Bændablaðið - 07.07.2011, Blaðsíða 24

24 Bændablaðið | fimmtudagur 7. júlí 2011
Eins og undanfarin ár mun
Landbúnaðarháskóli Íslands
annast efnagreiningar á fóðri fyrir
bændur með svipuðu sniði og verið
hefur. Þó munu nýjar mælingar
verða teknar í notkun í tengslum
við Norfor-kerfið og unnið er að
því að koma á rafrænni tengingu
mælinganna við kerfið. Verða
þeirri hlið væntanlega gerð frekari
skil síðar á síðum Bændablaðsins.
Í meðfylgjandi pistli er gerð grein
fyrir helstu atriðum varðandi sýna-
töku og birtar ýmsar aðrar hagnýtar
upplýsingar um feril efnagreining-
anna, verð og fleira.
Mikilvægt að nákvæmni
sé viðhöfð við sýnatöku og
skráningu upplýsinga
Til þeirra sem eru að senda sýni inn
í fyrsta sinn og öðrum til upprifjunar
er hér birtur texti um sýnatöku sem
áður hefur verið notaður.
Lykilatriði við sýnatöku er að
sýnin séu vel tekin og gefi sem besta
og jafnasta mynd af því fóðri sem
sýnin eru tekin úr. Í þeim tilvikum
sem bændur taka sýnin sjálfir er hægt
að hafa samband við leiðbeininga-
miðstöðvar sem veita ráðleggingar
um hvernig best er að standa að
sýnatökunni og útvega sýnatökubora
þar sem það á við.
Séu tekin hirðingarsýni við verkun
í plasti, í rúllur eða stórbagga, þá
losna menn við að gera göt á plastið,
og þá er einnig vitað nákvæmar um
uppruna (spildu) sem sýnið er af,
auk þess sem þessu fylgir sá kostur
að niðurstöður liggja fyrir áður en
innifóðrun hefst að hausti. Hægt
er að taka hirðingarsýni með því
t.d að ganga þvert á múgana áður
en rúllað er og taka smá viskar úr
þeim, eða taka sýnið úr rúllunum
áður en plastað er og nota heybor
ef þess er kostur. Taka úr a.m.k. 2-3
rúllum, en það ræðst þó nokkuð af
því hversu jafnt heyið er með til-
liti til grastegunda, sprettu og þess
háttar. Þegar hirðingarsýni eru tekin
úr múgum (eða rúllum) er betra að
fara aðeins undir yfirborðið, því það
er oft eitthvað þurrara en inni í múg-
unum. Á svipaðan hátt er hægt að
taka sýni við hirðingu í vothey eða
þurrhey. Nægjanlegt er að sýnin séu
eftir aðstæðum, sérstaklega rakastigi
og svo því hversu jafn efniviðurinn er
sem sýnið er tekið úr. Séu tekin stór
sýni sem menn vilja smækka þá er
hægt að gera það með því að blanda
sýnið mjög vel, t.d. í pappakassa, og
taka úr því smærra sýni. Þetta krefst
vandvirkni því sýnið verður að vera
jafnt úr öllu upprunalega sýninu.
Gæta skal þess að sýnin þorni ekki í
meðförum, og setja þau í frysti sem
fyrst í vel lokuðum, sterkum plast-
pokum, og umfram allt, vel merkt.
Eftirfarandi upplýsingar
skulu fylgja:
Tökudagur á sýni
Sendandi: Nafn bónda, heimilis-
fang og kennitala. Einnig búsnúmer.
Netfang sendanda: Ef áhugi er
fyrir að fá niðurstöður rafrænt.
Gerð sýna: Er um að ræða hirð-
ingarsýni eða sýni úr verkuðu fóðri.
Verkunaraðferð: Þurrhey, vot-
hey, rúllur, stórbaggar, grænfóður
eða annað.
Söxun : Er heyið fínsaxað, minna
en 40 mm, grófsaxað eða ósaxað.
Við votheysgerð: Geta um hvort
íblöndunarefni séu notuð, og hvaða
efni.
Auðkenni: Af hvaða túni, úr
hvaða hlöðu, eða annað auðkenni
fyrir sýnið.
Dagsetningar: Sláttudagur og
hirðingardagur.
Sláttur: Fyrri sláttur eða seinni
sláttur.
Tegund: Skrá ríkjandi gras-
tegundir, þarf ekki að vera mjög
nákvæmt.
Grænfóðurtegund skal ávallt skrá
(hafra, rýgresi, kál eða annað).
Þegar fyrri slætti er lokið eða
í heyskaparlok eru hirðingarsýnin
send í efnagreiningu með tilheyrandi
upplýsingum. Sýni úr verkuðu fóðri
eru tekin við fyrsta hentugleika eftir
að verkun er lokið og eins og alltaf
er mælt með að sýnin séu tekin með
heybor. Leiðbeiningamiðstöðvar
veita ráð sem lúta að þessu. Mælst
er til að sem flest sýni verði komin
inn til LbhÍ fyrir 10 október, sem
þýðir að síðustu niðurstöður úr mæl-
ingatörninni liggja fyrir hjá bændum
í byrjun nóvember.
Verð og afgreiðslufrestur
Þær mælingar sem gerðar eru
við hefðbundna efnagreiningu
á heyi eru; þurrefni, meltanleiki
(og útreiknað orkugildi), prótein
(útreiknað AAT og PBV) og stein-
efnin Ca, P, Mg, K, S og Na. Einnig
er sýrustig mælt í gerjuðu fóðri.
Tréni (NDF) verður mælt í öllum
heysýnum og er sú mæling innifalin
í verðinu.
Afgreiðslufrestur niðurstaðna
frá móttöku sýnis er 3 til 4 vikur á
háannatímanum fyrir hefðbundna
greiningu með steinefnum með
eða án Norfor-greininga. Leitast
verður við að hafa þennan tíma sem
stystan. Ef þess er óskað er hægt að
senda út niðurstöður án steinefna
10 dögum eftir móttöku, og síðan
send lokaskýrsla þegar steinefna-
mælingar liggja fyrir. Reiknað er
með að fyrsta útsending niðurstaðna
verði um miðjan ágúst.
Verð fyrir hefðbundnar mælingar
(með steinefnum):

5300,- kr hvert sýni – án vsk.
Verð án steinefna
2900,- kr hvert sýni – án vsk.
Viðbót fyrir Norfor-kerfið
(aska, sCP, NDF og iNDF)
1500,- kr hvert sýni – án vsk.
Ef óskað er eftir öðru en hefðbund-
inni greiningu með eða án steinefna
verður að tilgreina það sérstaklega
og skrifa það á skráningaseðlana.
Ef óskað er eftir að nota nýja
Norfor-forritið nægir td. að skrifa
Norfor-greining á seðilinn og þá
er sú viðbót mæld sem þarf fyrir
það kerfi. Ef LbhÍ hefur ekki upp-
settar aðferðir fyrir aðrar mælingar
sem óskað er eftir, verður mælingin
útveguð með öðrum hætti í sam-
ráði við leiðbeiningamiðstöðvar
og sendendur sýnanna. Þetta á til
dæmis við um gerjunarafurðir við
votheysverkun, CAB-gildi og fleira.
Ofangreint gildir einungis um
heysýni og önnur gróffóðursýni.
Verð og afgreiðslufrestur gildir
einungis á mælingatörninni innan
þeirra tímamarka sem áður er getið.
NorFor-fóðurmatskerfið
Eins og margir kúabændur þekkja
hefur nokkuð verið rætt á síðustu
árum um nýtt norrænt fóðurmats-
kerfi fyrir kýr. Þetta kerfi eða forrit,
sem er kallað Norfor, hefur verið
kynnt af Bændasamtökunum um
nokkurra ára bil. Fengu samtökin
fyrst aðgang að norska kerfinu, sem
hefur verið reynt hjá bændum síð-
ustu ár. Síðan var ákveðið að semja
um notkun á norsku útfærslunni og
aðlaga hana íslenskum aðstæðum.
Það verk var unnið af norskum
og íslenskum forriturum og tengt
skýrsluhaldinu í nautgriparæktinni
hér. Jafnframt voru sett inn í forritið
íslensk gögn sem snúa að þunga
kúnna og gögn sem tengjast fóður-
áti. Þessu verki er nú lokið og er
hér vísað í grein eftir Berglindi Ósk
Óðinsdóttur um þetta efni (Bbl. 3.
tbl. 2011 bls 21). Bændur eiga nú
að geta nálgast gögn um gripina
úr skýrsluhaldinu til notkunar í
Norfor-fóðurforritinu. Þó bændur
séu ekki tengdir skýrsluhaldinu geta
þeir samt sem áður notað kerfið ef
nauðsynlegar upplýsingar liggja
fyrir. Ef bændur hyggjast nota
Norfor þarf að sækja um aðgang
að kerfinu, en leiðbeiningamið-
stöðvar og Bændasamtökin hafa
séð um það.
Efnagreiningar á fóðrinu mun
Landbúnaðarháskólinn annast.
Jafnframt því að bændur fái sendar
niðurstöðurnar til sín, er einnig
stefnt að því að koma mæligögnum
rafrænt inn í kerfið þannig að not-
endur geti nálgast þær þegar gera
skal fóðuráætlun fyrir kýrnar. Verið
er að ljúka vinnu við uppsetningu
síðustu viðbótarmælinga sem þarf
inn í Norfor-kerfið, en allar þessar
mælingar byggja á innrauðri mæl-
ingu (NIR) og sumar af mæling-
unum er nánast útilokað að vinna
með öðrum hætti. Þær greiningar
sem upp á vantar verða tilbúnar
þegar mælingar á heysýnunum
hefjast seinna í sumar.
Móttaka sýna af Norðausturlandi
er í Búgarði, Óseyri 2, 603 Akureyri
sími 460 4477.
Móttaka frá öðrum lands-
hlutum er á Rannsóknastofu LbhÍ,
Hvanneyri, 311 Borgarnes sími
433 5000 (beint á Hvanneyri 433
5044, beint á Keldnaholt 433 5215).
Flestar leiðbeiningamiðstöðvar sjá
um að safna saman sýnum hver á
sínu svæði og koma þeim í mælingu,
en bændur geta einnig sent þau beint
ef það hentar.
Netföng: Hvanneyri rannsokn@
lbhi.is, Keldnaholt tryggvie@lbhi.is,
Búgarður ghg@bugardur.is.
Auk framangreindra aðila veita
leiðbeiningamiðstöðvarnar nánari
upplýsingar og aðstoð.
Tryggvi Eiríksson
Landbúnaðarháskóla
Íslands
Efnagreiningar 2011:
Upplýsingar vegna heyefnagreininga
árið 2011