Reykjavík - 18.04.2015, Side 6

6 18. Apríl 2015REYKJAVÍK VIKUBLA
Ð
Tvítyngi er fjarsjóður,
hálftyngi er vanmáttur
Fjölmenningarlegt samfélag er orðið að veruleika í Reykjavík og á
landinu öllu. Hlutfall grunnskólanem-
enda í borginni með annað móðurmál
en íslensku er í kringum 10%. Niður-
stöður úr málkönnunarprófinu „Milli
Mála“ sem var lagt fyrir u.þ.b. 1400
börn af erlendum uppruna eru sláandi.
Hátt upp í 400 börn eða tæplega 25%
hafa náð góðum tökum á íslensku og
eru ekki í vandræðum að takast á við
námið sitt. Tæplega 200 börn eða 15%
þurfa markvissan stuðning en nánast
60% eru á rauðu – með svo takmark-
aðri íslenskukunnáttu að þau geta
engan vegin takast á við námið sitt.
Á bak við þessi 60% eru sem sagt yfir
800 börn í Reykjavík sem eiga sér ekki
möguleika að takast á við frekari nám,
að taka virkan þátt í samfélaginu, að
njóta sín til fulls.
Miðað við þróun í innflytjenda-
málum á Íslandi er stærsti hluti barna
af erlendum uppruna á grunn- og leik-
skólaaldrinu. Tíminn til þess að við
stöndum okkur betur en önnur lönd,
til þess að eiga einfaldlega enga „næsta
kynslóð“ heldur samfélag sem bíður
öllum börnum sömu tækifærin er
naumur. Helstu sérfræðingar í þessum
málefnum þ. á m. Birna Arnbjörns-
dóttir, prófessor í annarsmálsfræðum
við HÍ, telja að virkt tvítyngi sé mikil-
væg undirstaða náms í íslensku og jafn-
framt góðs námsárangurs, jákvæðrar
sjálfsmyndar og virkrar þátttöku í sam-
félaginu. Hins vegar getur úrræðaleysi
í þessum efnum leitt af sér svokallað
neikvætt tvítyngi þar sem nemandinn
hefur við lok grunnskóla hvorki nægi-
legt vald á íslensku né móðurmálinu og
má fullyrða að slíkt neikvætt tvítyngi
útiloki barn frá frekari menntun auk
þess sem það getur dregið verulega úr
velgengni þess í samfélaginu. Enginn
lærir einfaldlega ekki nýtt tungumál
ef hann er ekki með móðurmálið á
hreinu.
Fjöldi þeirra lagaatkvæði, reglugerða
og tilmæla sem mæla með aukinni
áherslu á virkt tvítyngi og stuðning
við móðurmálið er feikilegur, þ.m.t.
Barnasáttmálin Sameinuðu þjóðanna,
aðalnámskrá grunnskóla, grunnskóla-
lögin, drög að framkvæmdaáætlun í
málefnum innflytjenda (lögð fram í
des. 2014), ályktun íslenskrar mál-
nefndar frá 2013, Hvítbók og stefna
SFS um fjölmenningarlegt skóla- og
frístundastarf.
Skóla- og frístundaráðið samþykkti
á síðasta fundinum sínum að koma
á tilraunaverkefni til tveggja ára
um að ráðnir verði tveir tvítyngdir
grunnskólakennarar (farkennarar).
Hlutverk kennaranna verður annars
vegar að kenna móðurmál nemenda
og hins vegar að styðja við nemendur
sem ekki hafa náð fullum tökum á ís-
lensku máli. Jafnframt verður unnið
innleiðingaráætlun að frekari tillögum
til stuðnings við þennan hóp. Sérstök
áhersla verður þar lögð á hlutverk for-
eldra til þess að gera skólann að inn-
gangi í íslenska samfélagið. Ljóst er að
mikið verk er að vinna.
Hið andlega fárviðri
Nú er komin út bókin Vertu úlfur eftir Héðin Unnsteinsson. Héðinn
er einn fremsti sérfræðingur þjóðarinnar
á sviði geðheilbrigðismála og framlag hans
til þess málaflokks er þjóðinni gríðarlega
dýrmætt. Má þar m.a. nefna Geðorðin 10
sem hanga á velflestum ísskápshurðum
landans, á vinnustöðum, í kennslustofum
og víðar.
Í bókinni Vertu úlfur leggur Héðinn
sjálfan sig undir með því að deila með
lesendum tímabili í lífi sínu þar sem hann
fór frá því að vera jakkafataklæddur ráðu-
neytissérfræðingur í að vera (talinn) alvar-
lega geðsjúkur maður sem hefur misst
alla sína reisn og endaði sem viljalaust
verkfæri einstaklinga og aðstæðna sem
hann sjálfur hafði enga stjórn á.
Með ótrúlegum styrk og þekkingu,
bæði á sjálfum sér og sjúkdómnum, le-
yfir hann lesandanum að fylgjast með
hruninu öllu og upprisunni sjálfri í eigin
lífi. Í sjúkum huga sínum myndar m.a.
snarbiluð tengsl milli stöðu sinnar og
hins eiginlega hruns sem síðar átti eftir
að verða.
Reisn Héðins, kærleikur, virðing og
skynjun fyrir heildarmyndinni kemur svo
vel fram í frásögninni. Það var ómögu-
legt að leggja frá sér bókina allt frá fyrstu
blaðsíðu til þeirrar síðustu. Ég hef lengi
ekki lesið bók sem hefur haft svona áhrif
á mig. Svona sérstök áhrif. Ég grét aftur og
aftur, sá húmorinn í fáránleikanum, fann á
köflum til mikillar reiði yfir því kerfi sem
við höfum komið okkur upp í tengslum við
geðheilbrigðisþjónustu, skynjaði óbæri-
legan sársauka í gegnum frásögnina, og
langaði til að reyna að skilja það andlega
fárviðri sem á sér stað í huga einstaklings
sem tekst á við veikindi af þessu tagi.
Frásögnin öll er einstaklega ljóðræn.
Djúp vitund Héðins um það sem er í gangi
frá mínútu til mínútu meðan veikindin
stóðu yfir, gerir mann í raun þátttakanda
í atburðarásinni vegna spennuþrunginnar
frásagnar hans. Dásamleg er notkun
tungumálsins þar sem Héðinn lýsir dýpri
skynjun á hverju smáatriði í líkama sínum,
í umhverfi sínu, á alheiminum, skynjun
sem er ýktari og öfgafyllri en venjulegur
maður getur skilið. Hver einasta skynjun,
andleg og líkamleg, virðist þúsundföld,
næmi fyrir manneskjum, náttúru, sjálfum
sér - og Guði.
Héðinn skilur okkur lesendur eftir
með sterka samlíðan með honum og
sammannlegan vilja til að hjálpa til. Og
það var svo fallegt að lesa um vini hans
sem sýndu honum skilning og virðingu og
leyfðu honum að ráða ferðinni í fáránlegu
leikriti lífs hans þegar mest gekk á.
Þetta er engin venjuleg manneskja
sem Héðinn lýsir í æðikastinu - í upp-
heimum, og frásagnir eru magnaðar af
fáránleikanum sem í textanum líða áfram
eins og eðlilegur hlutur í sjúkum huga. Í
geðveikum huga geta ítrekuð fataskipti,
sérdregnar gardínur í sjúkrastofu, fólkið
í útvarpinu og útreiknuð bílnúmer haft
stórkostleg áhrif á framvindu mikilvægra
mála eða jafnvel á framtíð heimsins. Á
sama tíma að átta sig á, milli heima, - að
eitthvað er ekki eins og það á að vera
og svo síðan hrunið þegar „þykka flau-
elsteppið var yfir heilanum“.
Upprisan hefur tekið tíma. Að ná
sáttum og fyrirgefa. Og það hefur Héð-
inn gert. Markmið hans er að hafa áhrif
til breytinga.
Það þarf mikið þor til að skrifa svona
bók. Ekki síst fyrir mann sem vill láta taka
sig alvarlega sem pólitískur ráðgjafi eða
sérfræðingur, jafnvel á heimsvísu, en Héð-
inn starfaði m.a. hjá Alþjóða heilbrigðis-
málastofnuninni.
Eitt er víst að Héðinn Unnsteinsson er
enn stærri manneskja og mikilvægari fyrir
að stíga fram og deila með okkur hvernig
það er að hafa veikst af geðhvarfasýki en
vera samt einn af lykilmönnunum, hugs-
uðunum í íslensku samfélagi. Það sannar
fyrir mér að við höfum líklega farið á mis
við stórkostlegar manneskjur í gegnum
tíðina sem hafa greinst með sama sjúk-
dóm, vegna þess að þær voru ekki með-
höndlaðar rétt og fengu ekki þann kærleik
og skilning sem til þurfti.
Í lok bókar færir Héðinn Unnsteinsson
þjóðinni ótrúlega fallega gjöf í formi lífs-
orðanna 14 sem hver einasta manneskja
getur fundið bjargræði í.
Vertu úlfur er einstök bók sem allir
ættu að lesa til að reyna að skilja hvað
á sér stað í heimi einstaklings sem hefur
verið sleginn af í samfélaginu vegna þeirra
ríkjandi viðhorfa sem ríkt hafa í geðheil-
brigðismálum á Íslandi.
Héðinn segir á einum stað í bókinni
þegar hann lýsir viðbrögðum heilbrigð-
iskerfisins við geðsjúkum manni: „það
var litla móðurorku að finna í heilbrigð-
iskerfinu“.
Móðurorkan sem er kærleikurinn í
sinni fegurstu mynd.
Hafðu þakkir Héðinn Unnsteinsson
fyrir framlag þitt.
Sjálfsagðar upplýsinga-
beiðnir eða McCarthýismi?
Í síðustu viku flutti Kjarninn fréttir af því að Gunnlaugur Magnús Sig-
mundsson hefði sent Halldóri Auðar
Svanssyni, borgarfulltrúa Pírata og
formanni stjórnkerfis- og lýðræðis-
ráðs borgarinnar bréf, þar sem hann
fer fram á upplýsingar um samskipti
borgarinnar og Reykjavíkur viku-
blaðs, vegna dreifingar blaðsins á
fjórblöðungi frá Borgarbókasafninu.
Óskar hann eftir afriti af öllum samn-
ingum og skriflegum samskiptum
sem tengjast samskiptum borgar-
innar og blaðsins, auk svara við fjölda
spurninga sem safnað er undir sex
ólíka töluliði.
Gunnlaugur hefur bréfið á því út-
skýra upplýsingaósk sína með þeim
orðum að sem „íbúi og útsvarsgreið-
andi í Reykjavík“ hafi hann „áhuga
á því hvernig haldið er á fjármunum
borgarsjóðs“. Ekkert nema gott um
það að segja. Borgararnir eiga að veita
stjórnvöldum aðhald. Hvort sem þeir
heita Gunnlaugur eða Magnús.
Það er hins vegar erfitt að lesa
úr bréfinu heiðarlegan áhuga á því
hvernig fjármunum borgarinnar sé
varið til að kynna íbúum þá þjónustu
sem hún hefur upp á að bjóða.
Þvert á móti sér Gunnlaugur
sérstaka ástæðu til að benda á að
ábyrgðarmaður Reykjavíkur viku-
blaðs sé „þekktur fyrir störf á vett-
vangi Alþýðuflokks og Samfylkingar“
og bætir við að ritstjóri blaðsins
„mun hafa verið í framboði fyrir VG
í Reykjavík“.
Þetta er uppleggið að fyrirspurninni.
Útgefandi og ritstjóri Reykjavíkur viku-
blaðs séu vinstrimenn. Það eitt virðist
nægja Gunnlaugi til að tortryggja sam-
skipti borgarinnar og blaðsins.
Það er ekki meiri reisn yfir þessu.
Finnst Gunnlaugi, sem er bæði einn
auðugasti maður landsins og faðir sitj-
andi forsætisráðherra, virkilega viðeig-
andi að hann standi í McCarthýískum
rannsóknum á ímynduðum vinstri-
samsærum? Eða, ef markmiðið var að-
eins að afla sér upplýsinga um rekstur
borgarinnar, væri ekki eðlilegra að
maður af stöðu Gunnlaugs léti vera
að skrifa bréf sem engin leið er að lesa
öðru vísi en sem tilraun til slíks?
Það er svo umhugsunarvert að
Reykjavík Vikublað skuli nú vera sá
fjölmiðill sem Framsóknarmenn hafa
mestar áhyggjur af.
JEPPADEKK
Kletthálsi 3 | 110 Reykjavík | 540 4900 | www.arctictrucks.is
Höfundur er
Magnús Sveinn Helgason
Höfundur er
Sabine Leskopf,
varaborgarfulltrúi
Samfylkingarinnar í Reykjavík
Höfundur er
Soffía Vagnsdóttir,
fræðslustjóri, Akureyri
Íslenskan er eins og við öll vitum, móðurmálið
okkar og það ber okkur að varðveita hverja
stund. En við eigum líka að bera virðingu fyrir
öllum erlendum tungumálum og skilja að þau
eru jafn dýrmæt og íslenskan er okkur.
Vigdís Finnbogadóttir