Norðurslóð - 29.01.1997, Qupperneq 6

6 - NORÐURSLÓÐ
Minning
Sveinn Vigfússon
Fæddur 30. mars 1917 - Dáinn 30. desember 1996
Um hver áramót lítum við gjarnan
yfir farinn veg og rifjum upp hvað
liðið ár gaf, þroskaði og tók. Árið
1996 gaf okkur hér á þessu heimili
þá reynslu að fylgjast með og taka
þátt í baráttu Sveins Vigfússonar
tengdaföður míns við þann sjúk-
dóm, sem hann fékk staðfestingu á
að hann væri með fyrir tæpum
þremur árum. Á vordögum gekk
hann í gegnum mjög erfiðan sjúk-
dómskafla en eftir aðgerð, frábæra
umönnun lækna og hjúkrunarfólks
og ekki síst hans eigin jákvæðni og
þrautseigju komst hann til þeirrar
heilsu að við fengum hafa hann hjá
okkur það sem eftir lifði árs.
Hann tókst á við þennan erfiða
tíma með ótrúlegu jafnaðargeði
þótt honum væri fullljóst að ekki
mundu mánuðimir verða margir,
sem hann ætti eftir að njóta jarð-
vistar og fæstir dagar vom honum
þrautalausir. Það bar hann hins
vegar ekki á torg fyrir okkur hin og
reyndi af fremsta megni að láta
sem minnst á því bera. Áttum við í
fjölskyldu hans margar góðar sam-
verustundir með honum, enda gerði
hann alit sem í hans valdi stóð til
að lifa sem eðlilegustu lífi og með
aðstoð hans einstöku konu Þórdís-
ar, tókst okkur að njóta þessara
mánaða eins og frekast var unnt.
1 nóvember veiktist hann aftur
og dvaldist á FSA í nokkrar vikur
en síðan komst hann heim. Þá var
heilsan orðin slík, að eingöngu
með aðstoð heimahlynningar hér á
Akureyri og heimahjúkrunar á
Dalvík var honum gert kleift að
dveljast heima. Soffía dóttir hans
kom heim frá Danmörku og dvaldi
með foreldrum sínum um þriggja
vikna skeið. Sá tími var þeim
ómetanlegur. Eftir að Soffía fór
aftur, skiptist hans nánasta fólk á
um að vera hjá þeim hjónum á
Dalvík þar til um miðjan desem-
ber, er hann kom hingað og var hér
á heimili okkar þar til hann lést að
morgni 30. desember. Við hér, svo
og öll fjölskyldan, erum þakklát
fyrir þann tíma sem gafst og varð
lengri en við þorðum að vona og
var okkur svo dýrmætur og þrosk-
andi.
Sérstakar þakkir eru til hjúkrun-
arfræðinganna við heimahlynn-
ingu hér á Akureyri, heimahjúkr-
unar á Dalvík, lækna og alls starfs-
fólks á FSA er annaðist hann af
sérstakri natni og hlýju.
Einstakur maður hefur nú lokið
sínu æviári, hann á eins táknrænan
hátt og tvö önnur systkina hans,
sem kvöddu einnig á síðustu dög-
um ársins, er þau létust. Dagur var
að kvöldi kominn og tímabært að
búa sig undir hinn langa svefn.
Eg minnist þess, hér fyrir mörg-
um árum síðan, þegar við Vignir
höfðum tekið þá ákvörðun að
ganga lífsleiðina saman, spurði
hann mig, áður en ég var búin að
hitta foreldra hans, hvaða hug-
mynd ég væri búin að gera mér um
þau. Eg svaraði spumingu hans þá,
en það var ekki fyrr en mörgum ár-
um seinna, sem ég gerði mér grein
fyrir að ég hafði lýst óskatengda-
foreldrum. En af hverju? Jú, ég var
búin að skynja þá miklu og djúpu
væntumþykju og virðingu sem
hann bar til foreldra sinna. Aldrei
hefur sú mynd máðst í gegnum ár-
in. Það mikla og nána samband
milli þeirra feðga hélst ætíð og
styrktist enn frekar er á leið. I raun
var ég alltaf að sjá betur og betur
hvaða mann hann Sveinn hafði að
geyma og ekki síst þennan síðasta
tíma sem hann varð mér hvað nán-
astur. Meðfædd kurteisi, hógværð,
snyrtimennska, hjálpsemi, sam-
viskusemi og ekki síst hans ein-
læga trú á hið góða í lífinu og
manneskjunni einkenndi hann.
Hann gat oft verið mjög gaman-
samur og alveg fram að síðustu
dögunum gat hann séð spaugilegu
hlutina við tilveruna. Sveinn var
mjög vinnusamur og vandvirkur
maður og hef ég á tilfinningunni
að sjaldan hafi verið geymt til
morguns það sem hægt var að gera
í dag. Sérhlífni var hugtak sem
Sveinn þekkti ekki og oft hef ég í
huga mér álitið að hans athafnir
hafi mótast mjög af því unthverfi
sem hann ólst upp í. Sá sem elst
upp á milli hárra fjalla velur ekki
alltaf auðveldustu leiðina, oft ekki
síður þá stystu, þótt hún sé mun
erfiðari, ef hún er fljótfamari og
skilar betri árangri.
Þau hjónin voru mjög samhent í
þessum mikla dugnaði og tileink-
uðu börn þeirra sér öll sama vinnu-
lag. Fá verkefni virtust mér Sveini
finnast óleysanleg og átti hann með
verklagni sinni og áræðni yfirleitt
lausn á málum.
Smiður var hann einstakur þótt
ólærður væri til slíkra verka og eru
margir fallegir munir til eftir hann
og eigum við hér á þessu heimili
ómetanlega hluti sem hann smíð-
aði.
Eitt af því sem Sveinn hafði
mikla ánægju af var að ferðast og
sú ánægja var svo einlæg, að það
eitt að ferðast með honum og upp-
lifa þessa ánægju gaf hverri ferð
sérstakt gildi. Hann var vel að sér í
landafræði, bæði innanlands og ut-
an. Fannst okkur stundum að hann
þekkti staðina áður en hann kom á
þá og var síðan sérstaklega minn-
ugur á þá staði, þar sem hann hafði
komið. Ein þeirra ferða er við
Vignir fórum með honum er mér
afar minnisstæð. Þá bjuggum við á
Selfossi og hann kom í heimsókn
að hausti til. Við fórum í einstak-
lega fallegu veðri í ökuferð austur
í Rangárvallasýslu. Þegar við stóð-
um á hlaðinu á Hlíðarenda í Fljóts-
hlíð og hann horfði yfir vellina,
var eins og hann þekkti þetta um-
hverfi því sem næst eins vel og
heimahagana, svo vel var hann
með á sögu staðarins. Sú mikla
gleði og ánægja yfir að fá að upp-
lifa þessa stund var eitthvað sem
hann naut lengi.
Hann Sveinn var ekki bara ein-
stakur faðir og tengdafaðir, hann
var ekki síðri afi.
Það eru forréttindi allra barna
að fá að kynnast og njóta samskipta
við afa og ömmur. Bömin okkar
hafa verið svo lánsöm að vaxa upp
í nánu sambandi við afa sinn og
ömmu á Dalvík. Ofáar hafa heim-
sóknimar verið til þeirra og oft
dvöl um tíma, ef þannig hefur
staðið á. Eiga þau góðar minningar
um mann sem gat ekki verið betri
afi en hann var. Umburðarlyndur,
mildur og hugmyndaríkur við að
stytta stundir.
Eitt lýsandi dæmi langar mig til
að nefna um hans mikla skilning á
bamssálinni.
Yngsta dóttir okkar þjáðist
mjög af feimni um tíma og var það
yfirleitt svo að ef einhverjir komu,
lét hún sig hverfa inn í herbergi
jafnvel þótt um kunnuga væri að
ræða. Þegar þau komu hér Sveinn
og Þórdís í heimsóknir vantaði
hana yfirleitt í hópinn. Fljótlega
hvarf Sveinn af vettvangi en und-
antekningarlaust, eftir dágóða
stund, komu þau saman fram hönd
í hönd og voru ekki höfð nein orð
þar um.
Það væri hægt að segja svo
margt fleira um Svein, en ég vona
að þessi orð gefi öðrum sem hann
þekktu aukið innsæi í þann mann
sem hann hafði að geyma.
Auðvitað er tómið stórt og sökn-
uðurinn sár þegar þessi góði mað-
ur er ekki lengur á meðal okkar, en
við höfum líka svo óendanlega
mikið fyrir að þakka . Minningam-
ar tekur enginn frá okkur og þær er
gott að eiga.
Elsku Þórdís og þið öll,. sem er-
uð honum skyld eða tengd, megi
góður Guð styrkja ykkur á kom-
andi tímum. Söknuður og sorg
hverfa aldrei, en það lærist að lifa
með því.
Þakklæti og dýrmætar minning-
ar verða efst í huga þegar frá líður.
Valdís Gunnlaugsdóttir
Nöfn
Svarfdæla
Framhald afbls. 2
íur á öllu landinu 194 (34 hétu svo
síðara nafni), og voru 46 í Eyja-
fjarðarsýslu, 18 í Þingeyjarsýslu,
17 í Skagafjarðarsýslu og 16 í
Húnavatnssýslu. Þá var engin í
Skaftafells- eða Rangárvallasýsl-
um, né heldur Vestmannaeyjum.
Á því svæði, sem hér er fjallað
um, hafði Sof(f)íum tjölgað úr
þremur í 18 á 44 árum.
Þeim sem þetta skrifar, er það
mikil ráðgáta, hvers vegna hið tvö-
falda/-hljóð í Stefán (Steffán) gekk
til baka, en hélst í Soffía. Að vísu
heita örfáar konur Sofía í þjóð-
skránni núna, en það er ekki al-
mennur framburður, heldur gert af
einhvers konar sérvisku eða að er-
lendri fyrirmynd. Hins vegar veit
ég ekki til þess, að nokkur Islend-
ingur heiti *Stejfán.
Soffíur í þjóðskránni eru nú um
700. Það er alloft síðara nafn af
tveimur, t. d. Anna Soffía. Sú sam-
setning var meira að segja komin í
Eyjaförð á 18. öld, enda Anna
Sofie (1693-1743) merkileg kon-
ungsfrilla og síðar drottning í Dan-
mörku.
Eitt frægasta germanskt karlheiti
fyrr og síðar er Sigurður, allt frá
Sigurði Fáfnisbana, en því miður
höfum við ekki fæðingarvottorð
hans. Þetta er hermanns heiti og á
að tákna að sá hermaður sé sigur-
sæll eða vel varinn í orustunni,
enda er til hliðarmyndin Sigvarð-
ur, sbr. Sivert í dönsku. Síðari hluti
nafnsins á sér þá hliðstæðu í val-
kyrjuheitum og þar með kvenheit-
um sem enda á vör=, „sú er ver
(eða er vemduð)“, sbr. Asvör og
Steinvör.
Seint yrðu taldir allir þeir kapp-
ar og konungar sem Sigurður hafa
heitið í sögum og kvæðum, og
reyndar líka á landi veruleikans. Er
39 Sigurða getið í Sturlungu.
Skemmst er og af því að segja að
árið 1703 var Sigurður fjórða al-
gengasta karlheiti á Islandi öllu, á
eftir þeim Jóni, Guðmundi og
Bjarna. Sigurður undi ekki lengi í
4. sæti og ruddi Bjarna þaðan fljót-
lega. Hélt Sigurður 3. sæti langa
hríð og fór auk heldur upp í annað
íþjóðskránni 1982.
Sigurðum hefur yfirleitt verið
jafnt dreift á landshluta, og vel
þóknaðist það mönnum við utan-
verðan Eyjafjörð. Á svæðinu okk-
ar, sem ég nefni nú svo í styttingar
skyni, fjölgaði úr 19 í 35 frá 1801-
1845.
Mætur þær, sem Eyfirðingar höfðu
á kvenheitinu Sof(f)ía, hygg ég að
leitt hafi til þess að í þeirri sýslu
spratt upp nafnið Sófonías, skrifað
með mjög breytilegum hætti.
Það er líka talsvert frábmgðið
hebresku hliðstæðunni sem er
einna helst Zephaniah=“guð hefur
geymt, guð hefur varðveitt sem
gimstein“ eða eitthvað í þá veru.
Minna verður á að í hebresku
tömdu menn sér samhljóðaskrift,
þannig að oft verður að ráða í hvert
sérhljóðið eigi að vera á milli sam-
hljóðanna. Því verða til tvímyndir
eins og María og Miriam. En ég
held að Eyfirðingar hafi sett nafnið
Sófonías (Zophonías, Sojfonías) í
samband við kvenheitið Sof(f)ía,
þó það sé af allt öðmm uppruna,
svo sem fram er komið. Þetta karl-
heiti kemur ekki fyrir fyrr en í
manntalinu 1816, og 1845 hétu
fimm Sófonías, allir Eyfirðingar,
elstur Sófónías Benjamínsson á
Sökku fyrmefndur, en fæddur í
Hólasókn í Eyjafirði fram. Síðan
breiddist nafnið út til næstu sýslna,
og mönnum, er svo hétu, fjölgaði
talsvert, urðu flestir 52 í manntal-
inu 1910. Nú em um 30 í þjóð-
skránni, og þar fyrir utan gerðin
Sojfanías, en svo heita örfáir.
Framhald í nœsta blaði
Þorrí
byrjor
Þorramatur í úrvali
Útbúum þorramat í trog
fyrir smœrri eða stcerri hópa
Pantið tímanlega!
SVARFDÆLABUÐ
S í MI : 4 6 6 3 2 1 1 - 4 6 6 1 2 0 2