Morgunblaðið - 19.06.2014, Blaðsíða 11

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. JÚNÍ 2014 11FRÉTTIR
Hjá okkur fáið þið allar rekstravörur fyrir kjötvinnsluna á einum stað
Suðurhrauni 4210 Garðabæ | Furuvellir 3 600 Akureyri | Sími 575 800 | samhentir.is
Heildarlausnir
fyrir kjötvinnslur
IÐNAÐARVÉLAR ◆ KRYDD
UMBÚÐIR ◆ FATNAÐUR
PÖKKUNARVÉLAR ◆ HNÍFAR
HANDVERKFÆRI
Hafið samband
575 8000
við tökum vel á móti ykkur
Seðlabankar um allan heim, þar á
meðal sá kínverski, hafa með ótví-
ræðum hætti farið að fjárfesta í
hlutabréfum til þess að vega upp á
móti skertum vaxtatekjum, í kjölfar
verulegrar lækkunar vaxta. Þetta
kemur fram í nýrri alþjóðlegri rann-
sókn á stýringu eigna 400 opinberra
stofnana í 162 ríkjum.
„Tiltekinn hópur seðlabanka er
sem fjárfestar orðinn afar áhrifa-
mikill á alþjóðlegum hlutabréfa-
mörkuðum,“ segir í skýrslu sem birt
verður í vikunni af stofnun sem sér-
hæfir sig í rannsóknum og rágjöf um
málefni seðlabanka og nefnist Offici-
al Monetary and Financial In-
stitutions Forum (OMFIF). Stofn-
unin varar við því að þessi þróun
„gæti hugsanlega leitt til ofhitnunar
í eignaverði.“
Seðlabankar eru almennt þekktir
fyrir varfærnislega og laumulega
stýringu á þeim gjaldeyrisvaraforða
sem þeir bera ábyrgð á. Þrátt fyrir
að opinberar upplýsingar um eigna-
samsetningu þeirra séu af skornum
skammti sýnir rannsókn OMFIF að
tekjur þeirra hafa dregist verulega
saman á undanförnum árum vegna
lágs vaxtastigs – sem seðlabankarnir
sjálfir, vel að merkja, lækkuðu
hressilega til þess að bregðast við
fjármálakreppunni.
Financial Times hefur skýrsluna
undir höndum en samkvæmt henni
eiga fyrrgreindar 400 opinberar
stofnanir um 29,1 billjón (þúsund
milljarða) Bandaríkjadala í mark-
aðseignum, þar með talið gulli.
Aðgerðum seðlabanka við að örva
hagkerfið, þar á meðal með magn-
bundinni íhlutun, hefur verið ætlað
að ýta fjárfestum í áhættusamari
eignir. Þetta hefur leitt til þess að
hlutabréfavísitölur hafa hækkað
mikið frá árinu 2009, sem aftur hefur
kynt undir ótta um skarpa leiðrétt-
ingu á mörkuðum ef hagvöxtur verð-
ur undir væntingum.
Kínverska ríkið með stöðu í
evrópskum hlutabréfum
Í skýrslu OMFIF er haft eftir
embættismönnum að Gjaldeyr-
isforðastofnun Alþýðulýðveldisins
Kína (China State Administration of
Foreign Exchange á ensku) sé nú
orðin „umsvifamesti opinberi eig-
andi hlutabéfa í heimi“. Stofnunin,
sem tilheyrir kínverska seðlabank-
anum, er með um 3,9 billjónir dala í
stýringu. OMFIF segir að „svo virð-
ist sem kínverski seðlabankinn hafi
tekið nýja stefnu með því að kaupa
með beinum hætti smærri hluti í
mikilvægum evrópskum fyr-
irtækjum.“ Í þeim kafla skýrslunnar
sem fjallar um þróun erlendra fjár-
festinga Kínverja er því haldið fram
að áhugi Gjaldeyrisforðastofnunar-
innar kínversku á Evrópu sé „að
hluta til strategískur“ vegna þess að
það „vinni gegn einokunarstöðu
Bandaríkjadalsins“ og endurspegli
metnað Kínverja í alþjóðafjár-
málum.
Í Evrópu eru seðlabankar Sviss og
Danmörku meðal þeirra sem hafa
fjárfest í hlutabréfum. Heimild
svissneska seðlabankans til að fjár-
festa í hlutabréfum nemur allt að
15% af eignum og er haft eftir Thom-
as Jordan, stjórnarformanni bank-
ans, að hún hafi verið nýtt til að
kaupa skráð hlutabréf í smáum,
meðalstórum og stórum fyr-
irtækjum á þróuðum mörkuðum víða
um heim. Hlutabréfeign danska
seðlabankans nam um 500 milljónum
dala við árslok 2013.
Þegar litið er á heildina, segir
OMFIF að „fjárfestar í opinberri
eigu“ hafi aukið stöðu sína í skráðum
hlutabréfum um að minnsta kosti
eitt þúsund milljarða dala á und-
anförnum árum, án þess að skýra
nánar frá hvaða fjárhæð staðan hef-
ur vaxið eða hvernig fjárhæðin
skiptist á milli seðlabanka annars
vegar og hins vegar annarra opin-
bera fjárfesta á borð við ríkisfjár-
festingasjóði (e. sovereign wealth
funds) og lífeyrissjóða í eigu hins op-
inbera.
Þörf á auknu gagnsæi
Mikill vöxtur gjaldeyrisforða
seðlabanka einstaka ríkja hefur
valdið áhyggjum og sumir óttast að
hann gæti ógnað stöðugleika í al-
þjóðafjármálakerfinu. Ted Truman,
sem er sérfræðingur hjá hugveitunni
Peterson Institute for International
Economics, skrifar sérsaklega um
þetta í skýrslu OMFIF og segir
„nauðsynlegt er að bæta og auka
innlent og alþjóðlegt gegnsæi þess-
ara gerða og afleiðinga þeirra, með
það að markmið að stuðla að betri
virkni í alþjóðahagkerfinu“. Truman
skrifar enn fremur: „Breytingar á
samsetningu eigna og mynta í gjald-
eyrisforða ríkja, hvort sem þær eru
raunverulegar eða einungis orðróm-
ur, hafa tilhneigingu til þess að valda
óstöðugleika á gjaldeyrismörkuðum
og fjármálamörkuðum.“
Seðlabankar heimsins hafa orðið
af um 200 til 250 milljarða dala
tekjum vegna lægri ávöxtunar
skuldabréfa á undanförnum árum,
samkvæmt útreikningum OMFIF.
Stofnunin bætir þó við að lægri
vaxtagjöld á skuldahlið efnahags-
reikningsins hafi að hluta til
vegið upp á móti.
Seðlabankar sækja
ávöxtun í hlutabréf
Eftir Ralph Atkins
Samkvæmt hefð eru seðla-
bankar íhaldssamir í fjár-
festingum en í núverandi
lágvaxtaumhverfi hafa
þeir farið að sækja í
áhættusamari eignir með
ófyrirsjáanlegum afleið-
ingum.
AFP
Kínverski seðlabankinn hefur aukið kaup sín á hlutabréfum í Evrópu, en
björninn og bolinn vakta enn kauphöllina í Frankfurt í Þýskalandi.
Af síðum
Sannfæring Henry Ford var að allir ættu að geta eignast einkabíl en ekki
aðeins fáir útvaldir. Einkaleyfi stóð hins vegar í vegi fyrir þeirri draum-
sýn. Árið 1895 fékk George Selden einkaleyfi fyrir uppfinningu sem hann
nefndi vegavélina (e. road engine). Þrátt fyrir að vélin væri vita gagns-
laus keypti fyrirtækið Electric Vehicle Company einkaleyfi Selden eftir
að eigendur þess gerðu sér grein fyrir að rafmagnsbíll félagsins væri of
dýr í framleiðslu. Eigendur félagsins héldu því fram að einkaleyfið næði
til allra þátta bifreiða sem gengju fyrir bensínvélum. Á þeirri forsendu
reyndi Electric Vehicle Company að stöðva bensínbílaframleiðendur á
fyrsta áratug 20. aldarinnar. Ford var ekki á sama máli og vann málaferl-
in. Kaldhæðni sögunnar er náttúrlega sú að það var rafbílaframleiðand-
inn sem lögsótti.
Í síðustu viku bauðst Elon Musk, stofnandi og framkvæmdastjóri
Tesla Motors, til að halda sig fjarri dómsölum ef samkeppnisaðilar not-
uðu einkaleyfi Tesla til að þróa og framleiða rafbíla fyrir almenning.
Draumsýn Ford er sem sagt að verða að veruleika á ný en þó ekki á for-
sendum brautryðjandans, því eftir að Ford vann áðurnefnd málaferli
fékk hann einkaleyfi á alla sína framleiðslu.
Tesla á nú þegar hundruð einkaleyfa sem ná til flestra þátta framleiðslu
rafmagnsbíla – frá hönnun hleðslukerfis til aðferða til að koma í veg fyrir
ofhitnun rafhlaðna. Í þessum einkaleyfum búa verðmæti sem hluthafar fé-
lagsins kunna að telja að verið sé að kasta á glæ með tilboði Musk. Hluta-
bréf Tesla eru dýr sem stendur og fara á um 30-földu bókfærðu virði.
Hinsvegar er vafasamt að ætla að hugverkaréttur skipti máli fyrir
verðmat félagsins. Boðuð áform um vöxt samhliða aukinni framleiðslu-
getu gera það hinsvegar. Sennilega eru 40% af verði Tesla Model S til-
komin vegna kostnaðar við gerð rafhlöðunnar. Fyrirtækið hefur lýst því
yfir að það stefni á að setja markað nýja tegund rafmagnsbíla sem eiga
að kosta innan við helming þess sem Model S kostar nú. Það markmið er
ekki raunhæft fyrr en hlutfall framleiðslukostnaðar rafhlaðna í bílana
mun lækka.
Hlutafjáreigendur í Tesla hafa skuldbundið sig til þess að fjármagna tvo
milljarða dala af fimm milljarða fjárfestingu í risaverksmiðju sem á að ná
fram stærðarhagkvæmni við framleiðslu rafhlaðna í rafmagnsbíla. Fjár-
festar aðrir en hluthafar munu fjármagna það sem upp á vantar. Þeir þurfa
að hafa tryggingu fyrir að markaður verði til staðar fyrir framleiðsluna.
Þessi staðreynd útskýrir útspil Musk. Hann er að reyna að fá aðra bif-
reiðaframleiðendur til þátttöku við uppbyggingu slíks markaðar. Musk
setur eitt skilyrði: aðeins má nýta einkaleyfin í „góðri trú“. Aðrir bif-
reiðaframleiðendur gætu óttast að þarna héngi eitthvað á spýtunni. En
þetta eru í raun varúðarorð frá Musk. Framleiðsla bifreiða verður æ
flóknari. Framleiðsla á F-150-pallbílum Ford hvílir á 100 nýjum einka-
leyfum – það eru fleiri einkaleyfi en að baki nokkurri framleiðslu Ford. Í
kjölfar þess að snjallsímar urðu almenningseign fóru framleiðendur
þeirra í stríð vegna einkaleyfa. Rétt er að taka tilboð Musk alvarlega vilji
menn forðast sömu örlög við framleiðslu snjallsíma á hjólum,
þ.e.a.s. rafbílanna.
LEX
Einkaleyfi Tesla