Landshagsskýrslur fyrir Ísland - 01.02.1913, Blaðsíða 169

409
sem fyrir það vinna fyrir fastákveðna borgun, er auðskilið mál. Hjer á landi liefur
hver maðurinn haft það eftir öðrum, án þess að hugsa neitt um það, hvað hann
er að segja, að launin sem landið greiðir sjeu há eða of há. Dagpeningar þing-
manna voru ákveðnir 6 kr. um 1840, og ekki hreift við þeim fyrr en 1911. Þá voru
þeir hækkaðir upp í 12 kr., og það þótt búið sje að sanna að peningar hafi fallið
1 svo verði á íslandi 1850—1900, að 12 kr. síðara árið sje alveg sama verðmætið
sem 6 kr. 1850, og að peningar hafi fallið í verði eftir 1900, sem hjer er verið að
sýna. Þetta var lastað mjög af sumum. En það sanna er, að alþingi var fult svo
seint á sjer í þessu máli, sem löggjafarþing jafnan eru í llestum málum yfirleitt.
Laun embættismanna voru ákveðin 1875. Sumir gamlir embættismenn hækkuðu
eftir eldri reglum upp fyrir launatakmarkið 1875, t. d. einn sýslumaður, sem átli að
hafa 3500 kr. komst upp í 4600 kr. Einn af elstu embættismönnum Reykjavíkur,
sem átti að hafa 4000 kr. var kominn upp í 5100 kr.; líkt var um fáeina aðra menn.
Þessir menn höfðu góð laun á þeim tímum. Annars hefur tímann eftir 1875 mest
verið gert til að klípa af laununum. Tekjuskattur hefur verið lagður á þau, tollar
liafa verið hækkaðir og lagðir á allar aðfluttar vörur, og vörurnar gerðar dýrari.
Eftirlaunin hafa verið lækkuð mjög og ellistyrksgreiðslur teknar af laununum. Milli
1875 og 1898 hafa peningar fallið um 15—20%, frá 1898—1912 hafa allar matvörur
stigið um 45°/o og launin verið lækkuð beinlinis og óbeinlínis.
Árið 1875 voru árstekjur landsjóðsins 300,000 kr., nú eru þær því sem næst
2 miljónir króna. Trauðla verður sagt, að landið hafi ekki fje til að gera betur við
verkamenn sína. Launaupphæð þeirra, sem í landsins þjónustu eru, sýnir livernig
mannfjelagið borgar sjálfu sjer. Alt sem það greiðir i laun verður kyrt hjá því
sjálfu að mestu leyti. Það sem gefið er fyrir útlendar vörur, sækir burtu nema
ágóðinn af sölunni á vörunni, hann verður kyr hjá versluninni. Verði eitthvað
afgangs, gengur það inn í peningaslofnanir hjer á landi, og þær lána þær til fyrirtækja
hjer eða hjerlendum mönnum. Sje sanngirni höfð við, þá má ekki standa við svo
búið, og hana er nauðsynlegt að viðhafa í opinberum málum eins og í viðskiftum
manna á milli. Öll rangsleitni hefnir sín á þeim sem henni beitir, hvort sem hann
er einn einstakur maður, eða það eru 100,000 manns sem hana sýna. Lök laun í
hverri grein sem er, eru borguð með lakri vinnu. Lág laun verða þess valdandi, að
maðurinn, sem við þau býr, lærir á endanum annaðhvort, að hnupla tíma vinnu-
veitandans, hnupla peningum ef þess er kostur, leggja gjöld á menn sem honum
ekki ber, eða þiggja mútur þegar svo stendur á.
III. Daglega lífið er orðið 43—45% dýrara á 15 árum.
Um leið og skýrslurnar hjer að framan eru verðsaga síðustu 15 ára, felast
líka í þeim heimilisreilcningar eða búreikningar fyrir sama tímabil. Af því að spítal-
inn hefur mismunandi byrgðir við hvert nýár, þá hefur verið tekið meðaltal af helstu
vörunum i þrjú ár og stendur það meðaltal í fyrsta dálki. í öðru lagi hefur verið
tekið þriggja ára meðaltal af þvi, hve margir menn hafa verið á spítalanum 1910,
1911 og 1912, voru það 66 manns, og þeirri tölu deilt í fyrsta dálkinn, þá
kemur hvað spitalinn liefur eytt handa hverjum manni á einu ári af hverri af hin-
um almennari vörutegundum. í þriðja dálkinum er svo hvað varan kostaði 1912.
Allar vörur, sem sáralítið er keypt af, eru taldar undir ýmislegl, og verð þeirra
bundið við, hvað þær hafa kostað fyrir einn mann á ári. í síðasta dálki er reiknað
hvað kostað hefði alveg sama varan með verðinu 1898.
LHSE. 1912.
52