Freyr - 01.09.1990, Page 15

Hvernig breytist kjarnfóður- eða
ræktunarþörf við loftslagsbreytingu?
Heyfengur Kjarnfó&ur Tún
■i Kalt akalb, 2,4 C EŒB 1061-80, 3,7°C E3 Hlýtt ekelft, 6,0 C
3. mynd. Mjólkurneysla landsmanna er um 100 milljón lítrar á ári. Byggisthún
að sjálfsögðu á grasrœkt. Efloftslag kólnar þarf að kosta meiru til framleiðsl-
unnar, ef ekki á að verða mjólkurskortur. Keypt verður meira kjarnfóður,
áburðargjöf má auka og loks er unnt að rœkta meira tún. Að sama skapigetur
dregið úr kostnaði, efloftslag hlýnar, og rœktun getur orðiðfjölbreyttari. Sýnd
eru dœmi, (hlutafallstölur), um, hvað gœti gerst efkólnaði að því marki sem
var á því kaldasta 10 ára tímabili sem mœlingar í Stykkishólmi ná til, 1859-
1868, eða hlýnaði í5,0 °C, sem er 0,2 °C hlýrra en meðaltal 10 hlýjustu ára. Ef
loftslag hlýnaði afmannavöldum eða öðrum orsökum um t. d. 4 °Cyrðu breyt-
ingar miklu stórfelldari. (Hólmgeir Björnsson og Áslaug Helgadóttir 1988).
ing þess yrði, að minni tún þyrfti til
öflunar gróffóðurs. Sumt af þeim
myndi því leggjast í órækt, ef ekki
verður tilsvarandi aukning á
annarri ræktun. Okkur vantar þó
meiri þekkingu á því, hvað ræður
sambandi grassprettu og hita til að
geta staðfest þessa niðurstöðu.
Við getum þó fullyrt, að vaxtar-
tími nytjajurta muni lengjast. Pví
má líka spá með þokkalegu öryggi,
að bygg muni verða nokkuð öruggt
með þroska um allar byggðir
landsins og að skógur ntuni geta
vaxið á meira en helmingi alls
landsins.
Eins og áður er vikið að er vafa-
samt að spá fyrir um landbúnað við
breytt skilyrði með einföldum
framreikningi. Önnur leið er að
athuga, hvernig búskapur þrífst nú
við svipuð skilyrði. Til þess þurfum
við að fara 6-8 breiddar gráður til
suðurs, til Skotlands. Þó er margs
að gæta við slíkan samanburð.
Landbúnaður mótast á löngum
tíma og er háður menningu og
hefðum og markaði ekki síður en
náttúrufari. Því skal þessi saman-
burður ekki rakinn lengra.
Einn meginþáttur loftslagsskil-
yrða mun haldast lítt breyttur. þótt
hlýni, enþaðergeislun. Daglengd
verður óbreytt og birta er ekki
talin muni breytast verulega. Hins
vegar er ýmis nytjagróður, bæði í
landbúnaði og ekki síst skógrækt,
verulega háður daglengd. Þess
vegna er ekki víst að unnt verði að
rækta hér á landi þá stofna nytja-
jurta eða trjáa, sem nú þrífast í
Skotlandi eða annars staðar í suð-
lægari löndum. Góða stofna eða
afbrigði, sem henta hinum nýju
skilyrðum, má nokkuð örugglega
fá fram með markvissum jurtakyn-
bótum. Það tekur þó langan tíma,
sá tími, sem þarf að bíða árangurs
er talinn í áratugum fremur en
árum, og á þeim tíma geta skilyrð-
in haldið áfram að breytast.
Breytingará matvælaframleiðslu í
heiminum.
Ég hef nú drepið lauslega á þau
áhrif, sem geta orðið af breyttu
loftslagi hér á landi. Einkum má
búast við jákvæðum áhrifum. Þó
kynni að verða hætta á þurrki
norðanlands og ýmsir jurtasjúk-
dómar verða erfiðari viðfangs en
áður.
En málið hefur fleiri hliðar.
Við Islendingar erum háðari
innflutningi matvæla en flestar
aðrar þjóðir. Það sem gerist úti í
hinum stóra heimi mun því hafa
mikil áhrif hér. Sá ótti við gróður-
húsaáhrifin, sem hefur gripið um
sig, stafar einkum af því, að horfur
eru taldar á, að dreifing úrkom-
unnar verði óhagstæðari en áður,
einkum þegar tillit hefur verið tek-
ið til aukinnar uppgufunar vegna
hærra hitastigs. Hætta er á, að
þurrkur muni víða valda stórfelld-
um uppskerubresti, auk þess sem
ræktunarbelti flytjast til. Yfirlits-
kort sýna, að loftslag geti orðið
rakara á ýmsum landsvæðum
nálægt ströndum úthafa og stærri
innhafa eins og Miðjarðarhafsins,
en að þurrara verði á meginlönd-
um í tempraða beltinu nyrðra, þ.e.
í Norður-Ameríku og um Evrópu
og Asíu miðja og norðanverða. Á
þessum svæðum er einmitt nálægt
helmingi ræktunar á hveiti og
maís, svo og byggs. Hveiti og maís
eru ásamt hrísgrjónum mikilvæg-
ustu tegundirnar og af þeim fæst
um helmingur af fæðu jarðarbúa.
Hins vegar er spáð rakara lofts-
lagi víðast þar sem hrísgrjón eru
ræktuð, þótt ekki sé víst að það
verði alls staðar til bóta, og sumt af
ræktunarlandinu mun sökkva í sæ.
í Japan er spáð tvöföldun hrís-
grjónauppskeru og þar sjá menn
fram á offramleiðslu. Það má því
eygja von um miðlun milli heims-
hluta. í því sambandi er þó rétt að
minna á það, sem mönnum hefur
lærst á undanförnum áratugum, að
hungursneyð verður ekki til fram-
búðar afstýrt með stórfelldum
17. SEPTEMBER 1990
Freyr 623