Morgunblaðið - 19.06.2014, Qupperneq 13

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 19. JÚNÍ 2014 13SJÓNARHÓLL
Umferðarmiðstöðin BSÍ • 101 Reykjavík • 580 5400 • main@re.is • www.re.is
VIÐ
SKUTLUM
ÞÉR! Alltaf laus sæti
Frí þráðlaus internet-
tenging í öllum bílum
Hagkvæmur kostur
Alltaf ferðir
Ferðatími u.þ.b.
45 mínútur
Umhverfisvænt*Miðast við að keyptur sé miði fram og tilbaka á : 3.500 kr.
1.750 kr.*
FYRIR AÐEINS
Kauptu miða núna á
www.flugrutan.is
Áætlunarferðir Flugrútunnar eru í tengslum við allar
komur og brottfarir flugvéla um Keflavíkurflugvöll.
OR
EX
PO
•
w
w
w
.e
xp
o.
is
BÓKIN
Ótalmargar bækur hafa verið skrif-
aðar um stöðu kvenna á vinnumark-
aði og jafnt fræðimenn sem leik-
menn reynt að svara þeirri
spurningu hvers vegna
konur virðast enn eiga
í basli með að brjóta
sér leið upp í efstu
stöður í atvinnulífinu.
Fáir hafa þó getað
skrifað um þessi mál
frá sama sjónarhorni
og Sheryl Sandberg,
framkvæmdastjóri
netrisans Facebook.
Lendir hún iðulega of-
arlega á listum yfir
áhrifamestu konur og
valdamestu við-
skiptamenn heims, en
áður en Sandberg hóf störf hjá Fa-
cebook stýrði hún alþjóða-söludeild
Google og þar áður var hún starfs-
mannastjóri bandaríska fjár-
málaráðuneytisins.
Í fyrra sendi hún frá sér bókina
Lean In: Women, Work and the
Will to Lead og reynir þar bæði að
kryfja stöðu kvenna og gefa kyn-
systrum sínum hagnýt ráð um
hvernig þær eiga að ná til hæstu
metorða.
Tvinnar hún saman frásögnum
frá eigin príli upp metorðastigann
og rannsóknum héðan og þaðan og
snertir á fjöldamörg-
um atriðum. Meðal
annars skoðar Sand-
berg frá mörgum sjón-
arhornum hvers vegna
hæfileikakonur velja
oft að fórna frama á
vinnumarkaði fyrir
húsmóðurhlutverkið.
Hún fjallar um hvernig
konur reka sig stund-
um á að vera metnar á
annan hátt en karl-
menn fyrir sömu per-
sónueinkenni og hegð-
un, og fer vandlega í
gegnum til hvaða ráða konur geta
gripið til að láta í sér heyra og að
sér kveða á vinnustaðnum.
Sandberg gleymir ekki heldur að
ræða um hvernig pör geta hagað
verkaskiptingunni á heimilinu þann-
ig að uppeldi barna og aðrar skyld-
ur dreifist jafnt á milli karla og
kvenna.
Hvaðan kemur
kraftur kvenna?
Allt frá stofnun Evrópusambandsins (áður Efnahags-bandalagsins) hefur meginmarkmið þess verið aðauka réttindi einstaklinga og lögaðila sem falla und-
ir áhrifasvæði sambandsins. Á undanförnum áratugum hef-
ur þróun bandalagsréttar, og síðar sambandsréttar, styrkt
réttindi einstaklinga og lögaðila og að sama skapi takmark-
að svigrúm aðildarríkja ESB til að setja hvers kyns lög og
reglur. Á þetta einna helst við um fjórfrelsið en tekur þó til
fleiri sviða eftir því sem samrunaferli ESB hefur gengið
lengra. Almennt séð hefur þessi þróun styrkt eldri réttindi
og stofnað ný réttindi sem aðilar hefðu ella ekki notið á
grundvelli landsréttar einstakra aðildarríkja. Þótt rétt-
arstaða aðila hafi að jafnaði eflst má hins vegar finna und-
antekningar frá þeirri þróun, en ein
slík verður hér gerð að umtalsefni.
Fyrir rúmu ári kvað Evrópudóm-
stóllinn upp dóm í Melloni málinu.
Atvik málsins voru þau að Melloni
var grunaður af ítölskum yfirvöldum
um efnahagsbrot. Melloni var hand-
tekinn á Spáni, en eftir að hafa feng-
ið lausn gegn tryggingu fór hann í
felur. Þrátt fyrir að yfirvöld gætu
ekki haft upp á honum var hann
ákærður fyrir hina refsiverðu hátt-
semi á Ítalíu og eftir dómsmeðferð
þar dæmdur til 10 ára fangelsisvistar. Lögmenn Melloni
áfrýjuðu dóminum og héldu málinu til streitu allt þar til
áfrýjunardómstóll staðfesti fangelsisrefsinguna. Eftir upp-
kvaðningu dómsins gáfu ítölsk yfirvöld út evrópska hand-
tökuskipun til að hafa hendur í hári Melloni. Var Melloni
handtekinn á Spáni og ráðgerðu spænsk yfirvöld að fram-
selja hann til Ítalíu á grundvelli evrópsku handtökuskip-
unarinnar. Melloni mótmælti framsalinu þar sem hann
hefði verið dæmdur í þunga fangelsisrefsingu án þess að
vera viðstaddur réttarhöldin í máli sínu, en hann taldi slíka
málsmeðferð vera í andstöðu við mannréttindaákvæði
spænsku stjórnarskrárinnar. Var málinu því vísað til
spænska stjórnskipunardómstólsins.
Í ljósi þess að málið varðaði evrópsku handtökuskipunina
og ákvæði spænsku stjórnarskrárinnar ákvað dómstóllinn
að leita eftir forúrskurði Evrópudómstólsins. Var dómstóll-
inn spurður að því hvernig ætti að túlka tiltekin ákvæði evr-
ópsku handtökuskipunarinnar og hvort að aðildarríki ESB
gæti hafnað því að framfylgja handtökuskipuninni með vís-
an til 53. gr. sáttmála ESB um grundvallarréttindi og þess
að framsal væri í andstöðu við stjórnarskrá þess aðild-
arríkis sem ráðgerði að framselja einstakling. Í 53. gr. sátt-
málans segir orðrétt: „Nothing in this Charter shall be int-
erpreted as restricting or adversely affecting human rights
and fundamental freedoms as recognised, in their re-
spective fields of application, by Union law and int-
ernational law […] and by the Member States’ con-
stitutions.“ Evrópudómstóllinn stóð því frammi fyrir
allsérstöku álitaefni. Átti dómstóllinn að túlka hand-
tökuskipunina þannig að aðildarríkjum bæri skylda til að
framselja einstaklinga til annars aðildarríkis þótt álitamál
væri til staðar um að refsidómur orkaði tvímælis sam-
kvæmt stjórnarskrá þess ríkis sem þyrfti að framselja ein-
staklinginn?
Evrópudómstóllinn komst að
þeirri niðurstöðu að beita ætti
ákvæðum handtökuskipunar-innar
og vísaði í því sambandi til þess að
ef misræmi væri á milli landsréttar
og evrópuréttar þá skyldi lands-
réttur víkja. Af þessu leiddi að að-
ildarríki ESB gat ekki hafnað því
að framselja einstakling til annars
aðildarríkis jafnvel þótt hann hefði
verið dæmdur í fangelsisrefsingu
án þess að vera viðstaddur mála-
ferlin og að slík tilhögun bryti
gegn stjórnarskrá framsalsríkisins. Það sem er áhugavert
við þessa niðurstöðu er að mannréttindaverndin sem Mel-
loni var tryggð samkvæmt spænsku stjórnarskránni var
meiri en sú mannréttindavernd sem hann naut á grundvelli
handtökuskipunarinnar. Sú niðurstaða Evrópudómstólsins
að handtökuskipunin skyldi ganga framar ósambærilegum
ákvæðum spænsku stjórnarskrár¬innar leiddi því til þess
að Melloni naut minni mannréttindaverndar en hann hefði
notið á grundvelli landsréttar.
Í inngangi Lissabonsáttmálans frá 2009 kemur m.a. fram
að hann sé gerður til staðfestingar á meginreglunum um
frelsi, lýðræði og virðingu fyrir mannréttindum. Samning-
urinn er einstakt dæmi þess að fjöldi ríkja ákveði sameig-
inlega að stofna til réttinda sem hafa bein réttaráhrif fyrir
einstaklinga og lögaðila og takmarka jafnframt svigrúm
ríkjanna til að setja lög og reglur á tilteknum sviðum. Þótt
bandalagsréttur og síðar sambandsréttur hafi iðulega leitt
til réttindaaukningar til handa einstaklingum og lögaðilum
þá er ennfremur unnt, eins og framangreind umfjöllun sýn-
ir, að finna dæmi þess að mannréttindavernd til handa
sömu aðilum hafi minnkað.
Mannréttindavernd innan ESB
ENDURSKOÐUN
Finnur Magnússon
héraðsdómslögmaður og aðjunkt
við lagadeild Háskóla Íslands
”
Melloni mótmælti fyr-
irhuguðu framsali þar
sem hann hefði verið
dæmdur í þunga fang-
elsisrefsingu án þess
að vera viðstaddur
réttarhöldin í máli sínu.
mati á réttri leið. American Market-
ing Association, sem er félag mark-
aðsfólks í Bandaríkjunum, hefur lagt
sig fram um að uppfæra skilgrein-
ingar á margvíslegum hugtökum í
fræðunum og frá því júlí 2103 er skil-
greining þeirra á „marketing“ þann-
ig í lauslegri þýðingu: „Markaðsmál
(e. marketing) eru aðgerðir, safn
tenginga og ferla til að skapa, miðla,
dreifa og skiptast á framlagi sem fel-
ur í sér virði fyrir viðskiptavini,
skjólstæðinga og samfélagið allt.“
Hér kemur sterklega fram hversu
víðfeðm skírskotun markaðs-
málanna er.
En skiptir þessi umræða stjórn-
endur fyrirtækja einhverju máli? Er
þetta ekki bara umræða fræðimanna
um keisarans skegg? Að mínu mati
er mikilvægt að samstaða og skiln-
ingur ríki um hvernig hlutirnir eru
skrúfaðir saman; hvernig heild-
armyndin lítur út. Stjórnendur þurfa
að skilja mikilvægi markaðsmála og
á sama tíma vera sammála og sam-
stiga um hvaða verkþættir falla und-
ir þau mál. Það þýðir jafnframt að
réttur skilningur hefur áhrif á hlut-
verk og stöðu þess stjórnanda innan
fyrirtækis sem hefur umsjón með
markaðsmálum. Skilningur á hvaða
verkþættir eru hlutmengi í markaðs-
málum hefur m.a. áhrif á mikilvægi
þess að stýring málaflokks sé á einni
hendi í yfirstjórn fyrirtækis en ekki
brotin niður.
Sameiginlegur skilningur á því
hvað markaðsmál eru auðveldar því
umræðu og markvissa framkvæmd
markaðsmála innan fyrirtækis sem
aftur eykur líkur á að því takist að
skapa sér samkeppnisforskot á
markaði.
Morgunblaðið/Golli