Fréttablaðið - 01.04.2016, Qupperneq 15

Ég held að allir sem hlaupa maraþon séu á flótta. Ég er ekki að segja að það
sé algengt að fólk fremji glæp
við rásmarkið og sé þess vegna
hlaupandi næstu fjórar klukku-
stundirnar (þó að það hafi eflaust
gerst einhverntímann). Ég held
að þetta sé bara stóri flóttinn
– ekkert hræðilegur þannig séð –
eirðarleysið og þráin eftir að vera
á hreyfingu og ferðast milli staða.
Þó að ég sé heimakær finnst mér
gott að geta ferðast. Íslendingar
eru vanir ferðafrelsi. Við erum
ekki útilokuð neins staðar. Við
tilheyrum forréttindahópi. Aðeins
smærri hluti heimsbyggðar nýtur
þessara gæða. Það er því bara ein-
hver rómantík sem fær mig sífellt
til að hugsa hvert ég myndi flýja
ef ég yrði ríkisfangslaus. Maður
veit aldrei ævi sína fyrr en öll er.
Kannski verður Davíð Oddsson
kjörinn forseti og þá er nú alveg
líklegra en ekki að maður leysi
vegabréfið sitt upp í sýru, pakki
helstu nauðsynjum ofan í sjópoka
og sæki um pólitískt hæli einhver-
staðar. Hvert ætti maður að fara?
Sniglaveisla við Signubakka
Frakkland hefur orðspor sem
griðastaður. Þar hafa ýmsir flótta-
menn dvalið, meðal annars Lenín
og Roman Polanski. Kannski ætti
maður að forðast að flýja þangað
því það gæti túlkast sem yfir-
lýsing um óhreint mjöl. Það sama
á við um Brasilíu og fleiri lönd í
Suður-Ameríku þar sem nasistar
földu sig í þykkninu – sem er synd
því það er lokkandi tilhugsun að
pólitískt flóttamannanef manns
verði glansandi og póstkassarautt
síðustu æviárin.
Ef maður hugsar þetta eingöngu
út frá landafræði þá væru Banda-
ríkin besti kosturinn. Þar er allt
sem hugurinn girnist veðurlega
séð: sólarstrendur, frískt fjallaloft,
bleikir akrar og slegin tún en líka
himinháir skýjakljúfar, afstæðis-
kenningar, djass og fokk. Það
fylgir því samt uppgjöf að vera
flóttamaður í Bandaríkjunum.
Amerískir ríkisborgarar þurfa að
heilsa flagginu og hata kommún-
isma, sem enginn góður og gegn
intellektúal getur samþykkt.
Rússland er hins vegar álitlegt
land fyrir gáfumenni. Þar gera
menn vel við pólitíska flóttamenn
frá Vesturlöndum. Koma þeim
fyrir í panilklæddum hótelher-
bergjum og dusta af þeim rykið
með fjaðurbursta. Þar dvelur nú
Edward Snowden og er hægt og
rólega að aflíkamnast og breytast
í hugmyndafræðilega Skype-vél
sem útvarpað er á ráðstefnur sið-
fræðinga um víða veröld. Þessi
neó-kaldastríðsismi er eitt af því
rosalegasta sem er í gangi í heim-
inum í dag en ég held að maður
yrði fljótt brjálaður ef maður væri
flóttamaður í Rússlandi. Að vísu
held ég að hið rússneska brjálæði
sé fegurst allra brjálæða og eru
Mæjakofskí, Tsvetæfa, Jesenín og
allt inntekið stryknín þeirrar álfu
vitnisburður þess.
Julian Assange í kassa
Svo er það Bretland sem er líka
sæmilega innréttað land fyrir
gáfumenn. Þar getur maður
hangið með spennandi flótta-
mönnum eins og Julian Assange,
sem lítur út eins og hann sé úr
postulíni. Enda er hann geymdur
í stofufangelsi í sendiráði Ekvador
í London og líklega settur ofan
í kassa með frauðplastkúlum
á nóttunni með Sony Vaio-far-
tölvuna í kassa við hliðina. Stofu-
fangelsi er kannski eina raunhæfa
útlegðin ef maður er í Bretlandi.
Ekki er veðrið til þess fallið að
eyða tíma utandyra. En ekki fer
maður að kvarta yfir veðri verandi
frá Íslandi? Jú, auðvitað kvartar
maður. Í því er frelsið fólgið. Það
hlýtur að vera hægt að finna land
sem hefur þetta allt: gott veður,
aðgengi að sjó, hátt gáfnastig,
dýpt, sögu, menningu og pólitískt
hlutleysi í köldum imperíalisma
heimsins.
Það er til. Það heitir Grikkland.
Hið eilífa dvalarheimili deka-
dentista. Þar sem Byron lávarður
dó úr hitasótt saddur lífdaga
(reyndar bara 36 ára, en samt
svimandi saddur) eftir að hafa
hrakist frá Englandi til Frakklands
og þaðan til Ítalíu í leit að frjálsari
ástríðum og nautnum. En Grikkir
eiga reyndar fullt í fangi. Það er
talið að 70.000 hælisleitendur
séu fastir á Grikklandi núna. Ekki
endilega vegna þess að Grikk-
land sé fyrirheitna landið heldur
vegna þess að til Evrópu streyma
fleiri flóttamenn en áður hefur
þekkst og Grikkland, með sínum
mörgu eyjum, er fyrsta strand-
höggið. Kannski er það kald-
hæðnislegt að í þessu sama landi
mætist forréttindapésar, siðfallnir
úr efsta freyðilagi samfélagsins
og stríðskúgaðir borgararnir í
hundraðþúsundavís. Maður spyr
sig hvort þar sé pláss fyrir einn
í viðbót: lítinn Einar Áskel sem
hrasaði á þykkri stofumottunni á
folkehjemmetinu og hruflaði á sér
hnéð og heimtar nú superman-
plástur og dýpri vitsmunalegar
áskoranir.
Aðeins ein jörð
Ég lagði af stað í mitt maraþon-
hlaup fyrir löngu síðan og mér
líður eins og ef ég stoppa þá muni
þeir koma og taka mig. En ef þeir
segja að ég sé brjálaður hef ég
svar við því. Ég er bara að leita
að hæli. Það er bara svo miklu
betra að leita heldur en að finna.
Svona er þessi þversagnarkennda
frjálsa hugsun. Þetta er allt „Ein-
staklingsbundin upplifun“ – sem
hljómar eins og eitthvað sem gæti
verið yfirtitill markaðsráðstefnu
í Háskólabíói þangað sem jafnvel
Biskupsstofa sendir fulltrúa. Við
erum nefnilega öll að reyna að
fanga frelsið og það er kannski
sorglegt að hugsa til þess að frelsið
felst ýmist í því að kasta frá sér því
sem manni er gefið eða að leita
þess sem maður fékk ekki.
Sólin skín og við sjóndeildar-
hringinn glittir í jökulrönd. Og
það er svo undursamlegt að hugsa
til þess að við eigum þrátt fyrir allt
bara þessa einu jörð, öndum öll að
okkur sama súrefninu og það eina
sem við þurfum er nesti og nýir
Nike Air Monarch IV.
Flótti og frelsi
Í dag
Bergur Ebbi
Ögmundur
Jónasson
alþingismaður
Fyrir stuttu skrifaði ég grein í Fréttablaðið undir fyrirsögn-inni „Það þarf að byrja upp á
nýtt!“ Frá því greinin birtist hafa
margir tekið undir þetta í mín eyru
og sagt að nákvæmlega þessa væri
þörf. Félagshyggjufólk þyrfti að
endurmeta gildi sín og alla nálgun
að stjórnmálum. Staðreyndin væri
sú að vinstrimenn hefðu glatað
tiltrú vegna þess að sjálfir hefðu
þeir misst trú á eigin lausnum.
Ný-ung
Einhverjir skildu skrif mín svo
að ég væri að segja Vinstrihreyf-
ingunni – grænu framboði sér-
staklega til syndanna, vildi stofna
nýjan flokk og molaskrifari Frétta-
blaðsins gantaðist með að í slíkum
flokki kæmi ungliðahreyfingin án
efa til með að heita Ný-ung. Það er
prýðisnafn. Hitt er annað mál að
fyrir mér vakir ekki að skammast
út í fólk eða flokka. Ég er einfald-
lega að hvetja vinstrimenn til að
ganga í endurnýjun lífdaganna með
hugsjónir sínar og stefnumál. Ég er
þar með að höfða almennt til allra
þeirra sem vilja byggja samfélagið
á samstarfi og samvinnu en ekki
samkeppni og peningahyggju.
Nóg komið af flokkum
með „alls konar“
Jafnaðarstefna sem þorir að gang-
ast við sjálfri sér á nefnilega erindi
við samtímann og við framtíðina.
Sanni menn til. Þegar við sýnum
fram á að við ætlum að stofna sam-
félagsbanka, hætta öllu daðri við
hugmyndir um að selja orkufyrir-
tæki, vatnsveitur, hættum að rukka
sjúklinga, ræðum það í alvöru
hvort miðstýrt regluverk Hins
evrópska efnahagssvæðis standist
kröfur okkar um fullveldi og lýð-
ræði; þegar við sýnum og sönnum
með gerðum okkar að við munum
framfylgja félagslega ábyrgri stefnu
og aldrei láta glepjast af tálsýnum
peningahyggjunnar, þá munum
við endurheimta traust og tiltrú.
Þá mun fólk sem nú segist ætla að
styðja Pírata vegna þess að þeim
sé svo umhugað um tölvur og int-
ernet og „alls konar“ svo vitnað sé
í aðra stjórnmálahreyfingu sem
naut skyndikynna við þjóðina; þá
verður að nýju horft til stjórnmála-
hreyfinga sem eru með raunveru-
legar lausnir til úrbóta fyrir hina
daglegu lífsbaráttu og sem meira er,
þora að standa og falla með þeim.
Við búum við ofríki efnahags- og
stjórnmálaafla sem eina ferðina
enn er að takast að koma samfé-
laginu undir hæl sinn. Það má ekki
gerast og það mun ekki gerast ef við
erum staðráðin í að fara aldrei sjálf
að nýju undir þann hæl.
Úr ræningjahöndum
Fyrir næstu kosningar mætti hugsa
sér að félagslega sinnað fólk samein-
aðist um hundrað daga áætlun eins
og Svarti hópurinn svonefndi innan
Verkamannasambandsins talaði
fyrir í aðdraganda Þjóðarsáttarinnar
árið 1989. Þarna voru Pétur Sigurðs-
son, Vestfjarðagoði og Guðmundur
Jaki í forystu. BSRB var á svipaðri
slóð og reið reyndar á vaðið í jafn-
launasamningum þessa vordaga. Í
ársbyrjun 1990 kom Þjóðarsáttin.
Hún kvað niður þrjátíu prósenta
verðbólgu og lækkaði fjármagns-
kostnað heimila og fyrirtækja.
En sáttin varði stutt enda þá
komin til valda ríkisstjórn sem vildi
rukka á sjúkrahúsum og einkavæða
innviðina.
Þá þurfti að nýju að leggjast í vík-
ing. Einmitt það þarf að gera núna.
Ekki með nýrri þjóðarsátt eins og
þeirri gömlu. Heldur með baráttu.
Alvöru baráttu fyrir alvöru jöfnuði,
alvöru yfirráðum almennings yfir
samfélagi sínu. Verkefnið er ekki
smátt. Það snýst um að frelsa sam-
félagið úr ræningjahöndum og
innleiða pólitík sem þjónar samfé-
laginu í anda réttlætis.
Vinstri stefna í
endurnýjun lífdaganna
Kannski verður Davíð Odds-
son kjörinn forseti og þá
er nú alveg líklegra en ekki
að maður leysi vegabréfið
sitt upp í sýru, pakki helstu
nauðsynjum ofan í sjópoka
og sæki um pólitískt hæli
einhverstaðar. Hvert ætti
maður að fara?
Verkefnið er ekki smátt. Það
snýst um að frelsa samfé-
lagið úr ræningjahöndum og
innleiða pólitík sem þjónar
samfélaginu í anda réttlætis.
s k o ð u n ∙ F R É T T a B L a ð i ð 15F Ö s T u d a g u R 1 . a p R Í L 2 0 1 6
0
1
-0
4
-2
0
1
6
0
4
:0
2
F
B
0
4
8
s
_
P
0
3
4
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
1
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
2
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
8
E
C
-5
2
0
8
1
8
E
C
-5
0
C
C
1
8
E
C
-4
F
9
0
1
8
E
C
-4
E
5
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
4
8
s
_
3
1
_
3
_
2
0
1
6
C
M
Y
K