni
en í kílísaltpétri, um 20%.
Gúanó heitir köfnunarefnisábnrður mynd-
aður af fugladrit, dauðum fuglum og s. frv., er
safnast hefir saman og myndað þykkri eða
þynnri lög, einkum á smá eyjum í Kyrrahafi,
við strönd Peru og Cliili. Gúanóið hefir lengi
verið notað til áburðar, en er nú þrotið að mestu.
Bændur i Evrópu og Ameriku hafa keypt
seinustu árin frekar 2 miljónir smálesta af
köfnunarefnisáburði, og borgað fýrir hann um
400 miljónir kr, á ári.
Kílísaltpéturs- og gúanóbirgðirnar eru að
þrjóta, eins og sagt hefir verið, og framleiðsla
brennisteinssúra ammoniaksins getur eigi auk-
ist svo mikið, að það geti fullnægt sömu á-
burðarþörf og nú, hvað þá hinuoi sivaxandi
þörfum. Auk þess ganga kolalögin í jörðinni
meira og meira til þurðar, sem eigi er að furða,
þótt þar sé af miklu að taka, því kolaeyðslaD
í heiminum er um 800 miljóuir smálesta á.
ári.
Eyrir 3 árum síðan var ekki annað sýni-
legt, en að stórkostlegur hörgull yrði á köfnun-
arefnisáburði i heiminum i nánustu framtíð, og
að af því leiddi vandræði fyrir landbúnaðinn
og mannkynið í heild sinni. Nú horfir málið
alt öðru vísu við. Þekking og hugvitssemi
hefir nú sem oftar lánast að forða manukyninu
frá vandræðum.
Einn fjórði hluti af andrúmsloftinu er eldi
(súrefni) og þrír fjórðu hlutar köfnunarefni.
Þetta köfnunarefni hefir vísindamönnunum lán-
ast að handsama og breyta í áburð, sem fylli-
lega stendur kílísaltpétri og brennisteinssúru
ammoniaki á sporði. Þetta stórvirki vísindanna
eigum vér að þakka próf. Erauk í Berlín og
þeim próf. Birkeland og verkfræðing Eyde í
Kristjaníu.
Aðferð próf. Eranks er innifalin í að leiða
andrúmsloft, sem búið er að ná súrefninu úr,
yfir glóandi kalkkol (Kalciumkarbid). Köfn-