Freyr - 01.09.1990, Side 14

17
16
115
’5)
c
3
"rö
LL
14
13
• • •
w-J---------1----------1----------1
12 3 4
Hiti °C.
2. mynd. Samband fallþunga dilka og hita (okt.-sept.) í Árneshreppi á
Ströndum 1965-1983. Við einnar gráðu hœkkun á hita hefur fallþungi að
jafnaði aukist um 0,8 kg. (Ólafur R. Dýrmundsson ogJón Viðar Jónmunds-
son 1988).
landbúnað árin 1984 - 1985. Til
þátttöku voru valin lönd eða lands-
hlutar, sem áttu sér þekkta sögu af
áhrifum breytilegs loftslags á land-
búnað og var ísland valið í þann
hóp. Af Islands hálfu var að verki
hópurundirforustu Páls Bergþórs-
sonar veðurfræðings, nú veður-
stofustjóra. Þegar þetta verkefni
fór af stað, var okkur íslendingun-
um fæstum ofarlega í huga, að
loftslag kynni að hlýna frá því sem
var á hlýskeiði 20. aldarinnar.
enda álitum við það naumast
vandamál, þótt svo yrði. Pað kom
fljótt í ljós, að tilefni verkefnisins
var einkum spádómar um hlýnandi
loftslag. Pó var lögð áhersla á, að
við ættum ekki að binda okkur við
þá hliö málsins, enda voru allar
spár óvissari en svo, að hægt væri
að útiloka kólnandi loftslag, a.
m.k. tímabundið.
Hér á okkar breiddargráðum er
hiti sá þáttur veðurfarsins, sem
einkum er takmarkandi. Kunnust
eru áhrif hita á byggrækt, grasrækt
og trjárækt. Byggrækt lagðist sem
kunnugt er niður á köldustu skeið-
unum í sögu þjóðarinnar, en á hlý-
skeiði 20. aldar hefur verið unnið
að því, að hún fengi fótfestu á ný,
þótt hægt hafi miðað. Áhrif hita á
byggrækt hafa verið metin sem
þroskalíkur, t.d. hvort vænta megi
byggþroska 6 ár af hverjum 10 eða
9 ár af hverjum 10. Er skemmst frá
því að segja, að líkurnar á að bygg
þroskaðist náðu 60% einungis á
litlum hluta landsins á tímabilinu
1951-80, þ.e. á 4% af veðurathug-
unarstöðvunum. Petta tímabil var
að vísu nokkuð frá því hlýjasta, en
á köldustu skeiðum eru hvergi á
landinu líkur á að bygg nái þroska
6 ár af hverjum 10.
Hvað grasrækt viðvíkur þá hefur
grasspretta reynst því sem næst
línulega tengd hita. Á það jafnt við
um heyfeng eins og hann er skráð-
ur í skýrslum og grassprettu eins og
hún mælist í langtímatilraunum.
Einkum virðist vetrarhiti skipta
máli, enda er sumariðstutt og sum-
arhiti lítt breytilegur, en vorkoma
óviss. Pessara áhrifa hitans gætir
einnig og ekki síður í úthaga, þótt
reglulegar beinar mælingar á
sprettu í úthaga skorti. Hins vegar
hafa þau komið fram í breytilegum
fallþunga dilka á svæðum, þar sem
hiti breytist mikið milli ára. Hvað
skýrast hefur það komið fram í
Árneshreppi á Ströndum. Ætla
má, að í köldum árum verði beitar-
gróður í úthaga ónógur og fullnægi
ekki þörfum lambáa sem mjólka
ungviði í örum vexti.
Loks er að nefna skilyrði til trjá-
ræktar. Þau eru metin út frá
hitafari, og unnt er að meta flatar-
mál þess lands sem er fallið til
skógræktar við mismunandi hlý-
indi eða kulda loftslagsins.
Við vitum af sögulegri reynslu,
að þjóðin á í vök að verjast, ef
kólnar í ári. Spár um hlýnandi
loftslag eru ekki öruggari en svo,
að loftslag gæti enn átt eftir að
kólna hér tímabundið. Petta gæti
jafnvel gerst samtímis því sem
hlýnar annars staðar og framboð
landbúnaðarvöru minnkar vegna
röskunar á hefðbundnum ræktun-
arbeltum. Við þurfum því að vera
við öllu búin.
Ahrif hlýnandi veðurfars.
Meiri líkur eru þó á, að hér hlýni
fyrr eða síðar. Sú spá, sem miðað
var við í verkefni Alþjóðakerfis-
fræðistofnunarinnar fólst í því, að
hér á okkar slóðum hlýnaði um 4°C
við tvöföldun koltvísýrings og
skyldum við reyna að segja fyrir
um. hvaða áhrif það hefði á land-
búnað. Hér var úr vöndu að ráða,
því að um er að ræða framlengingu
langt út fyrir það svið, þar sem
unnt er að vísa til fyrri reynslu.
Engin dæmi eru þess, að ársmeðal-
hiti nái 9°C á 64° N, hvorki hér á
landi né annars staðar. Einföld
framlenging fundins sambands
gefur til kynna, að grasspretta ætti
að aukast um a.m.k. 50 %. Afleið-
622 Frevr
17, SEPTEMBER 1990