Morgunblaðið - 25.09.2014, Blaðsíða 18

18 | MORGUNBLAÐIÐ
O
ft tökum við sem sjálfsagða
þá hluti sem mestu skipta
og erfiðast væri að vera
án. Er þannig öruggt að
fáir hafa leitt hugann að því hvern-
ig vogir af ýmsu tagi koma mikið
við sögu í sjávarútvegi, og hve
miklu það skiptir fyrir atvinnu-
greinina að geta stólað á sterk-
byggðar, nákvæmar, hraðvirkar og
endingargóðar vogir.
Jónas Á. Ágústsson er fram-
kvæmdastjóri Eltaks (www.el-
tak.is) en fyrirtækið sérhæfir sig í
sölu og viðhaldi voga fyrir bæði
sjávarútveg og aðrar atvinnugrein-
ar. „Við bendum stundum á að við
höfum lausnir allt frá hárnákvæm-
um rannsóknarvogum til að vigta
eitt fiskseiði í fiskeldisstöð yfir í
risavaxnar bílavogir sem vigta
flutningabila og tugi tonna af fiski í
heilu lagi,“ segir hann.
Eltak er rösklega tuttugu ára
gamalt fyrirtæki og hefur umboð
fyrir vogir frá framleiðendum á
borð við Marel og Póls, AND og
Avery Berkel. Einnig selur Eltak
vörupökkunarbúnað frá Soco, lyfti-
tæki frá Trans Lyft, og ýmsan
búnað annan, s.s. tæki frá Loma til
að leita að málmi og aðskotahlutum
í matvælapakkningum.
Íslenskt hugvit um borð
Meðal annars skaffar Eltak vogir
til nota um borð í skipum. Segir
Jónas að íslenskir hugvitsmenn
hafi á sínum tíma verið fyrstir í
heiminum til að leysa það vanda-
mál að ná nákvæmri þyngdarmæl-
ingu með vog úti á sjó. „Það var
um miðjan 9. áratuginn að Marel
og Póls fundu upp nýja tegund af
vog til nota um borð í skipum.
Vandinn úti á hafi er vitaskuld að
eftir því sem skipið hreyfist á öld-
unum eru eðliskraftar að völdum
sem láta allt sem sett er á vog létt-
ast eða þyngjast á víxl,“ útskýrir
hann.
„Þetta vandamál var leyst á ein-
faldan en hugvitssamlegan hátt.
Samanstendur vogin af tveimur
kraftnemum, þar sem annar nemur
það sem sett er á vogina, og hinn
neminn er tengdur lóði sem hreyf-
ist í takt við þá krafta sem öldu-
gangurinn leggur á allt sem er
um borð í skipinu. Á hverju
augnabliki veit hugbúnaðurinn í
voginni hvort lóðið er að léttast
eða þyngjast og tölvukubburinn
reiknar á augabragði út rétta
þyngd með því að draga áhrif
lóðsins frá heildarþyngdinni.“
Stöðugar framfarir eiga sér
stað í smíði og hönnun voga.
Segir Jónas að þróunin und-
anfarna áratugi hafi m.a. miðað
að því að gera vogir betur varðar
gegn vatni og óhreinindum
sem einkenna sjávarútveg,
jafnt í landi sem á sjó.
„Vatn og rafmagn fer ekki
vel saman og þurfa vog-
irnar því að vera mjög
vandlega vatnsvarðar, en
líka rykvarðar og gerðar úr
ryðfríu stáli.“
Vogir á öllum stigum vinnslu
Vogirnar eru iðulega hluti af
stærri kerfum og t.d. notaðar til að
flokka hráefni og raða í pakkn-
ingar með sjálfvirkum hætti. Raf-
eindavogirnar í dag sýna ná-
kvæma þyngd á broti úr
sekúndu og geta verið hluti
af stærra færibandi þar
sem armar eða lofttúður
beina vörunni á tiltekna
staði eftir þyngd og eig-
inleikum. „Vogirnar verða
ekki aðeins hraðvirkari
heldur einnig sparneyt-
nari á orku. Ein nýjasta
viðbótin við vöruúrval okkar er vog
sem hægt er að hafa í stöðugri
notkun í 4.500 klst. með aðeins
einu rafhlöðusetti sem orkugjafa.
Það eru 2,5 ár af órofinni notkun.“
Æ fullkomnari vogir þýða að ný-
ir möguleikar hafa skapast í allri
vinnslu sjávarafurða. „Á Íslandi
sjáum við þessa þróun m.a. birtast
í mun betri nýtingu á fiskinum. Áð-
ur fyrr var fiskurinn máski vigt-
aður við löndun og svo aftur að
lokinni verkun og pökkun, en í dag
er hægt að vigta fiskinn og allan
afskurð í hverju einasta skrefi í
öllu vinnsluferlinu. Áður þurftu
framleiðendur að giska á þessar
stærðir en í dag hafa þeir ná-
kvæmar upplýsingar um nýtingu
hráefnisins og hvert gramm sem
tekst að spara þar skilar sér í bein-
hörðum peningum í kassann.“
Ekkert sleppur framhjá
Sú nýja tækni sem Jónas er hvað
spenntastur fyrir eru skynjarar
sem nota annars vegar útvarps-
bylgjur og hins vegar röntgen-
geisla til að finna mögulega að-
skotahluti í matvöru þegar hún er
komin í neytendapakkningar. Er
um að ræða mikilvægan örygg-
isþátt og orðið algengt að stærri
seljendur geri skýlausa kröfu til
matvælaframleiðenda um að vörur
þeirra séu skimaðar með þessum
hætti.
Jónas segir alltaf einhverja
hættu á að t.d. plastagnir
eða glerbrot úr umbúðum,
málmflísar úr vinnsluvélum,
eða einfaldlega stöku bein,
rati í neytendapakkningar.
Útvarpsbylgjutækin greina
málmhluti en röntgen-
geislatækin greina aðskota-
hluti af hvaða toga sem er.
„Röntgenmyndavélin tek-
ur þrívíddarmynd af vörunni
og er búin að læra að greina
hvort þar er aðskotahlutur.
Ef eitthvað er ekki eins
og það á að vera sendir
vélin skilaboð til sjálf-
virks arms eða blásara
sem fjarlægir viðkom-
andi pakkningu af færi-
bandinu.“
Örugg og skaðlaus
skimun
Þessi tækni er full-
komlega skaðlaus
og hefur engin
áhrif á matvælin.
Öll matvæli sem
finna má úti í búð í
dag og koma frá
stórum alþjóð-
legum framleið-
endum hafa mjög lík-
lega verið skimuð með
þessum hætti. „Það sem
meira er; tækið getur t.d.
talið hversu margar kex-
kökur eru í pakkningu eða
hve margar sardínur í
dós. Ef það gerist óvart
að sardínurnar eru 9 en
ekki 10 þá er hægt að taka
umrædda pakkningu úr umferð og
tryggja að neytandinn fái alltaf það
magn sem honum hefur verið lof-
að.“
Að sögn Jónasar eru þessi skim-
unartæki ekki svo dýr, borið sam-
an við önnur tæki í sjálfvirkum
vinnsluferlum. Er búnaðurinn líka
þannig frágenginn að öll umgengni
er einföld og örugg. „Röntgen-
geislinn er afmarkaður við mjög
smátt svæði djúpt inni í vélinni. Ef
einhver skyldi reyna að stinga t.d.
hendinni inn í tækið þá slekkur
véin sjálfkrafa á sér á augabragði.“
ai@mbl.is
Geisli finnur aðskotahluti á augabragði
Morgunblaðið/Golli
Kröfur „Vatn og rafmagn fer ekki vel saman og þurfa vogirnar því að vera mjög vandlega vatnsvarðar, en líka rykvarðar og gerðar úr ryðfríu stáli,“ segir Jónas (t.h.). Með á myndinni er Hilmar Sigurgíslason.
Hátækni
Röntgen-tækið sér í gegnum
öll efni og getur greint innihald
pakkninga af nákvmni.
Vogir verða æ fullkomn-
ari, endingarbetri og
sparneytnari á orku.
Skynjarar sem nota
útvarpsbylgjur eða
röntgengeisla finna
aðskotahluti í neytenda-
pakkningum og auka ör-
yggi matvæla til muna.
Hlíðasmára 14
sími 588 2122
www.eltak.is
Eltak sérhæfir sig
í sölu og þjónustu
á vogum
Bjóðum mesta úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum
Hafðu samband
líðas ára 14
Sí i 588 2122
.eltak.is