Bændablaðið - 07.07.2011, Side 21

21Bændablaðið | fimmtudagur 7. júlí 2011
mun dýrari en rafbílar með líþíum-
rafhlöðum, sem þykja þó æði dýrir.
Mengun jarðhitaorkuvera
breytt í metanól
Hér á landi er verið að byggja
verksmiðju Carbon Recycling
International (CRI) í Svartsengi
til framleiðslu á metanóli. Er það
hugsað til íblöndunar á jarðefna-
eldsneyti, aðallega í bensín, og nýtir
jarðgufu frá borholum í Svartsengi
til framleiðslunnar. Áform eigenda
eru metnaðarfull og vissulega má
kalla þetta vistvæna framleiðslu sem
bindur koldíoxíð og gas úr jarðgufu
sem annars fer út í andrúmsloftið.
Ef vel tekst til getur þetta orðið góð
búbót en metanólið verður þó aldrei
annað en íblöndunarefni í bensín og
hugsanlega dísilolíu.
Olían verður áfram mikilvæg
Ef undan er skilin sú bylting sem
átti sér stað hérlendis með hitun
íbúðarhúsnæðis með jarðhitavatni
og rafmagni, þá hefur sáralítið miðað
í að fá nýja orkugjafa á atvinnutæki
landsmanna. Það virðist samt alveg
ljóst að dísilvélarnar eiga eftir að
gegna lykilhlutverki um töluvert
langa framtíð í atvinnulífinu bæði til
sjávar og sveita. Flugið mun einnig
að mestu notast við olíu (steinolíu)
sem orkugjafa um ókomna framtíð.
Menn sjá ekki enn orkugjafa sem
getur leyst olíuna af hólmi í fluginu.
Þar hafa þó verið gerðar tilraunir
um árabil með notkun á olíu sem
unnin er úr þörungum. Hafa þær
tilraunir lofað góðu. Þá má einnig
benda á prófanir á lífolíu úr doðru
eða „camelinu“, sem prófuð hefur
verið hjá flugher Bandaríkjanna og
Boeing og tekist vel.
Íslendingar verði sjálfum sér
nægir
Hér og þar í samfélaginu er eigi
að síður verið að ræða þessi mál
og margir eru sannfærðir um að
Íslendingar geti framleitt alla sína
orku sjálfir. Þar þarf þó greinilega að
hafa víðari sjóndeildarhring en þann
sem afmarkast af raforkuframleiðslu
með fallvötnum eða jarðvarmaorku.
Þá virðist skorta verulega á sam-
ræmingu og samnýtingu krafta til
að knýja málin áfram.
Að tilstuðlan Jóns Bernódussonar
hjá Siglingastofnun hófust tilraunir
með ræktun á repju til framleiðslu á
lífdísil sem hafa gefið ágæta raun,
m.a. hjá Ólafi Eggertssyni bónda á
Þorvaldseyri undir Eyjafjöllum og
nokkrum öðrum. Mun meira þarf þó
til en vissulega þótti það stórkarlalegt
er N1 gaf út yfirlýsingu um árið um
olíuframleiðslu úr repju í stórum stíl.
Í Bændablaðinu 26. maí var líka rætt
við stórhuga menn sem eru að þróa
hugmynd um metangasframleiðslu í
Eyjafirði undir nafninu Metan úr hér-
aði ehf. Margir aðrir hafa vissulega
sýnt þessum málum áhuga og jafn-
vel gert tilraunir til olíuframleiðslu
úr olíuríkum jurtum. Allt er það þó
enn í mýflugumynd þrátt fyrir að
tæknin til slíkrar framleiðslu sé vel
þekkt. Þarna þarf greinilega að stíga
mun stærri skref. Þá þarf að fjárfesta
margfalt meira en gert er í ræktun og
rannsóknum á olíuríkum jurtum til
að hjólin fari að snúast svo einhverju
nemi. Bændur geta verið þarna miklir
áhrifavaldar.
Finna þarf afkastamiklar,
fjölærar olíujurtir
Einar Einarsson, verkefnastjóri hjá
Umferðarstofu, er einn þeirra sem
hefur brennandi áhuga á þessum
málum. Hann hefur tröllatrú á mögu-
leikum íslensks landbúnaðar í fram-
leiðslu á lífeldsneyti með þörunga-
ræktun, olíuökrum og orkuskógi til
framleiðslu á lífdísili og metan. Hann
vill vekja umræðu um þessi mál og
telur mikilvægt að efla rannsóknir og
leit að olíuríkum jurtum sem henta
íslensku veðurfari. Þar þurfi að draga
inn fjársterka aðila með framleiðslu
í stórum stíl í huga. Fyrir utan repju,
sem getur gefið um 1.200 lítra af olíu
á hektara á ári, er hann að gera tilraun
með jurt sem heitir doðra (Camelina
Sativa) og gefur um 580 lítra á hekt-
ara. Doðran hefur þann kost að geta
vaxið við mun óblíðari skilyrði en
repjan.
Einar bendir einnig á lúpínuna
sem kost á jaðarsvæðum utan hefð-
bundins ræktarlands en hún getur
gefið af sér um 230 lítra af olíu á
hektara. Hann vill þó leita áfram að
öflugri orkujurt sem gæti þrifist utan
ræktarlands hérlendis, t.d. á söndum
Suðurlands, en slík planta yrði að
vera olíurík, fjölær, niturbindandi og
harðger eins og lúpínan því mikil-
vægt er að kosta eins litlu til fram-
leiðslunnar og hægt er. Þannig megi
nýta land til olíuframleiðslu án þess
að ganga á ræktarland sem verðmætt
er til annarrar framleiðslu.
Þörungar eru langafkastamestu
olíujurtirnar
Engin „gróðurtegund“ kemst þó
neitt nærri smáþörungum varðandi
afkastagetu í olíuframleiðslu. Úr
þörungaolíu má m.a. framleiða olíu
sem gefur díselolíu ekkert eftir. Þá
má einnig framleiða úr henni þotu-
eldsneyti. Þörungar þykja sérlega
áhugaverðir til ræktunar vegna
afkastagetunnar og samsetningar
olíunnar sem nýta má í margháttaða
olíu-, iðnaðar og fóðurframleiðslu,
- líka til manneldis.
Tvöfalda þyngd sína á sólarhring
Smáþörungar geta tvöfaldað þyngd
sína á 24 til 48 tímum í sólarljósi og
olíuinnihald getur verið um 20-65%
af þyngd. Þar fyrir utan eru kolvetni
um 10-40% af þyngd og prótein
um 20-40%, samkvæmt samantekt
Krishnahadi S. Pribadi, MSc., PhD.
Hún hélt fyrirlestur um þessi mál í
Indónesíu 2009 undir yfirskriftinni
„Development of Scaleable Algae
Production System for Biological
CO2 Sequestering and Production of
Bio-Fuel“. Þar kom fram að yfir 100
tegundir þörunga lifa í sjó og fersk-
vatni. Tegundirnar Nannochloropsis
og Bryococcus Braunii þykja einna
áhugaverðastar og er meira en 60%
af eigin þyngd þeirra olía.
Olíuframleiðsla þörunga með
ólíkindum
Þörungar, nánar tiltekið smáþörungar
eða „microalgae“, hafa verið rækt-
aðir í opnum tjörnum víða í sólríkum
löndum, til olíuframleiðslu með
góðum árangri. Flest okkar þekkja
þetta sem grænt slý á tjörnum eða í
fjörunni. Oftast er talað um að olíu-
innihaldið sé 10 til 100 sinnum meira
en í olíuríkum jurtum sem ræktaðar
eru á landi.
Samkvæmt úttekt Pribadi getur
olíuinnihald smáþörunga verið frá
35-80% af eigin þyngd. Þeir geta því
gefið af sér um 58.700 til 136.900
lítra af olíu á hektara á ári.
Ef miðað er við milliveginn um
95.000 lítra af olíu á hektara, er það
yfir 90 sinnum meira en „repjan“
gefur af sér. Þá eru þörungar sagðir
tíu sinnum afkastameiri en hin kín-
verska jurt „millettia pinnata“, sem
líka er þekkt sem „poppkornstréð“
og getur gefið af sér um 10 þúsund
lítra á hektara. Þörungar eru svo
um tuttugu sinnum afkastameiri en
olíupálminn, sem gefur af sér tæpa
6.000 lítra á hektara.
Smáþörungar hafa oft verið í
fréttum en þá ekki vegna gæðanna
heldur vegna vandræða sem þeir hafa
valdið. Þannig hafa þeir m.a. fyllt
vötn og flóa og þykja því hvimleiðir
eins og t.d. í Kína, þar sem þeir ollu
miklum vandræðum í fyrrasumar.
Smáþörungar á norðlægum
slóðum
Þörungablómi hafsins, m.a. við
Ísland á vorin, virkar sem gríðarleg
olíu- og orkuverksmiðja fyrir líf-
ríki sjávarins. Sólarljósið á þessum
slóðum er því greinilega nægt til að
þörungarnir lifi góðu lífi enda er
vaxtarhraðinn hreint með ólíkindum.
Víða á hafsvæðum á norðlægum
slóðum má sjá mikla fláka á vorin
þar sem þörungar setja græna slikju
á sjóinn. Þarf ekki annað en líta út á
Faxaflóann til að sjá slíkt með eigin
augum. Greinilega er þó þörf á rann-
sóknum til að kanna möguleika á
þörungarækt hérlendis. Ekki skortir
plássið út um allt land. Með hliðsjón
af fóðurframleiðslu sem aukaafurð
ættu íslenskir bændur í það minnsta
að íhuga þessi mál, þeir hafa trúlega
bestu aðstæðurnar til þess.
Vistvæn hringrás með þörungum
Þörungarnir sinna líka öðru mikil-
vægu hlutverki en að framleiða olíu.
Þeir binda koltvísýring úr loftinu
og eru uppspretta af umtalsverðum
hluta þess súrefnis sem er lífinu á
jörðinni nauðsynlegt. Vegna þessara
eiginleika mætti nota þörunga til að
binda koltvísýring frá stóriðjuverum
og láta þá umbreyta loftmenguninni í
olíu. Þá er hægt að nýta hratið í fóður
handa dýrum, í lyfjaframleiðslu eða
efnaframleiðslu. Úr því má t.d. fram-
leiða vistvænt plast (Bio-polymers
plastics) sem brotnar niður í nátt-
úrunni. Þannig má búa til tiltölulega
vistvæna hringrás þrátt fyrir bruna á
þörungaolíu í vinnuvélum, skipum
og flugvélum.
Ræktun þörunga með ljósdíóðum
Hérlendis hafa verið viðraðar hug-
myndir um að nýta nýja ljósadíóðu-
tækni (LED) til að rækta þörunga.
Þeir myndu nærast á koltvísýringi
og brennisteinssamböndum sem
annars eru til vandræða við virkjun
jarðvarma. Þannig megi slá margar
flugur í einu höggi; losna við mengun
frá jarðgufuorkuverum og framleiða
um leið olíu sem eldsneyti og súrefni
en hratið verði nýtt sem fóður fyrir
húsdýr. Þetta er þó aðeins hugmynd
og trúlega nokkuð í land að slíkt
geti orðið að veruleika. Fyrirtækið
Vistvæn orka ehf. hefur þó gert
umtalsverðar tilraunir með nýtingu
LED-tækninnar í gróðurhúsum í
samstarfi við Orkusetur.
Ekki er útilokað að þörungarækt
geti verið arbær hérlendis í tilbúnum
tjörnum eða í plaströrum yfir sól-
ríkustu mánuðina. Öflugur þörunga-
blómi á hafsvæðinu við Ísland sýnir
að þetta er mögulegt en þarna skortir
þó rannsóknir og tilraunir.
Viðamiklar tilraunir og
rannsóknir víða um heim
Það þarf ekki að leita lengi á ver-
aldarvefnum til að finna rannsóknir
á olíuríkum þörungum. Tilraunir í
framleiðslu á sjávarþörungum hafa
verið gerðar í Marlborough á Nýja-
Sjálandi. Meðal þörungategunda sem
tilraunir hafa verið gerðar með víða
um heim eru; Botryococcus braunii,
Chlorella, Dunaliella tertiolecta,
Gracilaria, Pleurochrysis carterae og
Sargassum. Einnig hefur tegundin
Ulva verið prófuð til notkunar í svo-
kölluðu SOFT-ferli (Solar Oxygen
Fuel Turbine), sem er lokað ferli
sem nýta má á þurrum svæðum utan
hitabeltisins.
Bandaríkjamenn þyrftu 39.000
ferkílómetra undir þörungarækt
Orkumálaráðuneyti Bandaríkjanna
hefur áætlað að til að fullnægja
olíuþörf bandarísku þjóðarinnar
með ræktun þörunga þyrfti að leggja
undir það 39.000 ferkílómetra, sem
gætu verið í tjörnum eða flóum.
Það er þó aðeins um 1/7 hluti þess
flatarmáls sem nú fer undir ræktun
á korni í Bandaríkjunum. Kosturinn
við þörungaræktun er sá að ekki þarf
að leggja undir hana ræktarland og
þörungaræktunin er ekki að taka neitt
frá matvælaframleiðslu heimsins.
Þá er hægt að framleiða þá í háum
rekkum eða turnum sem taka lítið
yfirborðspláss. Yfirmaður Algal
Biomass Organization telur að olía
úr þörungum muni standa jafnfætis
olíu hvað verð snertir árið 2018. Þá
er einnig nefnt að það yrðu einkum
afskekkt og lítt byggð landsvæði
sem kæmu til með að njóta góðs af
þörungarækt.
Flugfélög veðja á þörungaolíu
International Air Transport
Association styður tilraunir sem
miða að framleiðslu þotueldsneytis
úr þörungum. Markmið alþjóðasam-
taka flugiðnaðarins, IATA, er m.a. að
10% af þotueldsneyti árið 2017 verði
unnið úr þörungum.
Í febrúar 2010 tilkynnti Defense
Advanced Research Projects Agency
að framleiðsla á þörungum í tjörnum
væri að hefjast í stórum stíl fyrir fram-
leiðslu á þotueldsneyti. Þar á að fram-
leiða um 50 milljónir gallona á ári,
eða sem nemur 190 milljónum lítra,
sem þykir svo sem ekki mikið.
Ráðgert er að olíuhreinsunarstöð
fyrir þá framleiðslu á þörungaolíu
verði komin í gagnið árið 2013 og
að þörungaolían verði þá jafnvel
ódýrari en jarðefnaeldsneyti. Þá munu
fyrirtækin SAIC og General Atomics
einnig vera að hefja olíuframleiðslu úr
þörungum sem ræktaðir eru í tjörnum.
Flest fyrirtæki sem huga að þör-
ungarækt í stórum stíl gera þó ráð
fyrir að nýta plaströr eða pylsur, sem
hlykkjast í rekkum, við þörungafram-
leiðsluna. Þannig er hægt að marg-
falda framleiðsluna á hverja grunn-
flatareiningu.
Boeing þátttakandi í
þörungarannsóknum
Aquatic Species Program er verkefni
sem sett var af stað í Bandaríkjunum
árið 1978 af orkumálaráðuneyt-
inu. Þá má nefna Algal Biomass
Organization verkefnið, sem stofnað
var til af Boeing flugvélaverksmiðj-
unum auk fjölda rannsóknarstofnana,
fjárfestingafélaga og háskóla. Meðal
fyrstu flugfélaga sem sögð eru ætla
að nýta sér þörungaeldsneyti eru Air
New Zealand, Continental og Virgin
Atlantic Airways.
Ocean Nutrition Canada í Halifax,
Nova Scotia er svo sagt hafa fundið
þörungaafbrigði sem sé 60 sinnum
afkastameira en aðrar tegundir sem
prófaðar hafa verið til olíuframleiðslu.
Evrópa spilar með
Í Evrópu eru m.a. nefnd til sög-
unnar European Algae Biomass
Association (EABA) sem eru sam-
tök 79 þörungaframleiðslufyrirtækja
með höfðustöðvar í Flórens á Ítalíu.
Olíuríkir þörungar hafa einnig
verið rannsakaðir í Bretlandi,
m.a. hjá University of Glasgow,
University of Brighton, Cambridge
University, University College
London, Imperial College London,
Cranfield University og Newcastle
University.
Líka í Asíu
Þróunin er líka á fullri ferð í Asíu.
Má þar t.d. nefna umhverfisvísinda-
deild Ateneo de Manilla háskóla á
Filippseyjum. Þar hafa menn verið
að rannsaka notkun staðbundinna
þörunga. Þetta er þó aðeins toppurinn
á ísjakanum því greinilega er mjög
mikið um að vera í rannsóknum á
þessu sviði víða um heim. Spurningin
er bara, - ætla Íslendingar að sitja hjá
í þeirri vinnu? /HKr
Olíupálmaakur. Olíupálminn er gríðarlega afkastamikill þó hann verði líklega
6.000 lítra af olíu á hektara á ári.
Þörungar eru afar hraðvaxnir og hafa oft verið til vandræða í höfnum og á
vatnaleiðum í Kína.
Þörunga má auðveldlega rækta í plastpylsum sem þessum.
plaströrum.