Tímarit Verkfræðingafélags Íslands - 01.12.1938, Síða 3

Tím. V. F. í. 1938.
6. hefti.
Greinargerð
um áætlanir um veitur frá sogsvirkjuninni og yfirlit yfir þær
Greinar{íerð þessi, nokkuð stytt, var flutt sem erindi á fundi V.F.Í. 26. jan. 1938.
Heilið „rafveita" (eða rafmagnsveita) er nú
orðið yfirleitt látið tákna fyrirtæki, sem framleið-
ir eða aflar raforku og veitir henni og dreyfir
til raforkunotenda eða kaupenda, og er þá heit-
ið stundum jáfnframt látið ná yfir öll þau mann-
virki, tekin í lieild, sem lil þessa eru gerð. En
þau mannvirki eru svo aðallega greind í tvo
hluta: raforkuverið eða orkuverið og raforkuveit-
ur eða orkuveitur.
Raforlawer, eða orkuver, nefnist einu nafni sá
hluti mannvirkjanna, sem lil þess gagnar, að
framleiða raforkuna.
Raforkuveilur eða orkuveitur er sameiginlegt
nafn á línum þeim (taugum, stólpum, einangr-
urum o. s. frv.), sem raforkunni er veitt um, frá
orlcuveri til liinna einstöku orlcunotenda, að með-
töldum tillieyrandi spennistöðvum og tengistöðv-
um.
Raforkuveitum má skipta í tvær aðaltegundir:
háspennuveitur og lágspennuveitur.
Orku úr háspennuveitum er ekki liægt að nota
lil almennrar heimilisnotkunar (ljósa, suðu, hit-
unar o. s. frv.), eða til venjulegrar iðnaðarnotk-
unar, nema lækka spennu hennar fyrst niður
í hæfilega notkunarspennu (220 volt). Það er
gerl í sérstökum svonefndum spennistöðvum. Frá
þeim ganga lágspennuveiturnar til hinna einstöku
notenda.
Spenna háspennuveitna er mismunandi. Því
meiri orku, sem leiða á eftir veitunum, og þvi
lengri, sem veiturnar eru, þvi hærri spennu þarf
yfirleitt að nota.
Sogsvirkjunin er, eins og kunnugt er, fram-
kvæmd samkvæmt sérstökum lögum frá 1933.
Hún er í eigu Reykjavikurbæjar, en rekin sem
sjálfstætt fyrirtæki með sérstöku reikningshaldi.
Mannvirki Sogsvirkjunarinnar eru orkuverið við
Ljósafoss, háspennulína (60 kV) frá Sogi til
Reykjavíkur og aðalspennistöðin á enda linunn-
ar við Elliðaárnar.
Orku er hægt að laka úr Sogsvirkjuninni á
tveimur stöðum ,nefnilega úr orkuveri við Ljósa-
foss og úr aðalspennistöð við Elliðaár. Úr aðal-
spennistöðinni tekur Reykjavik þá orku, sem hún
kaupir, með 6 kV spennu, og veilir henni með
þeirri spennu um borgina. En auk þess er nú þeg-
ar bæði í orkuveri og i aðalspennistöð settur sá
útbúnaður, sem þarf til þess, að þaðan verði tek-
in orka í orkuveitu um nálæg héruð. Er þá reikn-
að með 20 lcV spennu á þeim veitum.
Orkuveitusvæði Sogsvirkjunarinnar.
Til þess að nægilega traustur fjárhagsgrundvöll-
ur fáist fyrir orkuveitur, verður markaður fyrir
orluma að vera i réttu lilutfalli við verð veiln-
anna. Veitur um þéttbýli eru þvi yfirleitt fjár-
hagslega betur settar en um strjálbýli. Rezt eru
skilyrðin þar sem mikil notluin (margir notend-
ur) eru á tiltölulega litlu svæði, — en hér á landi
er það aðallega i bæjunum.
Eðlilegast er því að leggja orkuveiturnar sem
beinast frá orkuveri að bæjunum, cn á leiðum
veitnana er hægt að taka orku úr þeim til notk-
unar á einstökum sveitabæjum og annarsstaðar
þar sem orkuþörfin er litil.
Orkuveitusvæði Sogsvirkjunar takmarkast því
eðlilega fyrst og fremst við héruð þau, sem liægl
er að ná til frá veitum þeim, sem lagðar yrðu
að kauptúnunum eða þéttbyggðum plássum.
Hin helztu kauptún og héruð, sem liklegt má
telja að fengið gætu aflið frá Sogi, eru: Austan-
fjalls: Selfoss, Hveragerði, Eyrarbakki, Stokks-
eyri og Vestmannaeyjar. Vestanfjalls, auk Reykja-
víkur og Hafnarfjarðar: Sunnan Reykjavikur
Reykjanesskagi, og i norðurátt Akranes og Rorg-
arnes.