Selfoss - 28.05.2015, Blaðsíða 6

6 28. Maí 2015
Jómfrú Ragnheiður
Að morgni 5. maí síðast-liðnum var þess minnst í morgunútvarpinu að 70 ár
væru liðin frá því að Guðmundur
Kamban var skotinn í Kaupmanna-
höfn af félögum úr andspyrnuhreyf-
ingunni. Seinna sama morgun barst
mér bókin Jómfrú Ragnheiður sem
gefin er út af bókaforlaginu Sæ-
mundi á Selfossi.
Í Morgunblaðinu 30. apríl 2015
er sagt frá þessari útgáfu.
„Jómfrú Ragnheiður kom fyrst út
1930 og var fylgt eftir á næstu árum
með þremur bókum sem saman
mynda stórvirkið Skálholt. Hér
er ein þekktasta og dramatískasta
ástarsaga Íslandssögunn-ar dregin
fram í stórkostlegu bókmennta-
verki sem hlaut þegar við útkomu
frábæra dóma. Sagan hefur þrisvar
verið endurprentuð en hefur nú um
áratugaskeið verið ófáanleg,“ segir í
fréttatil-kynningunni.
Jómfrú Ragnheiður var dóttir
hins stórlynda og mikilhæfa Skál-
holtsbiskups, Brynjólfs Sveinsson-
-ar (1605-1675). Á Skálholtsstað er
ungur og myndarlegur prestsson-
ur frá Hruna, Daði Halldórs-son.
Hann er í miklum metum hjá bisk-
upi sem felur honum að annast um
einkakennslu dóttur sinnar. Þegar
grunur um ástarsamband fellur á
Ragnheiði og Daða gerir biskup
dóttur sinni að sverja eið að hrein-
leika sínum. Fjörutíu vikum síðar
elur hún barnið Þórð Daðason.
Í tilkynningunni segir að Ragn-
heiður Brynjólfsdóttir sé sterk kona
í meðförum Kambans og gegn-heil
í ást sinni og viljastyrk. En í henni
býr einnig stórlyndi og sjálfstæði sem
ögrar kristilegu feðraveldi 17. aldar.
Höfundur teflir hér fram sammann-
legri baráttu ástar og lífs gagnvart
öfga-fullu og refsiglöðu kirkjuvaldi.
(Morgunblaðið 30. apríl 2015)
Sveinn Einarsson hefur ritað
ævisögu Guðmundar Kamban og
segir svo í viðtali um bókina.
Hann er fyrsta stórskáld okkar
sem er alþjóðlegt í sniði. Sem skrif-
ar um alþjóðleg málefni. Fram að
þessu (Innskot: þegar Kamban reyn-
ir að snúa til Íslands 1926/27 en er
hafnað) hefur sögusviðið alltaf verið
Ísland nútímans en nú sneri hann
sér að fortíðinni. Hann skrifaði á
þessum tíma sögulegu skáldsöguna
Skálholt sem er fram að Íslandsklukk-
unni merkilegasta sögulega skáldsaga
sem við höfum átt. Og ég held nú
reyndar að Halldór Laxness hafi
tekið eftir Skálholti og verið undir
einhverjum áhrifum þaðan.
Hann er femínisti í þessu verki,
hefur reyndar alltaf verið mjög
femínískur í leikritum sínum en
hann lætur sér mjög annt stöðu
konunnar í samfélaginu eins og
sést á persónunni Ragnheiði. Hann
er nokkuð einn um það að mörgu
leyti á þessum tíma. Þetta er kannski
sérkennilegt miðað við hvað hann
var mikill patríark sjálfur, en sam-
úð hans er klárlega með Ragnheiði
biskupsdóttur en ekki Brynjólfi
biskup. Önnur mjög femínísk verk
eftir hann eru til dæmis: Ég sé vítt
land og fagurt og Þessvegna skiljum
við. Hann er að minnsta kosti með
allt aðra siðgæðisvitund heldur en
var ríkjandi í borgaralegu samfélagi
þess tíma.
(Viðtal í Reykvélin við Svein Einars-
son sem ritaði ævisögu Guðmundar
Kamban 27. des. 2013)
Borgþór Arngrímsson minnist
Guðmundar Kambans í
Kjarnanum 5. maí 2015
Hernáminu í Danmörku lauk
formlega að morgni 5. maí 1945. Í
landinu var mikil ringulreið í bland
við gleðina yfir að þjóðin skyldi vera
laus undan oki Þjóðverja. Lögleysis-
ástand sögðu fjölmiðlar síðar.
Danskir andspyrnumenn (kölluðu
sig gjarna frelsisliða) voru snemma á
fótum og um hádegisbil komu þrír
þeirra á Hotel-Pension Bartoli við
Uppsalagötu 20 í Kaupmannahöfn.
Þar bjó rithöfundurinn Guðmundur
Kamban ásamt Agnete eiginkonu
sinni og Sibil dóttur þeirra hjóna,
þau sátu að snæðingi. Frelsisliðarnir
skipuðu Guðmundi að fylgja sér,
hann spurði frá hverjum sú skipun
kæmi og bað um að fá að sjá hand-
tökuskipun. Þessum orðaskiptum
lauk með því að einn þremenning-
anna hleypti af skoti og féll rithöf-
undurinn í gólfið örendur.
Morðið vakti reiði á Íslandi
Fréttin um morðið á Kamban fréttist
nær samstundis til Íslands og olli
mikilli reiði. Íslensk stjórnvöld
kröfðust rannsóknar og skýringa en
svör danskra stjórnvalda voru rýr. Í
orðsendingu danska utanríkisráðu-
neytisins er morðið harmað en ekki
vikið einu orði að því að þarna var
í raun um að ræða aftöku, án dóms
og laga.
Danskir fjölmiðlar fjölluðu mikið
um morðið, sum þeirra bendluðu
Kamban við þýsku nasistana og
danska nasistaflokkinn og eitt þeirra
greindi frá því að hann hefði veitt
mótspyrnu þegar átti að handtaka
hann. Þótt þessar sögusagnir hefðu
í öllum meginatriðum reynst rangar
urðu þær þó langlífar.
(Kjarninn 5. maí 2015
– Borgþór Arngrímsson)
Hallgrímur Pétursson
fylgdi ekki ritúalinu
Að lesa Jómfrú Ragnheiði í dag er
frábær lesning. Það kannast margir
við sögu Ragnheiðar biskupsdóttur
í Skálholti sem hefur verið oft sögð.
Einnig fjallar hin frábæra ópera
Gunnars Þórðarsonar og Friðriks
Erlingssonar um hana.
Bókin fjallar um samskipti fólks
á tímum sem við þekkjum ekki á
Íslandi í dag en þekkjum vel sögu-
slóðirnar. Samskipti sem byggja á
valdi auðs, metorða, trúarkredd-
um og siðræði þess tíma sem hún
gerist á upp úr miðri 17. öld. Ég
er sammála Sveini Einarssyni um
að sagan er ótrúlega feminísk í
meðförum Guðmundar Kamban.
Styrkur ungu konunnar Ragnheiðar
og Helgu í Bræðratungu frænku
hennar gerir þær að ótrúlega flott-
um, sterkum persónum - á meðan
allir þessir prestar og biskup eru
óttalegir hallærisgæjar í skjóli trú-
ar og valds. Það er samt einn sem
er ekki alveg eins og hinir, það er
sálmaskáldið Hallgrimur Pétursson
sem fylgir ekki alveg „ritúalinu“.
Hann finnur samhljóm með Ragn-
heiði og heimsækir hana dauðveika.
Við útför hennar eru í fyrsta sinn
sungnir þeir útfarasálmar eftir sem
við þekkjum svo vel. Allt eins og
blómstrið eina ...
Móðir Ragnheiðar Margrét Hall-
dórsdóttir er brotin kona sem hefur
misst fimm af sjö börnum sínum og
lifir undir valdi bónda síns.
Ég mæli með þessari bók í sum-
arbústaðinn fyrir alla – sérstaklega
hér á Suðurlandi þar sem þessar
söguslóðir eru allt í kringum okkur.
Takk fyrir Bjarni Harðarson í
Sæmundi
Pendúllinn hjálpar
til við verðlagningu
Minnum á skemmti-lega sýningu Sigur-bjargar Eyjólfsdóttur,
handverkskonu úr Selvoginum, á
bókasafninu í Þorlákshöfn sem ber
yfirskriftina „það er hægt að mála á
allt“. Orðum sínum til staðfestingar
sýnir hún myndir sem hún hefur
málað á rekavið, ryðgaðar skófl-
ur, ónýta fötu og ýmislegt annað.
Myndefnið er sveitalífið á Íslandi
áður fyrr, bátar, konur og karlar.
Þegar sýningin var komin upp,
dró Sigurbjörg fram pendúl sem
hjálpar henni að verðleggja hand-
verkið. Hún spyr pendúlinn hvað
viðkomandi handverk eigi að kosta
og hann gefur yfirleitt skýr svör.
Reyndar kom upp smá vandamál
varðandi tvö verk, en pendúllinn
vildi ekki samþykkja neitt verð
á þau og túlkar Sigurbjörg það
þannig að hún eigi ekki að selja
þau verk.